Celuloza, błonnik, jest to nierozgałęziony biopolimer o cząsteczkach złożonych z kilkuset do kilkunastu tysięcy jednostek glukozy połączonych wiązaniami β-1,4-glikozydowymi.

Celuloza wchodzi w skład ścian komórkowych większości roślin, niekiedy stanowiąc kilkadziesiąt procent ich suchej masy drzewa. Obok ligniny jest to jeden z najpowszechniej występujących biopolimerów. Mimo że jest niezmodyfikowanym wielocukrem, jej znaczenie jako substancji pokarmowej dla organizmów wyższych jest ograniczone. Większość zwierząt nie ma enzymów, które umożliwiałyby rozkład celulozy. Niektórzy roślinożercy posługują się w tym celu symbiotycznymi bakteriami lub pierwotniakami, które wytwarzają celulazę (np. termity czy parzystokopytne), inni celulozę po prostu wydalają (np. koniowate).

Celuloza stanowi cenny surowiec. Nieprzetworzona, jako składnik drewna, jest jednym z pierwszych materiałów stosowanych przez człowieka. Przetworzona mechanicznie jest głównym składnikiem papieru i tektury. Wreszcie przekształcona chemicznie wchodzi w skład różnych produktów chemii przemysłowej.

Celuloza jest praktycznie nierozpuszczalna w większości rozpuszczalników organicznych, jednak można ją rozpuścić w stężonym roztworze kwasu octowego lub NaOH. W obu przypadkach proces rozpuszczania jest połączony z reakcjami chemicznymi wolnych grup hydroksylowych z kwasem lub NaOH. Istnieje także rozpuszczalnik specjalny dla celulozy - jest to odczynnik Schweitzera (o wzorze Cu(NH₄)₂(OH)_{2), czyli tzw. Cuoxam.}

W wyniku reakcji z kwasem octowym powstaje rozpuszczalny w wodzie octan celulozy, który po wytrąceniu roztworem NaOH jest dobrym polimerem włóknotwórczym, zwanym sztucznym jedwabiem. Z octanu celulozy produkowano także niegdyś płyty gramofonowe. Z kolei w wyniku przetłoczenia roztworu celulozy w NaOH przez sita zanurzone w mieszaninie kwasu siarkowego i dwusiarczku węgla uzyskuje się włókno wiskozowe powszechnie stosowane do produkcji bandaży, gazy wyjałowionej i innych materiałów opatrunkowych.

W reakcji z kwasem azotowym uzyskuje się azotan celulozy, znany też jako bawełna strzelnicza, materiał wybuchowy stosowany dość powszechnie w XIX wieku.

Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii.

Węglowodany | biopolimery

سيليولوز | Целулоза | Cel·lulosa | Celulóza | Cellulose | Zellulose | Tselluloos | Cellulose | Celulosa | Celulozo | Cellulose | Celulozo | Selulosa | Cellulosa | תאית | Celiuliozė | Целулоза | Cellulose | セルロース | Celulose | Целлюлоза | Cellulose | Selulosa | Selluloosa | Cellulosa | เซลลูโลส | Целюлоза | 纤维素