Brazylia

Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii ; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej.

Ustrój polityczny

Brazylia jest republiką związkową podzielona na 26 stanów i 1 dystrykt federalny. Konstytucja Brazylii została uchwalona w 1988. Głową państwa i szefem rządu jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 4 lata prezydent. Obecnym prezydentem jest Luiz Inácio Lula da Silva.

Geografia

Terytorium Brazylii zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej i rozciąga się w centrum kontynentu, a na wschodzie jest położone nad Oceanem Atlantyckim.

Łączna długość granic lądowych Brazylii wynosi 14 961 km, zaś długość wybrzeża: 7 491 km. Długość granic z dziesięcioma sąsiadującymi państwami wynosi:

Argentyna 1 223 km
Boliwia 3 400 km
Gujana Francuska 673 km
Gujana 1 119 km
Kolumbia 1 643 km
Paragwaj 1 290 km
Peru 1 560 km
Surinam 597 km
Urugwaj 985 km
Wenezuela 2 220 km

Na terytorium Brazylii można wyróżnić trzy duże krainy geograficzne: część Wyżyny Gujańskiej na północy, Wyżynę Brazylijską na południowym wschodzie, oraz Nizinę Amazonki nazywaną Amazonią, na północy i północnym zachodzie. Poza tym na południowym zachodzie leży także część Niziny La Platy.

Najwyższym szczytem Brazylii jest Pico da Neblina - 3014 m n.p.m. - na Wyżynie Gujańskiej.

Największą rzeką Brazylii jest Amazonka, inne ważniejsze z rzek to:

Paraná (z wielką zaporą Itaipu)
Rio Negro
São Francisco
Xingu
Madeira
Tapajós
Tocantins (z wielką zaporą Tucuruí)
Iguaçu (z wodospadem Iguaçu)

Zobacz też: Formacje roślinne Ameryki Południowej

Podział administracyjny

Brazylia administracja.png

Brazylia dzieli się na 26 stanów (portugalski: estado) i 1 dystrykt federalny (portugalski: Distrito Federal):

Acre
Alagoas
Amapá
Amazonas
Bahia
Ceará
Espírito Santo
Goiás
Maranhão
Mato Grosso
Mato Grosso do Sul
Minas Gerais
Pará
Paraíba
Parana (port.: Paraná)
Pernambuco
Piauí
Rio de Janeiro
Rio Grande do Norte
Rio Grande do Sul
Rondônia
Roraima
Santa Catarina
São Paulo
Sergipe
Tocantins
Dystrykt Federalny (port.: Distrito Federal)

Historia

Tereny dzisiejszej Brazylii były zasiedlone przez półkoczownicze plemiona Indian już przynajmniej 6 tys. lat przed odkryciem jej przez Portugalczyków w roku 1500. Przez następne 300 lat Brazylia została skolonizowana przez Portugalię i zamieniona w oparte na pracy niewolniczej dochodowe przedsięwzięcie. W roku 1808 książę Jan (późniejszy król Portugalii Jan VI) wraz z rodziną schronił się w Brazylii przed najazdem Napoleona Bonaparte na Portugalię. Na początku XIX wieku narastały tendencje separatystyczne i w roku 1822 książę-regent Pedro I ogłosił utworzenie samodzielnego Cesarstwa Brazylii. W roku 1889 jego następca Pedro II został obalony i została utworzona republika federacyjna.

Pod koniec XIX i w 1. połowie XX wieku do Brazylii napłynęło ponad 5 milionów imigrantów z Europy i Azji. W tym okresie dynamicznie postępowała industrializacja kraju i ekspansja w głąb interioru. Rządy demokratyczne trzykrotnie były zastępowane przez dyktatury: w latach 1930-1934 i 1937-1945 rządził Getúlio Vargas, a w latach 1964-1985 szereg generałów wyłanianych przez junty wojskowe.

Obecnie Brazylia przechodzi przez głęboki kryzys ekonomiczno-społeczny, który jest wynikiem olbrzymiego długu publicznego. Powoduje to pochłanianie znacznej części jej dochodu narodowego i uniemożliwia napływ inwestycji oraz znaczący rozwój gospodarczy.

Gospodarka

Wstrząsana co rusz kryzysami finansowymi i politycznymi Brazylia jest najsilniejszym gospodarczo krajem Ameryki Południowej.

Ekonomika kraju opiera się na eksploatacji przebogatych zasobów naturalnych, rolnictwie i szybko rozwijającym się przemyśle. PKB wyniósł 774 mld USD (4 396 USD na mieszk.(2001)). Podstawowy problem stanowi wysokie zadłużenie zagraniczne przekraczające 200 mld USD

Demografia

Współczesny skład etniczny Brazylii jest odzwierciedleniem jego historii. Ponad połowę mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej oraz kreole. Murzyni stanowią 10% ogółu ludności, Indianie 1%. Resztę stanowi ludność mieszana - mulaci i metysi.

Językiem urzędowym w Brazylii jest język portugalski, który jednak różni się znacznie od używanego w Portugalii. Przede wszystkim brazylijski jest bardziej miękki i melodyjny, jest też wzbogacony szeregiem słów i zwrotów z języków brazylijskich Indian i byłych niewolników z Afryki. Różni się także pisownią. W gminie São Gabriel da Cachoeira językami urzędowymi są dodatkowo języki indiańskie: nheengatu, tukano i baniwa. Poza tym w użyciu są także angielski, hiszpański, francuski.

Kultura

Kultura Brazylii jest wykładnią ras i narodowości z których wyrósł naród brazylijski. Przemieszanie elementów europejskich, afrykańskich i amerykańskich wytworzyło nowa oryginalną kulturę. Bodaj najsłynniejszym festiwalem rozsławiającym Brazylię na cały świat jest odbywający się przed Wielkim Postem karnawał w Rio de Janeiro. Zawsze zaczyna się w sobotę przed Środą Popielcową i trwa nieprzerwanie cztery dni i noce. Narodowym tańcem jest samba przywieziona przez niewolników z Angoli. Największy rzeźbiarzem okresu kolonialnego był Aleijadinho. Autorem narodowej powieści pod tytułem Os Sertões jest Euclides da Cuncha.

Związki z Polską

W Brazylii mieszka wiele osób polskiego pochodzenia. Brazylijska Polonia liczy sobie, wg różnych źródeł, od 150 tys. (Maryański, 1998) do 800 tys. (Encyklopedia PWN). Największe jej skupiska znajdują się w południowych stanach: Paraná według danych polonijnych 700 tys. , Santa Catarina - około 280 tys., Rio Grande do Sul - 300 tys. i São Paulo. W celu reprezentowania wspólnoty brazylijsko-polskiej i jednoczenia Polaków rozsianych po całym terytorium Brazylii, w 1990 powstał Braspol, z siedzibą w Kurytybie.

Sport w Brazylii

Brazylijczycy są znani z zamiłowań sportowych. Ich drużyna piłkarska kilkakrotnie zdobywała Mistrzostwo Świata. Za najsłynniejszego piłkarza na świecie uważa się Brazylijczyka Pelé.

Coraz popularniejsza na świecie (i również w Polsce) staje się pochodząca ze stanu Bahia capoeira - tradycyjna brazylijska sztuka walki połączona z elementami tańca i egzotyczną muzyką. Sekcje różnych grup 'capoeira' (najbardziej znane to 'ABADA', 'Artes das Gerais' oraz 'UNICAR' - światowe stowarzyszenie capoeiry) prężnie działają w wielu miastach Polski: Trójmiasto,Poznań, Kościan, Śrem, Gostyń, Szczecin, Białystok, Wrocław, Kielce, Łódź,Warszawa, Kraków,Gliwice, Bytom, Katowice oraz Słupsk. Prócz capoeiry Brazylijczycy opracowali kilka innych sztuk walki, takich jak luta livre i BJJ - brazylijską odmianę jiu-jitsu.

Linki zewnętrzne

Zobacz też:

Krzysztof Arciszewski