Blok operacyjny, trakt operacyjny to wydzielona część szpitala służąca wykonywaniu zabiegów chirurgicznych w warunkach możliwie największej izolacji od źródeł infekcji, zbliżonych do aseptyki. Zazwyczaj blok operacyjny jest zlokalizowany w sąsiedztwie oddziału chirurgicznego, w sposób umożliwiający łatwe przewiezienie pacjenta wymagającego operacji.

Sale operacyjne

Podstawowe pomieszczenia służące przeprowadzaniu zabiegów chirurgicznych na bloku operacyjnym. Pomieszczenia używane jako sale operacyjne muszą spełniać rygorystyczne wymagania pod względem powierzchi, czystości i wentylacji.

Podział sal operacyjnych:

• sale "brudne" - do zabiegów w polu zakażonym, stwarzających możliwość infekcji (np. nacinanie ropni), opracowywania chirurgicznego zanieczyszczonych ran, operowanie chorych z groźnymi zakażeniami.
• sale "czyste" - do zabiegów w polu czystym, nie stwarzających większej możliwości zakażenia, używane do przeprowadzania zwykłych operacji, planowych zabiegów.
• sale "jałowe", przeznaczone do przeprowadzania zabiegów wymagających najwyższego stopnia aseptyki, służą izolacji chorych wymagających, np. ze względu na charakter zabiegu, wysokiej izolacji od drobnoustrojów chorobotwórczych.

Taki podział sal operacyjnych nie świadczy o lepszym, czy gorszym utrzymaniu poszczególnych rodzajów sal - wszystkie muszą być utrzymane w najwyższej czystości i wolne od zarazków - powstał, w celu segregacji operowanych pacjentów ze względu na charakter choroby i możliwe zagrożenie infekcją. W większych szpitalach sale operacyjne dzielą się według specjalności dokonywanych w nich zabiegów - prócz sal ogólnochirurgicznych istnieją także sale laryngologiczne, urologiczne czy ortopedyczne (ze specjalnym wyposażeniem i nierzadko osobnym personelem), natomiast nawet niewielkie szpitale rejonowe wydzielają sale operacyjne do zabiegów ginekologicznych. Specjalnego wyposażenia wymagają sale operacyjne przeznaczone do wykonywania zabiegów endoskopowych: m.in. możliwości zaciemnienia pomieszczenia.

Wyposażenie sali operacyjnej

• stół operacyjny, obecnie najczęściej sterowany elektronicznie, wykonany z łatwozmywalnego materiału, z możliwością łatwej zmiany pozycji pacjenta. W niektórych salach operacyjnych zamiast stołu operacyjnego, lub oprócz niego znajdują się fotele ginekologiczne bądź stomatologiczne.
• aparat do narkozy, przy pomocy którego anestezjolog przeprowadza znieczulenie ogólne pacjenta przed rozpoczęciem zabiegu, a także aparaty monitorujące parametry życiowe pacjenta
• lampy operacyjne, silnie oświetlające pole operacyjne, ograniczające rzucanie cienia
• nóż elektryczny
• ssaki, aparaty do odsysania płynów
• zestaw narzędzi chirurgicznych

czasem także

• laparoskop, aparat do laparoskopii
• mikroskop operacyjny, do zabiegów wymagających dużej precyzji

Pozostałe pomieszczenia

Blok operacyjny oprócz sal operacyjnych najczęściej mieści też pomieszczenia dodatkowe, takie jak:

• salę przygotowawczą, gdzie pacjent przed zabiegiem jest przygotowywany farmakologicznie, czasami również znieczulany jeszcze przed przewiezieniem do sali operacyjnej
• miejsce przygotowania chirurgów, w którym lekarze mogą umyć się przed zabiegiem, przebrać w jałową odzież
• sala wybudzeń, gdzie następuje wyprowadzenie z narkozy, po czym pacjent jest przewożony z powrotem na oddział
• pomieszczenie sterylizacji narzędzi i bielizny operacyjnej, niezależne od sterylizatorni szpitalnej
• pokój instrumentariuszek - pielęgniarek asystujących przy operacjach
• magazyn narzędzi i sprzętu

Nowe rozwiązania zabudowy bloków operacyjnych w świetle standardów UE

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej zmieniły się wymagania dotyczące obiektów służby zdrowia, w tym sal operacyjnych. Wymagania te są bezpośrednio związane z myślą o bezpieczeństwie pacjenta, dlatego też w celu wyeliminowania potencjalnych zagrożeń polskie szpitale posiadające od lat nie zmieniane pomieszczenia zobligowane są do radykalnej modyfikacji wyposażenia bloków operacyjnych. Jednym z najnowocześniejszych i zarazem najskuteczniejszych rozwiązań jest system zabudowy bloków operacyjnych w technologii stali szlachetnej. Coraz więcej szpitali wyposażonych jest właśnie w tą technologię. Argumentem przemawiającym za takim rozwiązaniem jest wysoka aseptyczność pomieszczeń oraz ich odporność na różnego rodzaju środki dezynfekujące a co za tym idzie, zwiększona „żywotność” sal operacyjnych, które nie wymagają ponawiania prac adaptacyjnych czy modernizacyjnych. Stal szlachetna składa się głównie ze stopów chromu i niklu, oraz dodatków stopowych, takich jak mangan, tytan, molibden i miedź. Dzięki temu możliwe staje się utrzymanie perfekcyjnej czystości.

Elementy zabudowy bloków operacyjnych wg nowoczesnej technologii

• panele ścienne wykonane ze stali chromowo-niklowej wraz z elementami zintegrowanymi (elektryczna tablica sterownicza, szyb odprowadzający powietrze, okno rewizyjne, negatoskop, szafka wbudowana w ścianę, szafa przezierna, elementy podkonstrukcji dla gazów medycznych)
• systemy sufitowe ze stali szlachetnej
• drzwi uchylne, przesuwne (otwierane ręcznie lub automatycznie): stal kwasoodporna

Zobacz też: szpital, zabieg.

Operationssaal | Operating theatre | Operatiekamer

Chirurgia