article

Beskidy (cz. Beskydy) to pasmo górskie w Karpatach Zewnętrznych rozciągające się od rzeki Beczwy na zachodzie (Czechy) po rzekę Czeremosz (Ukraina) na wschodzie. Szerokość pasma Beskidów wynosi ok. 50-70 km, a ich długość ok. 600 km.

Gustaw Morcinek powiedział o Beskidach:

''...Ktoś powiedział, że Tatry to gotyk, Beskidy zaś - barok. Ów barok widzimy nie tylko w kształcie Beskidów, lecz spotkać go można na całej tej ziemi. Skądkolwiek na nią spojrzeć, płynie w miękkich - falistych - łagodnych liniach, i płynie, zdawałoby się na skraj świata..."

Granice

Granice Beskidów są określone:

Geologia i hydrografia

Geologia

Beskidy są najmłodszymi górami w Polsce, uległy fałdowaniom w końcowej fazie alpejskich ruchów górotwórczych (orogeneza alpejska), około 20 mln lat temu, a później zostały jeszcze raz wypiętrzone pod koniec trzeciorzędu.

Głównym składnikiem budulcowym Beskidów, są skały osadowe (piaskowców magurskie) oraz flisz karpacki - czyli czyli kompleksu skał składających się z piaskowców, łupków, zlepieńców, iłów i margli, które tworzyły się w praoceanie (Tetyda), pokrywającym teren dzisiejszych Karpat. W niektórych miejscach, piaskowce pokryte są wapiennym płaszczem (np. Chełm, Jasieniowa, Tuł). Czasami, z pomiędzu piaskowców wystają skały wulkaniczne (np. Wdżar na granicy Pienin z Gorcami czy Jarmuta i Bryjarka na granicy Pienin z Beskidem Sądeckim).

Osady denne zostały poddane działaniom ogromnych sił sciskających i skutkiem tego zostały wypiętrzone i powstały z nich trzy płaszczowiny: podśląska, śląska i magurska, stanowiące podstawę przyszłego łańcucha górskiego.

Hydrografia

Rzeki na niektórych swych odcinkach wykorzystały linie uskoków poprzecznych, tworząc przełomy.

Sieć rzeczna Beskidów wchodzi w skład dorzeczy Wisły (Soła, Skawa, Raba, Dunajec, Biała, Wisłoka, Wisłok, San), Odry (Olza, Ostrawica), Dunaju (Beczwa, Orawa, Cisa) i Dniestru (Czeremosz).

Klimat

W Beskidach panuje klimat umiarkowany górski o wzrastających (ku wschodowi) cechach kontynentalnych. Charakterystyczne jest zmniejszanie się rocznej amplitudy temperatur wraz z wysokością.

Wykształciły się tu piętra klimatyczne - szczególnie dobrze widocznie na Babiej Górze - od umiarkowanie ciepłego do umiarkowanie zimnego w szczytowych partiach gór.

Piętra klimatyczne wiążą się z układem piętrowym roślinności. Do wysokości 900 m n.p.m. stoki porastają lasy mieszane, od 900 do 1150 m n.p.m. występują lasy regla dolnego, składające się głównie ze świerka, z niewielką domieszką jodły i buka. Powyżej (od 1150 do 1360 m n.p.m.) znajduje się piętro regla górnego, tworzone przez świerk. W najwyższych partiach występuje kosodrzewina i łąki wysokogórskie (hale).

Tutejszy klimat charakteryzuje się dużą zmiennością pogody, znaczną ilością opadów oraz silnymi i częstymi wiatrami (patrz: halny). Opady w Beskidach przekraczają czasem 1200 mm rocznie powodując powodzie).

Śnieg pojawia się w górach już około listopada i utrzymuje się do kwietnia. Najdłużej pokrywa lodowa utrzymuje się na najwyższych szczytach Beskidu Żywieckiego (Babia Góra, Pilsko). Najobfitsze opady śniegu przypadają na przełom lutego i marca.

Fauna i flora

Nazwa Beskid oznacza halę górską, polanę. Typowymi przykładami hal w beskidach są Hala Redykalna, Hala Radziechowska, Hala Krawcula, Hala Pawlusia, Hala Miziowa gdzie mieści się schronisko na Pilsku, i wiele, wiele innych. Hale położone są zazwyczaj w górnej częsci stoków wzniesień, i niezmiernie rzadko obejmują swoim zasięgiem sam szczyt góry. Z hal rociąga się zwykle piękny widok, zwłaszcza z posiadających wystawę południową: możemy podziwiac wówczas Tatry, Wielka Fatrę i Małą Fatrę.

Krajobraz Beskidów obejmuje kopulaste szczyty, z których najwyższe posiadają wyraźnie piętrowy charakter roślinności, obejmujący regiel górny i środkowy, porośnięte buczyną, dębem, świerkiem, sosną i jodłą, oraz kosówką w najwyższych partiach. Najwyższe szczyty w szytowych kopułach często są nagie i skaliste (Babia Góra, Pilsko) lub mają liczne wychodnie skalne (wiele szczytów w Beskidzie Małym, okolice Pilska).

Roślinność

Dobrze wykształcone są piętra klimatyczne, od umiarkowanie ciepłego po umiarkowanie zimne w szczytowych partiach Babiej Góry i Pilska. Z piętrowością klimatyczną wiąże się piętrowy układ roślinności:

W Beskidach utworzono cztery parki narodowe:

Świat zwierząt

W Beskidach występują m.in. gatunki zwierząt:

Podział Beskidów

Bibliografia

  • Jerzy Kondracki "Geografia regionalna Polski" - Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
  • Jerzy Kondracki "Karpaty" - WSiP, Warszawa 1989
  • Przewodniki turystyczne - Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1998

Karpaty

Beskydy | Beskiderne | Beskiden | Beskiidid | Beskids | Beskidoj | Beskiden

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Beskidy".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world