article Related Topics:
Berlin,_Irving :: Berlin :: Berlin,_Eddie :: Berlin,_Isaiah :: Berlin_Thunder :: Berlin_Center :: Berlin_Heights :: Berliner,_Emile :: Berlin_Wall :: Berlin_Iron_Bridge_Company
 

Berlin
Herb Berlina Flaga Berlina
LokalBerlin.png Państwo Niemcy Rządzący burmistrz Klaus Wowereit Powierzchnia 891,75 km² Liczba ludności 3.396.990 11/2005 Germany Laender Berlin.png Berlin to stolica i największe miasto Niemiec na prawach landu, położone nad rzeką Sprewą. Leży tylko około 70 kilometrów od granicy z Polską. Zajmuje powierzchnię 890 km², a zamieszkuje je około 3,4 mln osób.

Historia

Założony w IX wieku przez plemiona słowiańskie (gród Kopanica dziś dzielnica Köpenick) i określany łacińską nazwą Berolina. W swojej historii pełnił kilkakrotnie rolę stolicy różnych państw niemieckich: Marchii Brandenburskiej, Królestwa Prus, od 1864 roku stanowił stolicę Związku Północnoniemieckiego, a od 1871 zjednoczonych Niemiec - jako cesarstwa, a później republiki.

Miasto Cölln, położona na wyspie na Szprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki w 1244. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

Od 1451 Berlin był rezydencją brandenbuskich margrabiów i elektorów. W XVII w. Berlin został rozbudowany o kilka przedmieści, a w 1701 podniesiony przez Fryderyka I podniesiony do rangi stolicy. Ponadto w 1709 zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. Obszar miasta został ponownie rozszerzony w 1861, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1871 miasto zostało stolicą nowo powstałej Rzeszy Niemickiej.

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 na podstawie tzw. Ustawy o wielkim Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 milionów mieszkańców. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej oraz znaczne zniszczenia miasta. W czasie alianckich bombardowań i radzieckiego oblężenia znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi. Po II wojnie światowej Berlin został podzielony na 4 sektory okupacyjne przez aliantów. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią stanowiącą sektor sowiecki i od 1949 stolicę NRD i część zachodnią (Berlin Zachodni) stanowiącą eksklawę RFN, powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektoru okupacyjnego. W latach 1948-49 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961-1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich. Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

Gospodarka

Berlin jest wielkim ośrodkiem gospodarczym i finansowym. Przemysł głównie elektroniczny (m.in. firma Siemens), maszynowy, środków transportu i odzieżowy. Ważny ośrodek handlowy (międzynarodowe targi, wystawy).

Transport

Wielki węzeł komunikacji lotniczej, drogowej i kolejowej.

Porty lotnicze

  • Berlin Schönefeld (SXF, położony w landzie Brandenburgia), przewidziany do rozbudowy
  • Berlin Tegel (TXL)
  • Berlin Tempelhof (THF) - przewidziany do ostatecznego zamknięcia;

Zobacz też: Porty lotnicze Berlina

Autostrady

  • obwodnica autostradowa Berlina A10 (Berliner Ring)
  • obwodnica autostradowa centralnych dzielnic w formie półpierścienia A100 (Stadtring)
  • łącznik A 111 w kierunku Hamburga i Rostocku
  • łącznik A 113 w kierunku Drezna i Chociebuża, obecnie przedłużany w kierunku centrum
  • łącznik A 115 w kierunku Hanoweru i Lipska, zwany AVUS
  • sięgacz obwodnicy zewnętrznej A 114 w kierunku Szczecina
  • dawny sięgacz obwodnicy wewnętrznej A 104 - obecnie droga szybkiego ruchu
  • sięgacz obwodnicy wewnętrznej A 103

Linie i dworce kolejowe

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

W XIX wieku powstało w Berlinie 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą - wpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla kolei S-Bahn zbudowano w latach 1934-1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. Obecnie trwa budowa nowego dworca centralnego, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też karkołomną nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

  • Berlin Spandau (połączenia w kierunku zachodnim)
  • Berlin Zoologischer Garten (od 28 maja 2006 tylko pociągi dalekobieżne prywatnego przewoźnika Connex)
  • Berlin Wannsee (niewielkie znaczenie ruchowe)
  • Berlin Ostbahnhof
  • Berlin Lichtenberg
  • Berlin Hauptbahnhof (dawniej Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof, Berlin Lehrter Bahnhof, otwarty 28 maja 2006)
  • Berlin Südkreuz (dawniej Berlin Papestraße, otwarty 28 maja 2006)
    • Berlin Gesundbrunnen (otwarty 28 maja 2006)
Pozostałe dworce regionalne:

W Berlinie kursuje najstarsze w Niemczech metro (1902), posiadające obecnie 9 linii, z czego 14% tras znajduje się na powierzchni.

Kultura

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada niewiele zabytków. Za to znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury. Interesujące są także miejskie ogrody.

Opery:

  • Deutsche Oper
  • Staatsoper Unter den Linden
  • Komische Oper

Teatry

Zabytki

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Berlin".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world