Archaizm - wyraz lub jego forma, konstrukcja składniowa lub związek frazeologiczny, który wyszedł z użycia. Archaizmy to także wyrazy w formie przestarzałej, które są jeszcze używane, lecz postrzegane jako dawne. Te z kolei nazywamy anachronicznymi.

Archaizmy służą obecnie w niektórych typach zapisu lub wypowiedzi, np w poezji i języku liturgicznym.

Archaizmy dzielimy według epok ich normalnego użytkowania, a także ze względu na funkcję:

1. Fonetyczne - archaiczna (nieużywana) jest postać głoskowa wyrazu, np. sierce, summienie
2. Fleksyjne - wyrazy inaczej niż współcześnie się odmieniające, np. ptacy, psowa
3. Słowotwórcze - wyrazy utworzone za pomocą przyrostków lub przedrostków, które wyszły już z użycia, np. ogrodny
4. Leksykalne, np. kmieć, depentent, wiktoria
5. Znaczeniowe, np. pamiątka (wspomnienie), ksiądz (książę)
6. Frazeologiczne, np. mieć co po plecu (mieć na sobie dobrą rzecz okrywającą plecy lub ramiona)
7. Składniowe - najczęściej wzorowane na łacinie, np. pasterz owce do wsi przepędził - orzeczenie znajduje się na końcu zdania - taki szyk wyrazów jest charakterystyczny dla języka łacińskiego; do archaizmów składniowych należą także niektóre spójniki i przyimki, np. azali, aliści, gwoli oraz całe konstrukcje składniowe, np. wszem wobec i każdemu z osób widomym się czyni

Językoznawstwo

Архаизъм | Archaismus | Archaism | Arkaismo | Αρχαϊσμός | Archaismo | Archaïsme | Arkaisme | Arhaism | Архаизм | Archaizmus | Arkaism