South_America_satellite_orthographic.jpg Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km2. Przez Europejczyków, obie Ameryki są też nazywane Nowym Światem
Ameryka Południowa była obszarem bardzo burzliwym. Po II wojnie światowej był to teren ostrych konfliktów społeczno-politycznych. Ameryka Południowa była obszarem rządzonym przez różne siły wojskowe, które blokowały rozwój. Liczne były też obawy przed wpływami ze strony Związku Radzieckiego. Trudne warunki życia i pracy były przyczyną obalenia dyktatur rządzących krajami Ameryki. W latach 50. XX w. doszło do licznych walk i wystąpień co w efekcie końcowym spowodowało upadek większości rządów dyktatorskich. Na początku lat 60. zeszłego stulecia dyktatura utrzymywała się tylko w kilku państwach (Dominikana, Nikaragua, Paragwaj). Lata 70. przyniosły większe otwarcie krajów Ameryki Południowej na świat, szukanie nowych kontaktów, partnerów itp.
Główne złoża: rudy żelaza, cynk i ołów, cyna, mangan, antymon, boksyty, uran, siarka, ropa naftowa, diamenty.
W Ameryce Południowej występują wszystkie strefy klimatyczne, począwszy od klimatu równikowego na północy kontynentu, poprzez zwrotnikowy, podzwrotnikowy, umiarkowany do subpolarnego na południu kontynentu. Pod względem opadów w Ameryce Południowej są tereny o obfitych opadach (Nizina Amazonki), ale również pustynne (w Andach).
Ok. 85% powierzchni Ameryki Południowej należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Największymi rzekami są: Amazonka, Parana, Säo Francisco, Orinoko. Wśród niewielkiej liczby jezior wymienić należy: Maracaibo, Patos, Titicaca. Na zachodnich stokach Andów Patagońskich w Chile oraz na nizinie pacyficznej w Kolumbii i w środkowym biegu rz. Magdaleny opady przekraczaja nawet 7000 mm rocznie. Najbardziej suchymi obszarami są zachodnie stoki w środkowej czesci Andów (pustynia Atacama poniżej 20 mm). Na pustyni Atacama są miejsca, gdzie ostatni deszcz spadł 400 lat temu. W północnej części Chile, w mieście Arica roczne sumy opadów nie dochodzą do 1 mm, a w Iquique bywaja okresy kilkunastoletnie, w których nie spada ani jedna kropla deszczu.
Kontynent mało rozczłonkowany, półwyspy i wyspy stanowią niewielką część całej powierzchni kontynentu, największe półwyspy: Brunswick, Taitao. Główne wyspy: Ziemia Ognista, Riesco, Santa Inés. Ameryka Południowa jest kontynentem o przewadze terenów nizinnych, średnia wysokość 655 m n.p.m. Na zachodzie kontynentu biegną góry Andy, będące przedłużeniem Kordylierów z Ameryki Północnej. Najwyższym szczytem jest Aconcagua w Argentynie (6959 m n.p.m.), a najniżej położonym terenem jest obszar Salinas Grandes (40 m p.p.m.) na półwyspie Valdes. Największe wyżyny Ameryki Południowej to: Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska, niziny to: Nizina Orinoko, Nizina Amazonki, Nizina Boliwijska,
Ameryka Południowa jest kontynentem wielojęzykowym. Podstawowymi językami są : język portugalski , którym posługuje się 83 miliony mieszkańców Brazylii (dane z 2004 roku) i język hiszpański, którym posługuje się około 170 milionów mieszkańców kontynentu. Można się spotkać także z takimi językami jak: holenderskim, angielskim, francuskim (języki europejskie). Języki dominują na terenach dawnych kolonii w zależności od tego do jakiego państwa należały.
Biomy lądowe w Ameryce Północnej i Południowej Ze względu na dość duże obszary nie naruszone przez człowieka w Ameryce Południowej można spotkać liczne gatunki flory. W dorzeczu Amazonki występuje typowy deszczowy las tropikalny. Można jednak spotkać również obszary o odmiennej roślinności: na Wyżynie Brazylijskiej - lasy monsunowe, półpustynie w Peru i Boliwii. Najczęściej spotykane rośliny użytkowe to: ziemniak, tytoń, kakaowiec, ananas.
Świat zwierzęcy w Ameryce Południowej jest bogaty pod względem liczby i różnorodności gatunków; najbardziej typowe to: mrówkojad, tapir, małpy czepiaki i kapucynki, świnki morskie, nutrie, szynszyle, lamy, papugi, kolibry, kondory, boa dusiciele oraz anakondy, kajmany, piranie.
Kontynenty | Ameryka Południowa
Suid-Amerika | أمريكا الجنوبية | America d'o Sur | América del Sur | দক্ষিণ আমেরিকা | Lâm Bí-chiu | Паўднёвая Амэрыка | Južna Amerika | Южна Америка | Amèrica del Sud | Кăнтăр Америка | Jižní Amerika | De America | Sydamerika | Südamerika | Lõuna-Ameerika manner | Νότια Αμερική | South America | América del Sur | Sudameriko | Hego Amerika | آمریکای جنوبی | Suðuramerika | Amérique du Sud | Súd-Amearika | Meiriceá Theas | América do Sur | દક્ષીણ અમેરિકા | 남아메리카 | ʻAmelika Hema | Južna Amerika | Amerika Selatan | America del Sud | Хуссар Америкæ | Suður-Ameríka | America meridionale | אמריקה הדרומית | America Meridionalis | Südamerika | Pietų Amerika | Zuud-Amerika | Dél-Amerika | Јужна Америка | दक्षिण अमेरिका | Amerika Selatan | Zuid-Amerika | 南アメリカ | Sør-Amerika | Sør-Amerika | America del Sud | Süüdamerika | América do Sul | America de Sud | Южная Америка | Lulli-Amerihkká | South America | Južná Amerika | Južna Amerika | Јужна Америка | Južna Amerika | Etelä-Amerikka | Sydamerika | Timog Amerika | தென் அமெரிக்கா | ทวีปอเมริกาใต้ | Güney Amerika | Південна Америка | דרום אמעריקע | 南美洲
This article is licensed under the GNU Free Documentation License.
It uses material from the
"Ameryka Południowa".
Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world