Gourt Home::Gourt :: Świebodzin
Świebodzin to miasto w woj. lubuskim, siedziba powiatu świebodzińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Świebodzin, na Pojezierzu Łagowskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego. Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 21 757 mieszkańców.
Ważny węzeł drogowy i kolejowy. Krzyżują się tutaj dwie ważne drogi krajowe: DK2 i DK3.
Znajdują się tu zakłady urządzeń termotechnicznych, rozwija się przemysł meblarski, odzieżowy, spożywczy. Sanatorium rehabilitacyjno-ortopedyczne dla dzieci jest znane w całym kraju.
Dawny gród słowiański, prawa miejskie uzyskał w 1319 roku.
Obecnie w mieście budowany jest pomnik Chrystusa na wzór tego w Rio de Janeiro. Pomnik ma być tylko dwa metry niższy.
Zapisy nazw
Zabytki
Kościół parafialny św. Michała
Późnogotycki kościół parafialny św. Michała z XV wieku, przebudowany w XIX wieku. Pierwsze wzmianki o kościele, wówczas zapewne drewnianym, pochodzą z 1311 r.Trzon obecnej, gotyckiej świątyni powstał w drugiej połowie XV wieku.
Po pożarze w 1541 r. trzynawową budowlę powiększono dostawiając czwartą nawę i rząd kaplic. Wnętrze nakryte zostało efektownym sklepieniem sieciowym, w kaplicach gwiaździstym i rzadko spotykanym kryształowym.
W latach 1850 – 1858 świątynia była przebudowywana wg projektu Alexisa Langera z Wrocławia. Wybudowano neogotycką kruchtę, fasadę zachodnią zwieńczono imponującym szczytem z dwiema iglicami.
We wnętrzu zachowane cenne wyposażenie: późnogotycki tryptyk św. Anny w ołtarzu głównym i Ukrzyżowanie oraz rokokowy ołtarz Najświętszej Marii Panny. Kościół wyróżnia się także tym, iż jest szerszy niż dłuższy.
Kościół p.w. św. Michała to jeden z najcenniejszych zabytków w regionie.
Dawna szkoła parafilna
Szkoła parafialna z początku XVII wieku.Szkoła przy parafii funkcjonowała co najmniej od XIV wieku. Położona była w pobliżu kościoła, nie wykluczone, że w tym samym miejscu, gdzie obecny budynek.
Według istniejących dokumentów historycznych, powstał on w 1604 roku na miejscu drewnianego. Jednak niektóre z nich dają powód do przypuszczeń, że szkoła świebodzińska była już murowana przynajmniej w pierwszej połowie XVI wieku. Był to prawdopodobni budynek o zdecydowanie smukłych proporcjach i schodkowych szczytach. W sieni przetrwały też resztki późnogotyckich sklepień, obecnych niegdyś zapewne we wszystkich pomieszczeniach.
Dzisiejszy wygląd budynku ukształtowany został w czasie gruntownej przebudowy dokonanej w drugiej połowie XIX wieku.
Zamek
Zamek został przebudowany w XIX wieku. Do dziś istnieje starsza pozostałość skrzydła południowo-wschodniego.Początki budowli sięgają XIV wieku. W tym czasie był najprawdopodobniej niewielką warownią drewnianą bądź częściowo murowaną.
W XV wieku zamkiem przejściowo władają brandenburscy joannici.
Początkowo miał w zabudowie kształt podkowy z jednym skrzydłem mieszkalnym. W okresie renesansu zamek rozbudowano dodając dwa kolejne skrzydła. W wyniku zabudowy podzamcza szeregiem domów powstał drugi dziedziniec. Na rysunku z XVIII w. widoczny jest wyraźny podział na zamek górny i dolny. Budowla otoczona była murem oraz fosą z mostem zwodzonym od strony miasta. Zamek przez wiele wieków był siedzibą komendantów i starostów okręgu wśród, których do najbardziej zasłużonych dla miasta należeli przedstawiciele rodziny von Knobelsdorff.
Od 1699 r.zamek w ramach zastawu przejęły cysterki trzebnickie, z tego czasu zapewne pochodzą krzyże z kul armatnich wmurowane w elewację zamku.
W roku 1868 tereny zamkowe stały się własnością miasta. W 1898 r. władze miasta przekazały obiekt siostrom boromeuszkom, które urządziły tutaj szpital, szkołę katolicką i przedszkole. Staraniem sióstr zakonnych, postawione zostały w roku 1934 nowe skrzydła szpitala, powiązane budynkiem łączącym ze starym zamkiem. Od 1946 roku zespół zamkowo-szpitalny użytkowany jest przez cieszące się dobrą renomą w kraju Sanatorium Rehabilitacyjno-Ortopedyczne (obecnie: Lubuskiego Ośrodka Rehabilitacyjne – Ortopedycznego). Mury starego zamczyska widoczne są w południowo-wschodnim skrzydle sanatoryjnego kompleksu.
Mury miejskich
Zachowały się fragmenty murów miejskich z XIV – XVI wieku, trzech baszt oraz fragmenty pozostałości fosy. Umocnienia miasta zaczęto wznosić od końca XIV wieku, najpierw z kamienia polnego później z cegły. W końcu XVI wieku całe miasto otoczone było murami z dwunastoma basztami i trzema bramami wjazdowymi. Od XVIII wieku, kiedy to obwarowania zaczęły tracić swoje znaczenie militarne, rozpoczęła się ich likwidacja. Najpierw osuszono fosę, potem rozbierano mury obronne a materiał budowlany wykorzystano do wznoszenia nowych budynków.Ratusz
Ratusz pochodzi z XVI wieku. Przebudowany został w XIX wieku. W nim ma siedzibę Muzeum Regionalne.Ratusz wybudowano w końcu XIV wieku w centralnym punkcie rynku. Pierwotnie była to budowla dwutraktowa, zapewne drewniana. W czasie wielkiego pożaru miasta w 1541 r. uległ zniszczeniu, odbudowany w kształcie budynku trzytraktowego, dwukondygnacyjnego z dwiema wieżami. W XIX wieku został przebudowywany: W 1827 r. rozebrano jedną z wież - północną. Elewację opracowano w neostylowych formach nawiązujących do gotyku i renesansu, wieżę zwieńczono krenelażem. W piwnicach zachowały się najstarsze elementy – kamienne sklepienia beczkowe oraz ceglane: krzyżowo – żebrowe i gwiaździste obecne także w kilku salach na parterze ratusza.
Domy z XVIII i XIX wieku
Miasto do XVIII w. posiadało głównie zabudowę drewnianą. Najstarsze zachowane kamienice pochodzą z końca XVIII wieku - przy ul. Wiejskiej i Kościelnej. Większość miejskiej zabudowy powstawała w XIX i XX wieku, często o eklektycznej i secesyjnej architekturze. Najciekawsze zespoły kamienic o różnorodnym i bogatym detalu znajdują się przy ul. Piłsudskiego, Pl. Wolności, Pl. Obrońców Pokoju, l Maja, Żymierskiego. Na przedmieściach zachowały się okazałe wille, np. przy ul. Łęgowskiej - siedziba dawnej fabrykanckiej rodziny Rothe-Rimpler, przy ul. Łużyckiej tzw. willa Sallet.Kościół Matki Boskiej Królowej Polski
Jest to neogotycki kościół pw Matki Boskiej Królowej Polski z lat 1898 – 1900, dawniej ewangelicki.Wzniesiony w latach 1898 – 1900 jako kościół ewangelicki na miejscu dwóch wcześniejszych zborów z XVII i XVIII wieku. Pierwszy zbór na tym miejscu postawili protestanci w 1694 roku. Z powodu wad konstrukcyjnych musiał być rozebrany. Następny wzniesiony został w 1747 roku w konstrukcji szachulcowej. Gdy i ten uległ zniszczeniu, postawiono obecny. Jest to budowla neogotycka, również wnętrze zaprojektowane zostało w tym stylu. W 1946 r. przejęty został przez parafię katolicką.
Kapliczka św. Jana Nepomucena
Kapliczka ta pochodzi z XVIII wieku. Stanęła w XVIII wieku przy obecnej ul. Żymierskiego. Posiada typową barokową formę - pierwotnie św. Jana Nepomucena – patrona podróżnych, mostów i przepraw oraz opiekun życia rodzinnego.Warto zobaczyć
- jezioro Zamecko w granicach miasta,
- Puszcza Rzepińska na zachód od miasta,
- Jezioro Niesłysz – największe na Ziemi Lubuskiej – 10 km od miasta,
- stanowisko archeologiczne – grodzisko wczesnośredniowieczne na półwyspie we wschodniej części Jeziora Niesłysz.
Historia
- I połowa XII wieku – pierwsza wzmianka o miejscowości,
- 1228 – prawdopodobny rok rozpoczęcia budowy zamku w Świebodzinie,
- 1234 – ziemia świebodzińska znalazła się w obrębie państwa śląskiego po zajęciu dużej części Wielkopolski przez Henryka I Brodatego,
- 1302 – pierwsza źródłowa wzmianka o Świebodzinie (Swiebosin},
- 1319 – Świebodzin uzyskał ograniczone prawa miejskie, od tego czasu pozostawał grodem książęcym,
- 1320 – Świebodzin staje się własnością księcia głogowskiego – Henryka IV,
- 1329 – Świebodzin (Swibzin) wymieniony jest wśród miast i warowni,
- 1336 – wybudowano kościół katolicki pod wezwaniem św. Piotra i Pawła,
- 1347 – 1348 – przejście przez miasto "czarnej zarazy”, zmarło ponad ¼ mieszkańcow,
- 1360 – miasto wraca do księstwa głogowskiego, przybywają do miasta flandryjscy czeladnicy i zakladają tkalnie,
- 1395 – książę Henryk VIII nadaje tkaczom świebodzińskim najstarszy przywilej tkaczy, przyznający im szerokie uprawnienia przy zakupie wełny,
- 1409 – władzę nad miastem przejmuje książę Krosna i Świebodzina – Władysław, który walczył pod Grunwaldem po stronie wojsk polskich,
- 0d 1452 – w mieście istnieje bractwo sukienników. Sukno świebodzińskie staje się przedmiotem eksportu do wielu krajów. Na szeroką skalę sprzedawano je również do Polski. O „suknie świebodzińskim” jest wzmianka w powieści Henryka Sienkiewicza „Ogniem i mieczem” (tom I)
- 1455 – w okolicach miasta zostają założone liczne działki chmielowe, rozpoczęło się wytwarzanie piwa,
- 1469 – książę Henryk XI nadaje miastu pełne prawa miejskie wzorowane na Głogowie. Miasto posiada prawo „warzyć i sprzedawać piwo oraz pobierać opłaty od sprzedaży soli”.
- do 1488 – miasto w posiadaniu Piastów,
- 1500 – wielki pożar w mieście, spaliła się niemal jego polowa,
- 1510 – miasto przystępuje do związku miast śląskich celem obrony przed napaściami wędrownego rycerstwa,
- 1522 – drugi wielki pożar w mieście, miasto ulega całkowitemu spaleniu. Król zwalnia gród z opłat na rzecz władzy na okres 10 lat,
- 1526 – miasto wraz z całym Śląskiem przechodzi aż do 1742 roku pod panowaniem Habsburgów,
- 1533 – miasto częściowo zniszczone po trzęsieniu ziemi, przeżywa kolejna epidemię „czarnej śmierci”,
- 1604 – wybudowano najstarszą szkołę obok kościoła parafialnego, która od 1628 roku była szkołą katolicką. Historyczna budowla przetrwała do dzisiaj,
- 1631 – wkroczenie wojsk szwedzkich,
- 1640 – czwarty wielki pożar w mieście,
- 1700 – produkcja świebodzińskich sukienników sprzedawana jest w Lipsku, Norymberdze, Frankfurcie n. Menem, Gdańsku, Królewcu i na terenie całej Polski,
- 1728 – uruchomiono pierwszą farbiarnię tkanin, dotychczas miasto korzystało z usług pobliskiego Sulechowa,
- 1742 – miasto w granicach Prus, rozpoczął się nasilony proces germanizacyjny,
- 1763 – 1806 – śląskie tabele statystyczne zaliczają Świebodzin do sześciu najsilniej uprzemysłowionych miast na Śląsku, a pod względem włókiennictwa – do trzech,
- 1780 – podjęto próbę założenia plantacji jedwabników,
- 1807 – przybywa do miasta oddział polskiej kawalerii,
- 1808 – 1812 – Świebodzin staje się miastem garnizonowym,
- 1824 – w okolicach miasta odkryto złoża węgla brunatnego. Później powstaje jedna z nielicznych głębinowych kopalń węgla brunatnego w Sieniawie oraz fabryka brykietu,
- 1865 – wybudowano gazownię miejską,
- 1868 – 1870 – budowa odcinka połączenia kolejowego Poznań – Frankfurt przechodzącego przez miasto,
- 1910 – na łąkach miejskich zbudowano wodociąg,
- 1920 – rozpoczęto zakładanie sieci elektrycznej w mieście,
- 1928 – wybudowano sieć kanalizacyjną,
- od 1945 – w granicach Polski
- 31 stycznia 1945 - Świebodzin zajmują oddziały Armii Czerwonej.
- 2 marca 1945 - miasto ostatecznie powraca do Polski, komendantem miasta zostaje mjr Gaunow.
- od marca 1945 - do Świebodzina przybywają pierwsi osadnicy i repatrianci.
- 1945 – 1950 - po wojnie Świebodzin włączono administracyjnie do Wielkopolski.
- 16 kwietnia 1945- utworzono powiat świebodziński, który składał się z 3 miast (Lubrza, Sulechów, Świebodzin), 13 gmin i 86 gromad. Podział ten przetrwał z pewnymi zmianami do 1954 r.
- 1950 - utworzono województwo zielonogórskie, w którym znalazł się Świebodzin.
- 1975 - w Polsce dokonano kolejnej reformy administracyjnej. Likwidując powiat utworzono gminy, które funkcjonują do dnia dzisiejszego.
- 1990 - po okresie socjalistycznym, odbyły się pierwsze wolne wybory samorządowe.
- 1 stycznia 1999 r. - zaczął funkcjonować powiat świebodziński.
Obecnie Świebodzin jest stolicą powiatu oraz gminy. Położenie na szlakach handlowych oraz komunikacyjnych nadal sprzyja rozwojowi miasta i regionu.
Bibliografia
- Stanisław Kowalski. "Miasta Środkowego Nadodrza dawniej – historia zapisana w zabytkach", wyd. Lubuskie Towarzystwo Naukowe – Zielona Góra 1994 r.
- Wiesław Zdanowicz. "Kalendarium dziejów Świebodzina i okolic do roku 1945" - publikacja wydana z okazji 700-lecia Świebodzina w 2003 r.;
Linki zewnętrzne
- http://www.um.swiebodzin.pl
- GAZETA Świebodzińska
- http://www.pilot.pl/miasto/swiebodzin/
- http://swiebodzin.eurocity.pl
- http://www.schwiebus.pl
- Świebodzin - zamek
- http://www.swiebodzin.com.pl
Miasta Polski Gmina Świebodzin szukam rodzinnego zamku rodziny Zdanowiczów Świebodzin | Świebodzin | Świebodzin | Świebodzin
"Świebodzin"