Świat Dysku

Świat Dysku - wieloksiąg Terry'ego Pratchetta, którego akcja toczy się na świecie o kształcie dysku, spoczywającego na grzbietach czterech słoni, stojących na skorupie A'Tuina - wielkiego żółwia płynącego przez wszechświat. Dzięki nie zazębiającej się fabule można przeczytać każdą książkę nie znając poprzednich. Jednak wiele postaci pojawia się w różnych książkach, jak Śmierć, Rincewind (mag-nieudacznik), Patrycjusz Ankh-Morpork. Książki są niezwykle zabawne, ironicznie i celnie komentują współczesną popkulturę czy politykę. Niektóre książki są wręcz całe poświęcone pewnym zagadnieniom, które poruszają masy (np. Muzyka duszy jest o Rocku, a Ruchome obrazki wyśmiewają Hollywood). Cykl opisuje wyjątkowo brutalny świat, parodię naszego, widziany przez "różowe okulary".

Książki

Powieści

=Zapowiadające serię

Rok	Tytuł przekładu	Tytuł oryginału
1971	Ciemna strona Słońca	The Dark Side of the Sun
1981	Dysk	Strata

=Seria Świata Dysku

Rok	Tytuł przekładu	Tytuł oryginału	Postacie przewodnie	Temat/Obiekt satyry
1983	Kolor magii	Colour of Magic	Rincewind	Turystyka/ Zew Cthulhu H.P. Lovecrafta
1986	Blask fantastyczny	The Light Fantastic	Rincewind/ Niewidoczny Uniwersytet	Conan Barbarzyńca
1987	Równoumagicznienie	Equal Rites	Czarownice	Feminizm/Równość Płci
1987	Mort	Mort	Śmierć/Mort	Dorastanie/Śmierć/ Dzieciństwo i dorosłość
1988	Czarodzicielstwo	Sourcery	Rincewind	Baśnie z tysiąca i jednej nocy/Magia
1988	Trzy wiedźmy	Wyrd Sisters	Czarownice	Makbet
1989	Piramidy	Pyramids	Teppic	Starożytny Egipt/Religia
1989	Straż! Straż!	Guards! Guards!	Straż miejska	Tajemnica
1990	Eryk	~~Faust~~ Eric	Rincewind	Faust
1990	Ruchome obrazki	Moving Pictures	Niewidoczny Uniwersytet	Filmy/Mity Cthulhu H.P. Lovecrafta
1991	Kosiarz	Reaper Man	Śmierć/Niewidoczny Uniwersytet	Życie doczesne/ postęp technologiczny
1991	Wyprawa czarownic	Witches Abroad	Czarownice	Turystyka/Bajki
1992	Pomniejsze bóstwa	Small Gods	Brutha	Religia
1992	Panowie i damy	Lords and Ladies	Czarownice	Sen nocy letniej
1993	Zbrojni	Men at Arms	Straż Miejska	Kryminał
1994	Muzyka duszy	Soul Music	Susan	Przemysł muzyczny
1994	Ciekawe czasy	Interesting Times	Rincewind	Czerwony alarm/Chiny
1995	Maskarada	Maskerade	Czarownice/Straż	Grand Opera/Upiór w operze
1996	Na glinianych nogach	Feet of Clay	Straż/Patrycjusz	Kryminał
1996	Wiedźmikołaj	Hogfather	Śmierć/Susan	Gwiazdka
1997	Bogowie, honor, Ankh-Morpork	Jingo	Patrycjusz/Straż	Wojna i Dyplomacja/Patriotyzm
1998	Ostatni kontynent	The Last Continent	Rincewind/Niewidoczny Uniwersytet	Australia
1998	Carpe Jugulum	Carpe Jugulum	Czarownice	Wampiry
1999		The Fifth Elephant	Straż	Dyplomacja/Kosmopolityzm/Komunikacja
2000		The Truth	Straż/William de Worde	Wolna Prasa
2001		Thief of Time	Susan/History Monks	Czas
2001	Ostatni bohater	The Last Hero	Srebrna Orda/Marchewa/Ricewind/Leonardo z Quirmu	Ostatnia podróż barbarzyńców
2001	Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury	The Amazing Maurice and his Educated Rodents	Jak w tytule
2002		Night Watch	Sam Vimes
2003	Wolni Ciutludzie	The Wee Free Men	Akwila Dokuczliwa	Bajki
2003		Monstrous Regiment
2004	Kapelusz pełen nieba	A Hat Full of Sky	Akwila Dokuczliwa
2004		Going Postal	Moist von Lipwig	Machinacje finansowe, zbieranie znaczków
2005		Thud!	Straż
2006		Wintersmith	Akwila Dokuczliwa
		Making Money (w przygotowaniu)	Moist von Lipwig
		I Shall Wear Midnight (w przygotowaniu)	Akwila Dokuczliwa
		Nation (w przygotowaniu)	nieznane
		Unseen Academicals (w przygotowaniu)	Magowie
		Scouting for Trolls (w przygotowaniu)	nieznane

Opowiadania

1992 - Trollowy most (Troll Bridge)
1993 - Teatr okrucieństwa (Theatre of Cruelty)
1998 - Rybki małe ze wszystkich mórz (The Sea and Little Fishes)
2002 - Śmierć i co potem nadchodzi (Death and What Comes Next)
2002 - Thud - a Historical Perspective
2005 - Where's My Cow? (z Melvynem Grantem)

Materiały pomocnicze

1993 - The Streets Of Ankh-Morpork (ze Stephenem Briggsem)
1994 - The Definitive - And Only - Guide
1997 - The Discworld Companion. An Invaluable Guide For The Discerning Discworld Traveller - Updated (ze Stephenem Briggsem)
1998 - Świat Dysku: Mappa (The Discworld Mapp) ze Stephenem Briggsem
1998 - Terminarz Niewidocznego Uniwersytetu Świata Dysku 2000 (Discworld's Unseen University Diary) ze Stephenem Briggsem
1999 - Nauka Świata Dysku (The Science of Discworld)
1999 - Terminarz Straży Miejskiej Ankh-Morpork 2001 (Discworld's Ankh-Morpork City Watch)
2000 - Terminarz Gildii Skrytobójców Świata Dysku 2002 (The Assassins' Guild Yearbook and Diary)
2001 - Terminarz Gildii Błaznów 2003 (The Fool's Guild Yearbook and Diary)
2002 - Glob (The Science of Discworld II: The Globe)
2002 - Terminarz Gildii Złodziei 2004 (The Thieves' Guild Yearbook and Diary)
2003 - Terminarz (Zreformowanych) Wampirów Świata Dysku 2005 (The (Reformed) Vampyre's Diary)
1994, 1997, 2003 - The New Discworld Companion ze Stephenem Briggsem
2005 - The Science of Discworld III: Darwin's Watch
2005 Sztuka Świata Dysku (Art of Discworld - album z ilustracjami Paula Kidby'ego)
Nanny Oggs Cookbook
A Tourist Guide To Lancre (ze Stephenem Briggsem i Paulem Kidby)
Death's Domain (z Paulem Kidby)
Discworld Portfolio (z Paulem Kidby)
Discworld Quizbook

Adaptacje:

Adaptacje Filmowe

Było już kilka odrzuconych projektów przerzucenia powieści "Świata Dysku" na Srebrny Ekran. Można wyróżnić te oto próby zekranizowania ŚD:

"Maskarada" - fanowski projekt, który nigdy nie został ukończony.
"Troll Bridge: The movie " - tworzone w oparciu o krótkie opowiadanie "Trollowy Most".

Australijska grupa tworząca film nazywa się Snowgum Films. Niedawno skończyła ona zdjęcia.

Z ich strony można pobrać krótki filmik pokazujący efekty pracy: Snowgum Films - ^*

"Lords & Ladies" - Film fanowski na podstawie Panów i Dam. ^*

"The Wee Free Men" - Sam Raimi wyreżyseruje adaptację Wolnych Ciutludzi dla Sony Pictures.
"Hogfather" - Rozpoczęły się zdjęcia do telewizyjnej adaptacji Wiedźmikołaja w której David Jason zagra Alberta.

Adaptacje Animowane

Do obecnej chwili powstały dwie animowane adaptacje książek z serii "Świata Dysku". Są to :

"Muzyka Duszy"
"Trzy Wiedźmy"

Adaptacje animowane "Muzyki Duszy" i "Trzech Wiedźm" zostały stworzone przez firmę Cosgrove-Hall Productions w 1996. Filmy te można dostać na DVD lub VHS. Dla fanów dostępny jest także Soundtrack z "Muzyki Duszy"

Można jeszcze dodać jeden fanowski, polski projekt, który oparty będzie na książce o Straży. Pewna grupa ludzi z forum "Ulice Ankh-Morpork" planuje stworzyć animowaną adaptację Straż!Straż!. Na razie jednak z powodu braku czasu projekt jest zawieszony - i raczej nic nie wskazuje na jego sfinalizowanie.

Geografia

Na dysku wyróżnia się 2 główne kierunki: osiowy (do centrum dysku) oraz krawędziowy (na zewnątrz), oraz dwa dodatkowe: obrotowy i opaczny (zgodny i przeciwny do kierunku obrotu dysku). Świat zakończony jest przepaścią, z której opadają na dół wody Oceany Krawędziowego. Wokół dysku krąży malutkie słońce oświetlając mocno boki i nigdy nie dogrzewając osi.

Oś – oś obrotu dysku, wiecznie skuta lodem, zamieszkana przez barbarzyńskich herosów. Występuje na niej silne pole magiczne powodujące, że światło płynie tam wolniej, co przyczynia się do efektu zorzy.

Ankh-Morpork - milionowe miasto leżące nad Okrągłym Morzem (stwórcy skończyły się pomysły na ciekawsze kształty) i pozbawione kanalizacji – dzięki temu charakterystyczny zapach tego miejsca zapada na długo w pamięć; przez miasto przepływa rzeka Ankh, która jest jedyną rzeką w multiwersum, na której śledczy mogą wyrysować zarys zabitego człowieka; Ankh słynie też z tego, że trzeba być naprawdę pijanym, by się w niej utopić.

Równina Sto – wielka równina miedzy Ramtopami a Okrągłym Morzem, przepływa przez nią Ankh, która dzięki tamtejszym wielkim polom kapusty nabiera części swych cech; zamieszkana przez rolników, oraz wszystkie stworzenie lubiące samotność i kapustę.

Ramtopy – wielkie góry ciągnące się od doliny Sto aż po Oś, występuje tam duże skażenie magią (deszcze żab co 2 tygodnie itp.) ; miejsce urodzenia wielu magów i czarownic.

Klatch - ogromne starożytne imperium podobne do mieszanki Arabii (pustynie, ubiór mieszkańców), Indii (curry) i Włoch (klatchiańska pizza).

Djelibejbi – kraina będąca dzieckiem Djeli (rzeka, która według legendy pojawiła się po to by znalazł ją spragniony wielbłąd) oraz pustyni, czas zdaje się płynąć wolniej, a to za sprawą tytułowych Piramid. Żadne nowości, nawet takie jak miękkie posłania, zmiany w języku, zmiany w prawie nie są w stanie się przedrzeć do państwa. Całkowicie przypadkowo kojarząca się ze starożytnym Egiptem, tylko dlatego, że jej władcy jak szaleni stawiają sobie piramidy które zapewnić mają im wieczność, niestety już dawno zapomniano jak i dlaczego, toteż proces ten sprowadzony został jedynie do rangi tradycji. Kraina ta leży na pustyni pomiędzy dwoma państwami-miastami nad Okrągłym Morzem (Efeb i Tsort).

Efeb – demokratyczne miasto nad Okrągłym Morzem; zamieszkane przez obywateli, niewolników (z prawem do 1 dnia wolnego w tygodniu, oraz jednej czternastodniowej ucieczki w roku), oraz filozofów – beztroskich myślicieli co chwila wyskakujących nago z kąpieli krzycząc „eureka”.

Tsort - miasto nad Okrągłym Morzem; jego mieszkańcy nie słyną ze szczególnego intelektu; miasto toczy od wieków spory z Efebem; jednak oba miasta są od siebie oddzielone Djelibejbi, co na szczęście utrudnia wypowiedzenie wojny.

Omnia - miasto nad Okrągłym Morzem; słynie z kultu boga Oma i Kwizycji, pilnującej, by boga czczono właściwie; powoduje to, że mieszkańcy zamiast do boga zwracają się do Kościoła.

Howondaland - kraina sąsiadująca z Klatchem; przypomina Afrykę.

Kontynent Przeciwwagi - Leży po przeciwnej stronie Osi niż większa część głownego kontynentu Świata Dysku, dla którego stanowi przeciwwagę. Mimo jego małych rozmiarów, dobrze spełnia tą rolę dzieki dużym zasobom drogich metali, głownie złota. Na jego terytorium rozwinęło się poteżne Imperium Agatejskie (będące dyskowym odpowiednikiem Chin z czasów Cesarstwa).

Krull - Niewielki kontynent na Oceanie Krawędziowym przylegający do... Krawędzi. Dzięki tej niezwykłej lokalizacji jest jedynym miejscem, z którego można opuścić się za krawędź Dysku w celu empirycznego rozwiązania problemu płci Wielkiego A'Tuina. Większość bogactw Krull czerpie z Obwodu - gigantycznego systemu sieci rozciągniętego wzdłuż krawędzi w kierunkach obrotowym i opacznym na długości ponad ćwierci obwodu dysku. W sieci te łapią się szczątki rozbitych statków (a niekiedy także rozbitkowie, co spotkało swgo czasu Rincewinda).

Mgliste Wyspy - Przybrzeżne wyspy kontynentu XXXX, gdzie zgodnie z legendą XXXX trzymał kosiarkę do trawy.

XXXX - Znany także jako „Terror Incognita” oraz „Czteriksy”. Leżący na Oceanie Opacznym, obrotowo od Kontynentu Przeciwwagi, niedokończony kontynent. Charakteryzuje się niską roczną sumą opadów (równą zero), oraz tym, że jedynym nieszkodliwym stworzeniem go zamieszkującym są niektóre owce. Jest dyskowym odpowiednikiem Australii

Nauki ścisłe

Nauki ścisłe w Świecie Dysku różnią się od naszych znacząco. Podstawowe różnice:

prędkość światła - światło w Świecie Dysku można dogonić bez żadnych problemów. Widać do szczególnie podczas licznych opisów wschodu słońca na Dysku.
prawdopodobieństwo - Dysk jest krainą nieprawdopodobieństw. Wiadomo, że jeżeli szanse na zaistnienie jakiegoś zdarzenia wynoszą 1:1 000 000, to zdarzenie takie zachodzi w 9 przypadkach na 10.

Bohaterowie

Większość powieści Pratchetta o świecie Dysku należy do jednego z pięciu głównych podcykli, których bohaterami są:

Rincewind - pozbawiony talentu mag-poliglota (umie w 26 językach błagać o litość) o wysoko rozwiniętym instynkcie przetrwania. Wbrew jego woli los wciąż rzuca go w różne niebezpieczeństwa. Pojawia się w Kolorze magii, Blasku fantastycznym, Czarodzicielstwie, Eryku, Ciekawych czasach, Ostatnim Kontynencie i Ostatnim bohaterze.

Trzy wiedźmy – są to czarownice zamieszkujące Lancre: babcia Weatherwax, najpotężniejsza czarownica od czasów Czarnej Alis (biedaczka żyła spokojnie w chatce z piernika, nie spodziewając się, że zostanie upieczona w piekarniku przez dwójkę bachorów), niania Ogg, podstarzała nimfomanka i niekwestionowana głowa wielkiego rodu Ogg’ów oraz Magrat, wychudzona młoda czarownica. Mimo częstych sporów razem starają się radzić z niebezpieczeństwem. Książki o nich to Równoumagicznienie (jedna książka o babci Weatherwax pomijająca dwie pozostałe), Trzy wiedźmy, Wyprawa czarownic, Panowie i damy, Maskarada, Carpe Jugulum.

Śmierć (ON) – nazywa siebie antropomorficzną personifikacją. Jest kościotrupem z kosą. Jeździ na koniu o imieniu Pimpuś (żywym - płonący szkielet się nie sprawdzał – ciągle zajmowała się od niego stodoła, a ze szkieletowego cały czas wypadały jakieś części, i trzeba było je zbierać po drodze, co było chwilami krępujące). Istnieje poza czasem i przestrzenią, co nie przeszkadza mu mieszkać z córką Ysabell (przybraną oczywiście) i sługą Albertem w domu, który jest większy wewnątrz niż na zewnątrz. Widoczny dla ludzi tylko wtedy, gdy chce być zauważony, czyli w dość jednoznacznych okolicznościach. Pomagają mu często jego przybrana wnuczka - Susan oraz Śmierć Szczurów. Przewija się przez cały cykl, zabierając co ważniejszą duszę, (nie pojawia się jedynie w "Wolnych Ciutludziach") a jest jednym z głównych bohaterów Morta, Kosiarza , Muzyki Duszy, Wiedźmikołaja, Thief of Time.

Straż Miejska - odpowienik policji miasta Ankh-Morpork. Jej dowódcą jest Samuel Vimes, zaś inni jej funkcjonariusze to między innymi Marchewa, Angua, Fred Colon, Detrytus i "Nobby" Nobbs. Są bohaterami powieści Straż! Straż!, Zbrojni, Na glinianych nogach, Bogowie, honor, Ankh-Morpork, The Fifth Elephant, Ostatni bohater (tylko Marchewa), Night Watch.

Lord Havelock Vetinari - Patrycjusz, władca miasta Ankh-Morpork. Nikt nie próbuje go obalić, a to z jednej prostej przyczyny: nie da się. Gildie już dawno zaprzestały zamachów na niego, walcząc tylko o władzę między sobą. Patrycjusz wydaje się idealnym władcą i politykiem, potrafi przewidywać posunięcia przeciwników. Zawsze o wszystkim pomyśli, zna się na ludziach jak nikt inny oraz potrafi nimi zręcznie manipulować. Prowadzi ascetyczny tryb życia, prawie wcale nie śpi. Dużo czyta, szczególnie raporty i statystyki. Pojawia się w wielu książkach, których akcja dzieje się w Ankh-Morpork.

Akwila Dokuczliwa, mała dziewczynka-czarownica, główna bohaterka serii powieści Pratchetta przeznaczonej głównie dla dzieci. Występuje w powieściach Wolni Ciutludzie, Kapelusz pełen nieba oraz Wintersmith.

Gatunki

Na dysku występują różne gatunki istot, są to :

Ludzie
Krasnoludy
Elfy
Trolle
Wampiry
Zombie
Strachy
Golemy
Wilkołaki
Fik Mik Figle

Bogowie i Antropomorficzne Personifikacje

Alohura - bogini błyskawic
Aniger - bogini rozgniecionych zwierząt
Astoria - bogini miłości
Azrael - Śmierć Wszechświatów
Bast - kociogłowy bóg rzeczy zostawionych na progu albo na wpół przetrawionych pod łóżkiem
Bibulous - bóg wina i rzeczy na patyku
Bilious - "o, bóg" kaca
Bin
Bóg Niestrawności
Bóg Powietrza
Bunu – koziogłowy bóg kóz
Ceno
Cephnet
Cephut – bóg sztućców
Chefet – psiogłowy bóg metalurgii
Chondrodite – bóg miłości
Co - bogini nieba
Cubal - bóg ognia
Dhek
Wróżka Kluczy do Uchwytów Elektrycznych Wierteł
F'rum
Famine
Fedecks - Posłaniec Bogów
Fhez – krokodylogłowy bóg Dolnego Djelu
Flatulus - bóg wiatru
Fon
Foorgol - bóg lawin
Gigilith – bóg mądrości
Gil
Gingleginglegingle Fairy
Gnom Kurzajka
Grune - God od Unseasonal Fruit
Hast
Hat – sępiogłowy bóg niespodziewanych gości
Herne, Łowiony
Herpentine Triskles
Hinki
Hoki of the woods / Hoki the Jokester
Hotologa Andrews
Hyperopia – bogini butów
Jack Frost
Jeht – przewoźnik słonecznego globu
Jimi – bóg żebraków
Juf – bóg papirusu
Kaczka Duchociastna
Ket – ibisogłowy bóg bram
Khefin o Dwóch Twarzach – bóg bram
Królowa Morza
Lady Bon Anna
Libertina – bogini morza, szarlotki, pewnych odmian lodów i krótkich kawałków sznurka
Los - bogini losu, a jakże.
Mister Safeway
Bogini Księżyca
Mróz
Nept
Nesh
Net
Noc
Nuggan – zajmuje się spinaczami, drobnymi przedmiotami leżącymi na właściwych miejscach na biurĸu oraz zbędną robota papierkową
Offler - Bóg Krokodyl
Kłopotliwy Starszy Pan
Obcinacz - bóg odciętych rzeczy
Omdlenie
Ordpor Niesmaczny
Orexis-Nupt
P'tang P'tang – nowe bóstwo / Bóg Traszka
Pani
Patina - bogini mądrości
Pestilence
Petulia - bogini negocjowalnego afektu
Piaskowy Dziadek
Pożeracz Skarpetek
Przeznaczenie
Ptooie
Put – lwioglowy bóg sprawiedliwości
Quezovercoatl - Pierzasty Wąż (przypomina boga Quetzalcoatl'a)
Ręcznikowe Osy
Reg - Bóg Grajków Klubowych
Ropiejący Bóg Shamharoth
Sandelfon – bóg korytarzy
Sandman
Sarduk – bogini jaskiń
Sessifet – bogini popołudnia
Set
Siedmioręki Sek
Silicarous - Bóg Dobrej Przyszłości
Silur – Bóg o głowie suma
Skarabeusz Popychający Kulę Słońca
Skelde - Duch Dymu
Skrzat Zębów Mądrości
Smimto – bóg wina
Ślepy Io – przywódca bogów, odpowiedzialny za Ciskanie Gromów
Śmierć (oraz Śmierć Szczurów)
Sot
Steikhagel - bóg zapadłych krowich obór
Stride Wide Man
Sweevo – bóg ciętego drewna
Syncope
Szansa
Teg - koniogłowy bóg rolnictwa
Thrrp - woźnica rydwanu słońca
Thrume
Topaxi - bóg pewnych gatunków grzybów, świetnych pomysłów które człowiek zapomniał zapisać i teraz już nigdy sobie nie przypomni
Tuvelpit - bóg wina
Tzut - wężogłowy bóg Górnego Djelu
Umcherrel - Dusza Lasu
Ur Gilash
Urika - bogini sauny, śniegu i przedstawień teatralnych dla mniej niż 120 widzów
Vut - psiogłowy bóg wieczoru
Wiedźmikołaj
Wielki Bóg Om
Wielki Orm - przebywa zwykle w jednym z Niższych Piekieł, poraża ludzi i straszy dzieci.
Wojna - przyjaciel Śmierci
Wróżka Radości
Wróżka Wypadających Włosów
Wróżka Zębuszka
Yay
Yoko
Zaraza - drugi przyjaciel Śmierci
Zefir - bóg niewielkich bryz
Złodziej Ołówków

Gry

Gry RPG

Jak dotąd pojawiły się dwie gry Role Playing Game, na podstawie Świata Dysku, z systemem GURPS. Są to:

Gry Komputerowe

Do tej pory powstały:

The Colour of Magic - (Sincilar Spectrum)
Discworld 1 - (PC/Windows)
Missing Presumed...!? (Europa)/Discworld 2 : Mortality Bites! (USA) - (PC/Windows)
Discworld Noir (3) - (PC/Windows/PlayStation)
Discworld MUD - (Internet)

Oraz inne fanowskie projekty...