article

Łódź (niem. Lodz, ros. Лодзь, hebr. 'לודז ) - miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wysoczyźnie Łódzkiej, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Stolica województwa łódzkiego.

Drugie pod względem liczby ludności miasto w Polsce (774 tys. w grudniu 2004 r.) i czwarte pod względem powierzchni (294,4 km²).

Pochodzenie nazwy miasta (a przedtem wsi) nie jest wyjaśnione. Dawniejsze hipotezy, że miała się ona wywodzić od nazwiska rodowego "Łodzic", od "łozy" (wierzby), od nazwy rzeki "Łódka", od "łódki" (środka komunikacji) czy wreszcie od imienia "Włodzisław" w świetle nowszych badań okazały się nieprawdziwe.

Położenie geograficzne

Łódź leży na wysokości od 162 m n.p.m. (dolina Neru poniżej Grupowej Oczyszczalni Ścieków) do 278 m n.p.m. (w obrębie dawnej wsi Stare Moskule). Teren zamknięty granicami administracyjnymi miasta opada w kierunku z północnego wschodu na południowy zachód, zgodnie z nachyleniem zachodniego stoku Garbu Łódzkiego.

Przez Łódź przepływa 18 większych lub mniejszych rzek i strumieni: Ner, Łódka (dawniej nazywała się Ostroga) i jej dopływ Bałutka, Dobrzynka, Gadka, Jasień i jej dopływ Karolewka, Olechówka i jej dopływ Augustówka, Jasieniec - (dopływy Neru), źródłowy odcinek Bzury i jej pierwszy prawobrzeżny dopływ Łagiewniczanka, Sokołówka i jej dopływy Brzoza, Aniołówka i Wrząca, Zimna Woda (dopływ Aniołówki) - (dopływy Bzury), oraz (po włączeniu Nowosolnej) Miazga (dopływ Wolbórki). Są to jednak niewielkie cieki, i w centrum miasta w większości płyną ukryte w podziemnych kanałach.

Łódź graniczy z miastami: Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Zgierz, oraz z gminami: Aleksandrów Łódzki, Andrespol, Brójce, Nowosolna, Pabianice, Rzgów, Stryków, Zgierz.

Krzyżują się tu linie kolejowe z Warszawy i Koluszek, Torunia i Kutna, Poznania i Ostrowa Wielkopolskiego, oraz drogi krajowe z Gdańska i Torunia, z Konina, Wrocławia, Piotrkowa Trybunalskiego i Częstochowy oraz z Warszawy. W najbliższym czasie krzyżować się też będą (ok. 10 km od miasta) dwie najważniejsze transeuropejskie autostrady - A1 i A2.

W 2003 roku zlokalizowano geograficzny środek Łodzi.

Historia

Lodz1577.jpg]] Pierwsza wzmianka w dokumencie z 1332 r. (wieś Łodzia); prawa miejskie w 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów. Do końca XVII w. Łódź rozwija się jako małe miasteczko rolnicze, będące własnością biskupstwa włocławskiego. Staje się ona wtedy lokalnym ośrodkiem handlowym oraz rzemieślniczym (mieściło się tu osiem młynów oraz warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników). W szczytowym okresie rozwoju "Łodzi rolniczej" na początku XVIII w., miasteczko liczy ok. 800 mieszkańców. Okres najazdów szwedzkich w połowie XVIII w. doprowadza do upadku i częściowego wyludnienia. Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do zaboru pruskiego. W tym czasie liczy jedynie 250 mieszkańców, a obszarem obejmuje obecne Stare Miasto. W 1798 r., wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, staje się miastem rządowym. Od 1807 r. należy do Księstwa Warszawskiego, od 1815 do Królestwa Polskiego. W 1820 r. - decyzją władz rządowych - włączenie Łodzi do grona osad przemysłowych i przeznaczenie jej roli ośrodka tkackiego i sukienniczego. Przemawiają za tym warunki naturalne i prawne:

  • państwowa własność ziemi - możliwość wydzielania działek osadnikom,
  • duże zalesienie - drewno jako materiał budowlany i opałowy,
  • liczne drobne rzeczki o dużym spadku (m.in. Ostroga/Łódka, Jasień, Olechówka) - energia do napędu maszyn.
Decyzja ta jest początkiem okresu rozwoju "Łodzi przemysłowej". Do Łodzi przybywają przedsiębiorcy i robotnicy m.in. z Wielkopolski i Śląska, ale głównie z Brandenburgii, Saksonii, Czech i Moraw. Aby sprostać potrzebom producentów tkanin i dzianin oraz rzeszy zatrudnionych u nich pracowników, władze miejskie - w latach 1821-1823 - rozplanowują i wytyczają osadę sukienniczą Nowe Miasto. Ulokowano ją na południe od istniejącego Starego Miasta, a najważniejszym jej elementem jest centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (dzisiejszy Plac Wolności). W latach 1824-1827 wytyczają kolejną osadę - Łódka, położoną na południe od Nowego Miasta, wzdłuż osi, którą stanowi ulica Piotrkowska. Następuje gwałtowny rozwój Łodzi i przeobrażenie jej w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys.) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w 1914 roku, co jest światowym rekordem wzrostu demograficznego. Na początku okresu "Łodzi wielkoprzemysłowej" powstają wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. - z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839) - znany dziś jako Biała Fabryka. W latach trzydziestych jest to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportuje swoje wyroby głównie do Rosji i Chin. Okres po upadku Powstania Listopadowego (1831) przynosi bariery celne i pewną stagnację. Jednak kolejną koniunkturę napędzają w drugiej połowie XIX wieku rozwój rynku wewnętrznego, otwarcie w 1865 r. linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej do Koluszek na trasie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, napływ taniej siły roboczej (po uwłaszczeniu chłopstwa) i ponowne otwarcie eksportu (zniesienie przez Rosję granicy celnej). W tym czasie rosną fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstają pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera - Bank Handlowy w Łodzi oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi), udzielające głównie kredytów handlowych. Rośnie też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź staje się miejscem wielkich szans, głównie dla Polaków, Niemców, Żydów i Rosjan - przysłowiową "Ziemią Obiecaną" (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem jednej z najlepszych powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy.

Podział administracyjny

Dzielnice Łodzi.png Łódź podzielona jest na 5 dzielnic administracyjnych - ich powierzchnie przedstawia tabela (stan w dniu 31 grudnia 2003).
Dzielnica Powierzchnia
km2 %
Bałuty78,926,8
Górna71,9 24,4
Polesie46,0 15,6
Śródmieście6,8 2,3
Widzew90,8 30,9
Razem294,4100,0

Turystyka

Zabytki

Inne atrakcje

  • Łódzkie ZOO - przy ul. Konstantynowskiej, założone w 1938 r. na terenach będących pozostałością Puszczy Łódzkiej
  • Łódzki Ogród Botaniczny - przy ul. Krzemienieckiej, gdzie na powierzchni 64 ha rosną gatunki flory rodzimej oraz liczne rośliny obcego pochodzenia, zebrane w 9 działach tematycznych: flora polska, ogród japoński, systematyka roślin zielonych, alpinarium, arboretum, rośliny ozdobne, rośliny lecznicze i przemysłowe, biologia roślin i dział zieleni parkowej
  • Palmiarnia Łódzka - w najstarszym parku miejskim w Łodzi "Źródliska" przy ul. Piłsudskiego, spadkobierczyni kolekcji roślin - przede wszystkim palm - z oranżerii fabrykantów i carskich urzędników
  • Las Łagiewnicki - będący największym miejskim kompleksem leśnym w Europie, z wydzielonym fragmentem jako rezerwat, z ośrodkiem rekreacyjno-wypoczynkowym "Arturówek" i szlakami dla turystów
  • Łódzkie parki - w Łodzi znajduje się ponad 30 parków, które pełnią wiele niezwykle ważnych funkcji ekologicznych i społecznych i są nieocenionym elementem struktury miasta
  • Rudzka Góra - przy ul. Starorudzkiej, z trasami dla rowerów górskich, 800-metrowym torem saneczkowym i znajdującą się u jej podnóża stylową bacówką
  • Uliczna Galeria Wielkich Łodzian - jedyna chyba tego typu w Europie, tak oryginalna w formie i lokalizacji, ze znaną w całej Polsce Ławeczką Tuwima przy ulicy Piotrkowskiej
  • Największe graffiti na świecie - umieszczone na ścianie o powierzchni ponad 900 m kw. przy ul. Piotrkowskiej 152; rekord wpisany został do Księgi Rekordów Guinnessa
  • Linia tramwajowa 0, obsługiwana zabytkowym składem 5N+5ND w każdą letnią niedzielę.
  • Centrum Manufaktura, największy obiekt handlowo-usługowo-rozrywkowy w Polsce przy ulicy Karskiego 5.

Informacja turystyczna

Łodziofile

Komunikacja

Zobacz też: Tramwaje w Łodzi

Łódź stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:

W 2006 roku w okolicach Łodzi zostanie oddana do użytku autostrada A2, (E30) Berlin - Poznań - Konin - Stryków (w przyszłości także Warszawa - Mińsk - Moskwa).

Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy Lublinek, dworce kolejowe: Łódź Fabryczna, Łódź Kaliska, dworce autobusowe: Łódź Centralna, Łódź Północna.

Komunikację miejską obsługuje 71 linii autobusowych (w tym 8 nocnych) i 19 linii tramwajowych (w tym 4 regionalne).

W najbliższym czasie powstanie Łódzki Tramwaj Regionalny, który będzie jeździł pomiędzy Zgierzem, Łodzią a Pabianicami. Całkowity koszt może przekroczyć 265 mln zł. Połowę tej sumy wyłoży Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego.

Przemysł

Przemysł włókienniczy, który stworzył potęgę Łodzi, ma coraz mniejsze znaczenie. Z liczących się w tej branży, pozostała m.in. Wólczanka.

Obecnie w Łodzi rozwijają się nowe technologie. W Łodzi siedziby mają banki mBank i Multibank, a także Europejskie Centrum Księgowości Philipsa. Zainwestowali: Ericpol, GE Money Bank czy TP SA. Accenture tworzy tzw. informatyczne centrum Demo, a centrum księgowe tworzy też CitiBank.

Łódzką domeną stała się podukcja sprzętu AGD, w Łodzi zainwestowali m.in. Merloni Indesit i Bosch/Siemens.

Kultura

Dobranoc.jpgze]] Łódź to również ośrodek kulturalny, pełen różnego rodzaju imprez muzycznych, teatralnych, literackich, plastycznych i filmowych. Tu rokrocznie odbywa się kilkadziesiąt festiwali i przeglądów (m.in. Explorers Festiwal czy Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki).

W mieście funkcjonuje 16 placówek muzealnych, z unikalnym w Europie Centralnym Muzeum Włókiennictwa, oraz Narodowym Muzeum Sztuki - posiadającym najbogatsze w Polsce zbiory sztuki współczesnej. Działa też wiele teatrów (m.in. Teatr Wielki, Teatr Muzyczny, teatry dramatyczne, teatry dla dzieci), Filharmonia (w niedawno przebudowanym futurystycznym gmachu), kina i galerie.

Licznie odwiedzanym przez publiczność wydarzeniem artystycznym są Łódzkie Spotkania Baletowe. Co dwa lata - na scenie łódzkiego Teatru Wielkiego - prezentowane są najnowsze trendy w światowym balecie.

Miasto, nie bez powodu określane jest mianem "HollyŁódź", stanowi przecież największy w Polsce ośrodek produkcji filmowej. W Wytwórni Filmów Fabularnych zrealizowano w drugiej połowie XX wieku większość polskich filmów fabularnych. W Wytwórni Filmów Oświatowych powstają filmy edukacyjne i znakomite dokumenty np. nagrodzony Europejską Nagrodą Filmową Felix Usłyszcie mój krzyk Macieja Drygasa. W słynnym Studio Małych Form Filmowych Se-ma-for powstawały znakomite animowane seriale dla dzieci Miś Uszatek, Colargol, Zaczarowany ołówek, Kot Filemon. W Se-ma-forze Zbigniew Rybczyński zrealizował film Tango, za który otrzymał Oscara. Tu istnieje Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna, gdzie pierwsze swoje zawodowe kroki stawiali m.in. Andrzej Wajda, Roman Polański czy Krzysztof Kieślowski. Tu także od 2000 r. odbywa się prestiżowy Festiwal Camerimage - impreza, na którą przyjeżdżają najwybitniejsi operatorzy i reżyserzy z całego świata.

Łódź ma także szczęście do sukcesów grup muzycznych oraz wykonawców - O.S.T.R., Trubadurzy, Varius Manx, Ich Troje, Blue Cafe, Cool Kids of Death, Coma, Mikrowafle, zdobywają grono wiernych słuchaczy w całym kraju, a nawet poza jego granicami.

Centrum kulturalnym miasta jest linia ulic Piłsudskiego - Piotrkowska - Kościuszki/Zachodnia, aż do Pałacu Poznańskiego i budowanej tuż za nim - na terenach dawnego imperium włókienniczego fabrykanta Izraela Poznańskiego - Manufaktury, która niebawem stanie się swoistym miastem w mieście. W tych starych budynkach z czerwonej cegły powstaje ogromne centrum handlu, usług, biznesu, nauki, mody, kultury i sztuki.

Na Piotrkowskiej, wraz z przecinającymi ją ulicami, obok najlepszego w Polsce wyboru małych pubów i restauracji, a latem ogródków piwnych, których tradycje sięgają XIX wieku, znajdują się salony mody, kina, teatry, filharmonia, galerie sztuki, muzea. Coraz więcej jest także luksusowych sklepów i banków. Tu można przyjść, usiąść i popatrzeć na tętniące życiem miasto.

Festiwale i przeglądy

Rokrocznie w Łodzi odbywa się kilkadziesiąt festiwali i przeglądów. Dzięki nim oraz bogatej ofercie kulturalnej łódzkich teatrów, muzeów i galerii, miasto coraz bardziej jest kojarzone z miejscem o interesujących przedsięwzięciach artystycznych. Z roku na rok powiększa się też liczba festiwali rozpoznawalnych nie tylko w Polsce, ale i na świecie (m.in. Camerimage, Festiwal Dialogu Czterech Kultur, Międzynarodowy Festiwal Fotografii, Festiwal Fiesta Libre), przyciągając coraz większe grono turystów oraz miłośników teatru, filmu czy muzyki.

Teatry

W Łodzi w wielu miejscach można obcować ze sztuką teatralną. Tu działa m.in. Teatr Muzyczny, teatry dramatyczne, teatry dla dzieci. Znajduje się także Teatr Wielki, będący drugim pod względem wielkości gmachem operowym w kraju i jednym z największych w Europie - ponad 1300 miejsc na widowni. Zainaugurował on swoją działalność w 1967 roku i do tej pory przygotował ponad 240 premier. W bieżącym repertuarze Teatru Wielkiego znajduje się kilkanaście oper, baletów, operetek - od klasyki po dzieła współczesne.

Muzea

Wśród licznych placówek muzealnych, które znajdują się w Łodzi, jest m.in. Narodowe Muzeum Sztuki - z unikatową w skali Europy, gromadzoną od lat 30 XX wieku, kolekcją sztuki nowoczesnej, Centralne Muzeum Włókiennictwa - posiadające (w zabytkowym gmachu Białej Fabryki Ludwika Geyera) największą w Polsce kolekcję tkaniny artystycznej, Muzeum Historii Miasta Łodzi (w pałacu Izraela Poznańskiego, jednego ze współtwórców XIX-wiecznej potęgi przemysłowej miasta), Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne - z zabytkami regionu łódzkiego oraz wspaniałą kolekcją numizmatyczną - z monetami, wśród których wiele prezentowanych ocalało tylko w kilku lub kilkunastu egzemplarzach na świecie, czy jedyne w Polsce Muzeum Kinematografii, w którym znajduje się zabytkowy sprzęt filmowy, rekwizyty ze słynnych filmów i lalki z Se-ma-fora.

Sport

Łódzkie kluby sportowe, (opisane):


Edukacja i Nauka

{|align=right

Wyższe uczelnie w Łodzi

W Łodzi istnieją obecnie 23 uczelnie wyższe (6 państwowych i 17 niepaństwowych).

Uczelnie publiczne:

Uczelnie niepaństwowe:

Łodzianie

Honorowi Obywatele Łodzi

Laureaci plebiscytu "Łodzianin Roku"

Znani łodzianie

Z miastem związanych było i jest wiele osób, w których życiu Łódź odegrała znaczącą rolę i którzy w Łodzi pozostawili swój ślad:

  • materialny - istniejący do dziś, w postaci dzieł sztuki, pomników architektury czy budynków użyteczności publicznej,
  • niematerialny - w nauce, kulturze, życiu politycznym, nie tylko Polski, ale także Europy i świata.

Miasta partnerskie

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Barreiro 03.09. 1996
 Chemnitz 1972
 Iwanowo 21.01. 1992
 Kaliningrad 1992
 Lyon 1991
 Mińsk 25.02. 1993
 Murcja 14.10. 1999
 Odessa 07.05. 1993
 Örebro 25.08. 2001
 Puebla 1997
 Rustawi 27.06. 1995
 Stuttgart 26.09. 1988
 Tampere 1996
 Tel Awiw 1994
 Tianjin 11.10. 1994
 Wilno 22.01. 1991
 Szeged 2004

Zobacz też

Literatura

  • Parki Łodzi, red. Jakub Mowszowicz, Łódź 1962

Linki zewnętrzne

Instytucje, strony oficjalne

Portale

Historia i zabytki

Inne

Łódź

Лодз | Łódź | Łódź | Łódź | Łódź | Lodzo | Łódź | Łódź | Łódź | Łódź | לודז' | Lodza | Łódź | Łódź | Łódź | ウッチ | Łódź | Łódź | Łódź | Łódź | Łódź | Лођ | Łódź | Łódź

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Łódź".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world