Gourt Home::Gourt :: Verschoningsrecht
Verschoningsrecht is het recht van een getuige om te weigeren antwoord te geven op vragen, die door een rechter aan hem of haar worden gesteld.
Getuigen spelen een belangrijke rol in rechtszaken in Nederland. Soms ook een doorslaggevende rol. Wie wordt opgeroepen om als getuige in een rechtszitting te worden gehoord, is verplicht te verschijnen. De getuige die niet verschijnt, kan door justitie worden aangehouden en opgebracht om te worden gehoord. Daarnaast is ook gijzeling mogelijk. Het niet voldoen aan de plicht als getuige te verschijnen is bovendien strafbaar gesteld in artikel 192 wetboek van strafrecht.
Verschijningsplicht
Hij of zij moet ook de eed of de belofte afleggen en naar waarheid antwoord geven op de vragen, die de rechter stelt of laat stellen. Het opzettelijk onjuist beantwoorden van zo'n vraag is strafbaar gesteld als meineed. De plicht om als getuige te verschijnen en vragen te beantwoorden is gegrond in het maatschappelijk belang, dat in elke rechtszaak de waarheid aan het licht komt, ook wel het beginsel van de waarheidsvinding genoemd. Deze verplichting tot antwoorden bestaat niet voor die personen, die zich op het verschoningsrecht kunnen beroepen. Voor hen geldt zoals voor alle getuigen wel een verschijningsplicht, maar geen plicht tot spreken.
Twee categorieën
In Nederland bestaat het verschoningsrecht slechts voor twee categorieën getuigen:
- familieleden van één van de bij het proces betrokken partijen zoals de echtgenoot(-e), ex-echtgenoot(-e), (ex-)geregistreerde partner, kinderen, stiefkinderen, en ouders; en
- personen die in hun dagelijks beroep verplicht zijn tot geheimhouding.
Vertrouwenspersonen
Voor die laatste categorie is door de rechtspraak in Nederland erkend, dat de advocaat, de arts, de geestelijke en de notaris kunnen weigeren een verklaring af te leggen, op voorwaarde dat het gaat om feiten en omstandigheden, die zij in hun hoedanigheid van geheimhouder te weten zijn gekomen. De reden voor het verschoningsrecht van deze groep is, dat het gaat om vertrouwenspersonen. Het wordt als een groot maatschappelijk belang gezien, dat een ieder zich vrij tot hen om bijstand en advies moet kunnen wenden, zonder vrees voor openbaarmaking van wat besproken is. Dit belang wordt zo groot gevonden, dat het een inbreuk rechtvaardigt op het genoemde beginsel van de waarheidsvinding. Degenen op wie de vertrouwenspersoon bij de hulpverlening beroep doet zoals medewerkers of deskundigen hebben een zogenaamd afgeleid verschoningsrecht.
De rechter toetst marginaal
Er bestaat geen wettelijke plicht, om zich op het verschoningsrecht te beroepen. De betrokken geheimhouder moet zelf beoordelen, of wat hem is meegedeeld en waarover de rechter in het getuigenverhoor vraagt een verklaring af te leggen, behoort tot datgene, dat hij moet geheimhouden. De rechter mag het beroep op het verschoningsrecht daarom slechts marginaal toetsen. Het criterium daarbij is dat de rechter het beroep op het verschoningsrecht moet honoreren, tenzij er niet over kan worden getwijfeld, dat het gaat om informatie, die niet onder het verschoningsrecht valt.
Journalisten en anderen
Journalisten vallen naar Nederlands recht niet onder de groep, die beroepshalve zich op het verschoningsrecht kunnen beroepen. Voor hen geldt wel onder omstandigheden het recht, om zich te verzetten tegen het prijsgeven van hun bronnen. De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 10 mei 1996 (Van den Biggelaar) met een verwijzing naar artikel 10 EVRM uitgemaakt, dat een journalist in een getuigenverhoor een vraag niet behoeft te beantwoorden, als hij daardoor het risico loopt, dat zijn bron bekend wordt. Dit is alleen anders, als de rechter van oordeel is dat de openbaring van die bron noodzakelijk is in een democratische samenleving.
Accountants en belastingadviseurs hebben in Nederland evenmin verschoningsrecht.
Daarnaast geldt het algemene principe, dat elke getuige het recht heeft om een vraag niet te beantwoorden, als hij of zij dan wel een van de hierboven genoemde familieleden of geregistreerde partner daardoor de kans loopt, strafrechtelijk te worden veroordeeld.
Externe links
"Verschoningsrecht"