Gourt Home::Gourt :: Streektaal
Het begrip streektaal heeft meerdere betekenissen:
- een taalkundige, de taalvariant van een bepaalde streek;
- een politieke en administratief-rechtelijke, de taal die erkend is als officiële taal in een bepaalde streek.
Streektaal als taalkundig begrip
Een streektaal is strikt genomen een variëteit die aan een bepaalde streek is gebonden. De term streektaal wordt in de Europese context veelal gebruikt voor een geheel van variëteiten uit een bepaalde regio, die niet noodzakelijkerwijs een enige gestandaardiseerde vorm kennen en waarbinnen grote verschillen kunnen bestaan. In de taalkunde heeft de term 'streektaal' de voorkeur boven de soms politiek beladen aanduiding dialect.
Het begrip streektaal wordt door taalkundigen in een ruimere zin gebruikt dan door de Nederlandse en Belgische overheden; in het Europees handvest voor regionale en minderheidstalen wordt aan variëteiten die als dialect van een officiële landstaal worden beschouwd expliciet de naam streektaal onthouden. Tegelijkertijd wordt een scherpe scheidslijn getrokken tussen enerzijds streektalen en anderzijds minderheidstalen, die veel verder zijn in het proces van standaardisering, en waarvoor het handvest in veel ruimere mate in emancipatoire wetgeving voorziet. Hoofdstuk 2 van het handvest vormt het kader voor wetgeving betreffende streektalen (ook wel als 'regionale talen' aangeduid).
In Nederland erkent de overheid Drie streektalen: het Nedersaksisch,het Limburgsen Het Fries. Die erkenning is het resultaat van sterke regionale lobby's. Aan het niet objectief te beoordelen criterium dat de streektaal geen dialect mag zijn, wordt naar de maatstaven van de overheid voldaan, daar noch het Nedersaksisch, noch het Limburgs een wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan het ontstaan van de Nederlandse standaardtaal, en er tal van grammaticale en lexicale verschillen tussen deze variëteiten enerzijds en het Nederlands anderzijds bestaan. In Zeeland bestaat een lobby voor de erkenning van het Zeeuws als streektaal in Nederland, maar dit verzoek is in 2005 door Minister van Binnenlandse Zaken Remkes afgewezen.
Het Nedersaksisch
Met de ratificatie van het handvest in 1996 heeft het Nedersaksisch de status van streektaal gewonnen. Dit conglomeraat van verwante variëteiten, dat zich naar het oosten tot in Polen uitstrekt, kent geen standaard en hooguit enkele in kleine gebieden algemeen aanvaarde spellingsconventies. De in de taalkunde gebruikelijke benaming Nedersaksisch wordt daarbuiten slechts in kleine kring gebruikt, de sprekers identificeren zich doorgaans met de subvariëteit van de plaats of streek waarin zij wonen (zoals Gronings, Twents, Achterhoeks of Dithmarscher Platt). Een in het hele gebied gebruikelijke benaming is 'Plat' of 'Platt', dat doorgaans pejoratief wordt gebruikt, en zelden als serieuze aanduiding voor het geheel aan onder 'Nedersaksisch' begrepen variëteiten wordt aangewend. In verschillende streken in Nederland vind je initiatieven die emancipatie van de Nedersaksische variëteiten zoals in de Stellingwerven, Drenthe, Twente en de Achterhoek.Het Limburgs
In 1997 heeft de kamer toegestemd in het verlenen van de streektaalstatus aan het Limburgs. In tegenstelling tot 'Nedersaksisch', dat een begrip uit de historische taalkunde vormt, is het 'Limburgs' een politiek begrip, dat alle variëteiten die binnen de Nederlandse provincie Limburg worden gesproken, omvat. Hoewel ze allemaal tot de Frankische variëteiten worden gerekend, vormen de onder het Limburgs begrepen variëteiten geen onderlinge eenheid; Limburg wordt doorsneden door een aantal isoglossenbundels. De zuidelijke variëteiten hebben in wisselende mate de tweede Germaanse klankverschuiving doorgemaakt en horen in taalkundige zin bij het Hoogduits. Ze onderscheiden zich daarmee van de noordelijker variëteiten, die dicht bij de Brabantse dialecten staan, die mede aan de basis liggen van de hoofdzakelijk uit Frankische elementen bestaande Nederlandse standaardtaal. Het emancipatiestreven is door de politieke eenheid van Limburg eenvoudiger centraal te realiseren. Dat uit zich onder andere in het voornemen van de Staten van Limburg om in de gemeenten tweetalige plaatsnaamborden te plaatsen. Begin 21e eeuw werd op een vraag van een Fries Statenlid of er nu ook in de Provinciale Staten ook Limburgs zou gaan worden gebruikt lacherig ontkennend geantwoord. Ondanks de grote verscheidenheid binnen het Limburgs, is het de streektaalvereniging Veldeke toch gelukt een ondertussen redelijk breed aanvaarde spelling voor de Limburger variëteiten te ontwikkelen.De streektaal politiek en administratief-rechtelijk
In meertalige landen zijn per definitie meerdere talen erkend als officiële talen. Denk aan Zwitserland (met zijn officieel erkend Duits, Frans, Italiaans en RhaetoRomaans), Spanje (erkent Spaans, Catalaans, Baskisch en nog enkele andere), en Canada (Engels en Frans). Het statuut van officiële taal betekent dat de burgers recht hebben op alle openbare diensten in die taal, dat het politieke debat in die taal gevoerd, wordt, onderwijs verstrekt, recht gesproken... In een meertalige staat zijn er dus meerdere talen die erkend zijn, maar niet voor alle geldt dat ze in alle delen van dat land van die erkenning genieten. Zo kan men in Spanje met Catalaans enkel in Catalonie terecht, met Duits in Zwitserland enkel in die kantons en gemeenten waar het Duits erkend is, enz. Sommige talen genieten dat statuut van officiële taal in héél het land, denk aan het Spaans in Spanje; andere slechts in bepaalde delen.
De streektaal (of streektalen) zijn dan die talen die op één bepaalde plaats de status van officiële taal genieten. In België zijn de geografische afbakeningen van de gebieden waarin de talen ook officiële status genieten vastgelegd in de grondwet (meer bepaald artikel 4 dat vier taalgebieden vastlegt, drie eentalige en één tweetalig). Het is enkel in de taal van de streek (Nederlands in Vlaanderen, Frans in Wallonië en Duits in de Oostkantons) dat men de volledige openbare dienstverlening kan genieten.
Externe links
- Streektaal.net - Over de erkende streektalen en verschillende dialecten die in Nederland worden gesproken.
- Dialectkring Achterhoek en Liemers
- Twentse Academie voor streekcultuur
Регионален език | Òbéndowi jãzëk | Regionalsprache | Regional language | Regionaalkeel | Langue régionale | Yeth ranndiryel | Regionaalspraak | Lengas minorisadas | Język regionalny | Limba regională
"Streektaal"