Gourt Home::Gourt :: Ratelaar
Voor het dier zie Ratelaar (insect)
Ratelaar (Rhinanthus) is een geslacht uit de Bremraapfamilie (Orobanchaceae). Ze hebben vierkante stengels waaraan de bladeren steeds twee aan twee (tegenover elkaarstaand) staan. De bladeren zijn lancetvormig tot eirond en de rand ervan is gezaagd. De bloemen zijn plat en geel. Ze bestaat uit twee lippen, waarvan de bovenste lip aan weerskanten een blauwe tand heeft. De kelk is rond en ook vrij plat. Het zaad is rond en bruin en heeft rondom een vliezige rand. Wanneer de plant is uitgebloeid maken de zaden binnen de verdroogde kelkbladen bij beweging een rammelend geluid. Dat heeft de plant de naam ratelaar bezorgd.
Ratelaar is eenjarig en de zaden zijn maar kiemkrachtig tot het volgend voorjaar. Dat heeft als gevolg dat wanneer de planten, door bijvoorbeeld een verkeerd maaibeheer niet tot zaadzetten komen, de planten in in één jaar uit een terrein kunnen zijn verdwenen.
Ratelaar is een halfparasiet. In de winter groeit het worteltje al uit en gaat op zoek naar de wortels van andere planten zoals bijvoorbeeld gras of klaver. De plant boort deze aan en haalt hier een gedeelte van zijn voedingsstoffen. Zo heeft het in minder rijke omstandigheden een concurrentievoordeel op die andere planten, die het door toedoen van Ratelaar weer moeilijker hebben. Dat de plant gras parasiteert heeft hem populair gemaakt bij natuur- en heemtuinbeheerders. Het dringt het gras nog wat verder terug, waardoor er meer plaats is voor andere bloemplanten. Zo worden bepaalde orchideeënsoorten opvallend vaak vergezeld door deze plant. Bovendien worden ratelaars vanwege hun bloei zelf ook gewaardeerd en kunnen ze, wanneer ze massaal voorkomen, een grasland geel kleuren. Ze worden ook door insecten als bijvoorbeeld hommels bezocht.
De gemeente Amstelveen heeft om deze reden de plant veel toegepast in hun natuurlijke plantsoenen. Daar bleek dat voor grote ratelaar de grond aan de ene kant niet te voedselrijk moet zijn. Dan worden ze namelijk verstikt door de massale groei van het gras. Maar ook te voedselarm bleek voor deze plant niet optimaal. Nadat een grasland door een jaarlijks maaibeheer sterk was verschraald, begon het aandeel van ratelaar erin terug te lopen. Nadat het grasland was voorzien van vaste koeienmest nam het aandeel weer toe. Het bleek dat ratelaar het gemakkelijkst groeide op zure, natte en niet te voedselrijke veengrond. De zandgronden moesten niet te droog zijn in de groeiperiode wilde plant er een vast bestanddeel van de begroeiing gaan uitmaken. De plant handhaaft zich het beste als er gemaaid wordt nadat de zaden zijn gerijpt. Door na het maaien het maaisel nog enkele dagen te laten liggen, kunnen de zaden goed rijpen en zich nog beter verspreiden. Als het maaisel op een andere plek wordt uitgereden, kan ratelaar ook elders worden ingebracht. In Nederland en België zijn de volgende soorten bekend:
Kleine ratelaar
Kleine ratelaar (Rhinanthus minor) De kleinste van de in de benelux aanwezig soorten. Bij onderscheid is de 1 mm grote tand van de bovenlip belangrijk. Deze is wit, maar kan echter net als bij grote Ratelaar heel vaak ook paars-blauw zijn. In dat geval mag deze niet langer dan breed zijn. De plant komt voor in gemiddeld drogere graslanden dan grote Ratelaar, waarmee het vaak samen voorkomt.Grote ratelaar
Grote_ratelaar_bloem.jpg | Grote ratelaar (Rhinanthus angustifolius) De blauwpaarse tand is hoogstens 2 maal zo lang als breed. De plant komt gemiddeld voor in vochtigere graslanden dan de kleine ratelaar. Bovendien komen ze ook vaak samen voor en kunnen ze goed onderling kruisen wat intermedaire exemplaren oplevert.Harige ratelaar
Harige ratelaar (Rhinanthus alectroluphus) De paars-blauwe lip is 3 maal zo lang als breed. De kelk is dicht behaard, de stengel heeft geen zwarte lijntjes. harige ratelaar is een uitgesproken kalkminnaar. De plant is in Nederland zeldzaam. Hier zijn alleen een paar groeiplaatsen in Zuid-Limburg bekend. In België is de plant alleen vrij algemeen in Lotharing, verder behoorlijk zeldzaam.Buiten de Benelux komen in Europa o.a. nog voor:
"Ratelaar"