Pokken of variola is een uiterst besmettelijke en levensbedreigende virusziekte die de mensheid eeuwenlang heeft geteisterd. De ziekte wordt veroorzaakt door het pokkenvirus dat verwant is aan het waterpokken- en het koortslipvirus. Er zijn ook diverse dierlijke verwante virussen, met name het koepokvirus, dat vaccinia (koepokken) veroorzaakt. Het doormaken van koepokken geeft een mens bescherming tegen pokken. Daartegen kon men zich door bewuste besmetting met koepokken dus beschermen; de term vaccineren is hiervan afgeleid.

Sinds de tweede helft van de jaren zeventig is de ziekte niet meer voorgekomen bij mensen na een uitgebreide wereldwijde vaccinatiecampagne en pokken is dus de eerste en tot op heden enige ziekte die door de moderne wetenschap is uitgeroeid. Dit was alleen mogelijk omdat er

1. een effectief vaccin bestaat;
2. er geen symptoomloze dragers van de ziekte zijn; en
3. er geen dierlijk reservoir bestaat van de ziekteverwekker.

PHIL_283_lores.jpg De genetische structuur van het pokkenvirus is inmiddels geheel bekend en blijkt bij bestudering ook wetenschappelijk zeer interessant te zijn. In enkele laboratoria wordt het virus nog bewaard. Het laatst bekende geval van pokken in de wereld deed zich in Engeland voor in september 1978, toen Janet Parker, een fotografe bij de medische faculteit de universiteit van Birmingham de ziekte opliep en eraan overleed. Er was op dat moment in dat gebouw een pokken-onderzoeksproject gaande, hoewel de exacte besmettingsweg nooit is opgehelderd.

Pokken kwam epidemisch voor en maakte in golven grote aantallen slachtoffers in de Middeleeuwen en daarna. De ziekte werd gekenmerkt door hoge koorts en grote aantallen blaasjes op de huid, die anders dan bij waterpokken vooral op de ledematen waren geconcentreerd.

Recent is pokken weer in de belangstelling gekomen als mogelijk agens voor een aanval met biologische wapens door terroristen. De vraag of de laatste culturen moeten worden vernietigd of niet is inmiddels minder relevant omdat het waarschijnlijk binnen afzienbare tijd mogelijk zal zijn het virus te maken, ook als het nergens meer wordt bewaard.

Infectieziekte

Verola | Neštovice | Kopper | Pocken | Smallpox | Variolo | Viruela | Nafarreria | Isorokko | Variole | אבעבועות שחורות | Boginje | Vaiolo (virus) | 天然痘 | 천연두 | Raupai | Kopper (sykdom) | Ospa prawdziwa | Varíola | Boginje | Kiahne | Богиње | Smittkoppor | பெரியம்மை | 天花