Pogrom

Ekaterinoslav1905.jpg in 1905]]

Het woord pogrom (Russisch: погром; pogrom van громить; gromit: - verwoesting veroorzaken; gewelddadig vernietigen) wordt gebruikt voor gewelddadige aanvallen op bepaalde groepen; etnisch, religieus of andere soorten, die vooral worden gekarakteriseerd door de vernietiging van hun omgeving (huizen, bedrijven, religieuze centra). Vaak gaan pogroms vergezeld met fysiek geweld tegen en zelfs moord op een bevolkingsgroep met de bedoeling om die groep te intimideren en zodoende te verdrijven of te dwingen zich te assimileren met de omgeving.

Al in de Middeleeuwen werden er pogroms gehouden. In de 20e eeuw zijn er onder andere pogroms gehouden in de voormalige Sovjet-Unie, in Polen en in Nazi-Duitsland voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Het Russische woord "pogrom" duidt een georganiseerde, in tijd beperkte, aanval op de joodse bevolking van een stad of dorp aan. Onder het motto "Kom, we slaan de joodse wijk in elkaar" vernielde men, zonder tussenkomst van de politie, of zelfs met medewerking van de autoriteiten, een joodse wijk en mishandelde of vermoordde men de bewoners. Soms vond de overheid de pogroms een goede uitlaatklep voor het volk, omdat de aandacht van de slechte economische toestand afgeleid werd. Een voorbeeld hiervan zijn de pogroms die in 1893/4 en 1904/05 plaatsvonden in tsaristisch Rusland. Daarbij kwamen enkele duizenden joden om het leven, maar de daardoor gewekte schrik bewoog enkele honderdduizenden joden ertoe om naar de Verenigde Staten te emigreren. Veel bloediger nog waren evenwel de jodenvervolgingen die in de Russische Burgeroorlog in Zuid-Rusland en Oekraïne werden aangericht door de Witten: daarbij kwamen meer dan 100.000 joden om het leven.

Pogrom is dus een specifiek tegen de joden gericht volksgericht en geen synoniem voor elke vorm van achteruitstelling van de joden. In het vooroorlogse Nederland kwam discriminatie tegen joden veel voor, zonder dat dat met fysiek geweld gepaard ging.

Ook voor van overheidswege georganïseerde moordpartijen, zoals de Holocaust kan beter niet het woord "pogrom" worden gebruikt.

In de Middeleeuwen zijn er in West-Europa talloze pogroms geweest (ook al bestond dat woord toen nog niet). In 1096, bij het begin van de Eerste Kruistocht, werden onder meer de joodse gemeenten van Mainz en Worms vernietigd. Na de pestepidemie van 1346-48 kwam het ook in grote delen van Europa tot pogroms. In 1348 en 1349 werden onder meer de joodse gemeenschappen van Brussel, Zutphen, Bazel en Frankfurt am Main vernietigd.

Het is een ironisch feit dat veel West-Europese joden toen naar Polen vluchtten, waar ze toen wel welkom waren. Dit is de oorsprong van de joodse gemeenschappen in Polen, Rusland, Witrusland en Oekraïne, die een tijd lang een grote bloei doormaakten. Omdat de pogroms daar van vrij recente datum zijn, hebben de Russen en Polen de reputatie gekregen van verschrikkelijke antisemieten te zijn, maar de voorouders van de Nederlanders waren zo mogelijk nog erger.

Golda Meïr, de latere Israëlische premier, heeft in haar jeugd in het tsaristische Odessa nog een pogrom meegemaakt, een ervaring die haar voor de rest van haar leven getekend heeft. Konstantin Paustovskij beschrijft in het derde deel van zijn memoires de pogroms in de Oekraïne in 1918 en de plunderingen door de antisemitische en anarchistische bendeleider Nestor Machno.

Na de Tweede Wereldoorlog vonden in 1946 in Kielce in het notoir antisemitische Polen de laatste pogrom binnen Europa plaats, waarbij 40 joden het leven verloren.

In de film "Anatevka/Fiddler on the Roof" wordt een pogrom in een dorp in beeld gebracht. De "Reichskristallnacht" was een dagenlange pogrom.

Ruimer gebruik van de term

Tegenwoordig wordt het woord "pogrom" steeds vaker in een ruimere zin gebruikt voor alle bloedige onlusten met een duidelijk etnische dimensie, bij voorbeeld de vervolging van Armeniërs in het Osmaanse Rijk, de etnische zuiveringen in de landen van het voormalige Joegoslavië of vervolgingen van islamieten in India, en dergelijke.

Antisemitisme

Gourt Home::Gourt :: Pogrom

Ruimer gebruik van de term