Een tekst met een bepaalde opmaak - bv. meer wit op de bladspiegel dan gebruikelijk - kan eruit zien als een gedicht, maar is daarom nog geen poëzie, net zomin als iedere geschreven tekst literatuur is.

Wat poëzie (ook wel dichtkunst genoemd) dan wel is, daar zijn in de loop der tijden uiteenlopende antwoorden op gegeven. Gelaagdheid, dat wil zeggen het op meerdere manieren kunnen lezen en kunnen begrijpen van een tekst, speelt een belangrijke rol. Toch zijn veel geslaagde hedendaagse gedichten niet tot nauwelijks gelaagd.

Schrijver en criticus Simon Vestdijk somt in De glanzende kiemcel (1941/43) op wat poëzie volgens hem van proza onderscheidt:

• een grotere concentratie in de zinsbouw
• een grotere rijkdom van schijnbaar overbodige beelden
• herhaling van bepaalde woorden
• een andere rangschikking van de woorden dan in het proza gebruikelijk is
• het optreden van vergelijkingen, die letterlijk genomen onjuist zijn, maar tot de levendigheid van de impressie bijdragen
• de klank van het vers, waaronder tevens het rijm en in zekere zin ook het metrum valt.

Bij het schrijven hecht de dichter meestal veel belang aan een zorgvuldige woordkeuze, waarbij het woord niet alleen omwille van de betekenis wordt gekozen, maar ook omwille van zijn associatieve kracht, zijn klank- en gevoelswaarde. De wijze waarop iets wordt gezegd (in gewone teksten veeleer toevallig) wordt in poëzie drager van betekenis.

De taalkundige en literatuurwetenschapper Roman Jakobson vond kenmerkend voor 'poëticiteit' dat het woord als woord wordt ervaren, en niet slechts als vertegenwoordiger van het benoemde object of als gevoelsuiting.

Het is niet voor niets dat over het schrijven van goede poëzie soms erg lang wordt gedaan. Van Chr. J. van Geel, een schrijver van veel ultrakorte gedichten, is bekend dat hij steeds iets aan zijn gedichten veranderde. Pas als zijn uitgever het van hem afpakte, was het "gereed".

Het waarom van het schrijven van poëzie wordt poëtica genoemd. Iedere dichter heeft zijn eigen poëtica.

Citaat

"De dichter doet alles met zijn woorden om het proza te ontlopen. Ten aanzien van het proza is het gedicht iets bijzonders, een 'abnormaliteit', een onderbreking - een bijzonder moment in de voortvloeiende bewustzijnsstroom of in de stroom van gebeurtenissen, die door het proza op de voet worden gevolgd. Het gedicht isoleert zich als het ware uit de sfeer van het proza; het geeft een stilstand te zien, een zwevende stilstand (...) daar waar het proza voortstroomt, voortkabbelt, en nooit stilstaat, maar daarnaast ook nooit zweeft. De poëzie is een verticaal, het proza een horizontaal phenomeen." (Simon Vestdijk, De glanzende kiemcel. Acht lezingen over wezen en techniek der poëzie. Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 1975)

Zie ook

• bellettrie
• gedicht
• kill your darlings

Dichtkunst | Letterkunde | Literatuur | Literair genre

Poësie | شعر | Поезия | Poesia | Barddoniaeth | Digt | Poesie | Poetry | Poezio | Poesía | Poeesia | Runous | Art poétique | Poëzy | Filíocht | Poesía | שירה | Poesia | Poezio | Poesia | 詩 | 시 (문학) | Dzeja | Puisi | Lyrikk | Poesia | Poezie | Поэзия | कविता | Poetry | Pesništvo | Поезија | Poesi | Ushairi | กวีนิพนธ์ | Şiir | Arimea | 诗歌