Gourt Home::Gourt :: Kruisbes
De kruisbes (Ribes uva-crispa) of klapbes behoort evenals de witte, rode en zwarte bes tot het geslacht Ribes. De kruisbes vormt een stekelige struik.
Naast de teelt komt de kruisbes in Nederland ook in het wild voor.
Teelt
Er worden in Nederland nog maar weinig kruisbessen, minder dan 15 ha, geteeld. Vroeger werden ze onrijp geplukt voor de verwerkende industrie. In juli en augustus komen rode kruisbessen op de markt. In Vlaanderen is de teelt van kruisbessen nog vrij algemeen bij de telers van kleinfruit, vooral in de typische fruitstreken zoals Haspengouw, de Voorkempen, het Hageland.
De kruisbes is een zelfbestuiver, maar insecten geven wel een betere bestuiving. De oogst is van begin juli tot begin augustus.
Kruisbessen worden vegetatief door stek vermeerderd.
Er zijn drie typen kruisbes te onderscheiden:
- met groene bessen
- met gele bessen
- met rode bessen
In Noord-Amerika is een sterk gelijkende soort, de helderrode kruisbes Ribes hirtellum inheems.
Rassen
- Early Sulphur (ofwel Ruige Gele) is een zeer vroeg rijpend ras (eind juni/begin juli) met tamelijk kleine ruig behaarde gele vruchten met een goede smaak. De struiken groeien fors en zijn sterk gestekeld.
- May Duke rijpt vroeg (begin juli) en geeft tamelijk grote zeer mooi ogende vrijwel onbehaarde helderrode vruchten met een goede smaak. De takken zijn matig gestekeld. Matig vatbaar voor Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Whinham's Industry rijpt in de eerste helft van juli met grote behaarde paasrode bessen met een tamelijk goede smaak. Zeer vatbaar voor Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Golda is een Nederlands ras welke gelijk rijpt met Whinhams Industry. Geeft tamelijk grote gele vrijwel onbehaarde vruchten met een goede smaak. Matig vatbaar voor de Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Goudbal is ook een Nederlands ras dat gelijk rijpt met Whinhams Industry. Geeft matig grote langwerpige goudgele vruchten met een goede smaak. Matige groeikracht. Matig vatbaar voor Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Invicta rijpt ook gelijk met Whinhams Industry en geeft tamelijk grote enigszins behaarde bleekgroene vruchten met een matige smaak. Sterk gestekelde takken. Ondanks de matige smaak is dit ras interessant omdat het niet tot weinig vatbaar is voor de Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Pax rijpt iets later dan Whinhams Industry en geeft tamelijk grote helderrode behaarde vruchten met een redelijke tot goede smaak. Dit nieuwe ras is onder licentie in de handel en is waardevol omdat de takken vrijwel niet gestekeld zijn en het ras niet tot weinig vatbaar is voor de Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Crown Bob (ofwel Lentse Blonde) is een oud middentijds rijpend ras met middelmatig grote donkerpaarsrode zwak borstelig behaarde vruchten. Tamelijk goed van smaak. Tamelijk vatbaar voor Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Whitesmith (ofwel Engelse Witte) rijpt middentijds en geeft grote bleekgroene vrijwel gladde vruchten met een goede tot zeer goede smaak. Helaas wel zeer vatbaar voor de Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Rosko is een Nederlands ras dat gelijk rijpt met Whitesmith. Geeft tamelijk grote mooie helderrode vrijwel onbehaarde vruchten met een goede smaak. Heeft echter een zwakke tot matige groeikracht met hangende groeiwijze en is daardoor moeilijk te telen. Matig vatbaar voor Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Achilles rijpt laat (tweede helft van juli) en geeft grote gladde paarsrode vruchten met een tamelijk goede smaak. Groeit tamelijk sterk met hangende takken. Door deze hangende groeiwijze is Achilles niet geschikt om als vrijstaande struik te telen. Moet derhalve met ondersteuning worden geteeld. Tamelijk vatbaar voor Amerikaanse kruisbessenmeeldauw.
- Captivator rijpt zeer laat (eind juli) en geeft vrij kleine paarsrode vruchten. De vruchten hebben vast vruchtvlees en zijn dus niet erg sappig. Desalniettemin is de smaak goed. De takken zijn nagenoeg ongestekeld. De vatbaarheid voor de Amerikaanse kruisbessenmeeldauw is vrij gering.
Inhoudsstoffen
Per 100 gram vers product:| Groen | Geel | Rood | - | Energetische waarde | 44 kcal/184kJ | 28 kcal/118kJ | 44 kcal/184kJ | - | Koolhydraten | 8,8 gram | 6,0 gram | 8,8 gram | - | Eiwit | 0,8 gram | 1,0 gram | 0,8 gram | - | Vet | 0,15 gram | 0,10 gram | 0,15 gram | - | Caroteen | 0,21 mg | 0,10 mg | 0,21 mg | Vitamine C | 35 mg | 30 mg | 35 mg | - | Vitamine B1 | 0,16 mg | 0,02 mg | 0,16 mg | - | Vitamine B2 | 0,02 mg | 0,01 mg | 0,02 mg | - | Calcium | 29 mg | 30 mg | 29 mg | - | IJzer | 0,63 mg | 1,00 mg | 0,63 mg |
Ziekten
De belangrijkste schimmelaantasting is Amerikaanse kruisbessenmeeldauw (Sphaerotheca mors-uvae) en bladvalziekte (Drepanopeziza ribis).Wild
In het wild komt de kruisbes voor op vochtige, matig voedselrijke, kalkhoudende grond op kapvlakten, onder struikgewas en op openplaatsen in het bos.
De struik wordt 60 tot 120 cm hoog en heeft gestekelde takken. De bladeren zijn rondachtig en 3 tot 5 lobbig. De bladsteel en de onderkant van het blad is zacht behaard.
De kruisbes bloeit in april met groenachtige of vuilpaarse bloemen. De kelkbuis is klokvormig en de langwerpige kelkslippen zijn teruggeslagen. De kelk heeft dezelfde kleur als de kroonbladen.
De vrucht is een kale of met klierachtige borstels bezette bes en heeft rijp een groene, vuilpaarse of gele kleur.
Illustraties en foto's
Externe links
- SoortenBank.nl beschrijving en afbeeldingen
Агрэст | Stikkelsbær-busk | Stachelbeere | Gooseberry | Ribes uva-crispa | Karviainen | Porzeczka agrest | Groselha | Krusbär
"Kruisbes"