Fiets

Een fiets of rijwiel is een voertuig voor één of meerdere personen dat door spierkracht wordt voortgedreven. Meestal bestaat een fiets uit twee wielen, een frame, een zadel, een stuur, een ketting en een trapas met pedalen.

Geschiedenis

Baron Karl von Drais bedacht een zogeheten loopfiets. Deze bestond uit een houten frame, houten wielen met een ijzeren velg, een zeer primitief zadel, een primitief stuur, en een soort rem op het achterwiel. De loopfiets had geen trappers; de berijder bewoog zich voort door zich af te zetten tegen de grond. Het eerste exemplaar ontstond in 1816. Von Drais noemde zijn toestel naar zichzelf een draisine. De naam leeft nog voort in het wagentje dat door spoorwegarbeiders wordt gebruikt.

Hoewel de berijder van de draisine de voeten op de grond hield, was toch heel wat balanceerkunst nodig. Dit werd vervelend gevonden, en decennialang werden daarom driewielers en vierwielers gebouwd. Ze werden aangedreven op de manier waarop een spinnewiel of scharensliep wordt aangedreven, met een trapplank en een stangenstelsel.

Pas in 1861 ontstond een toestel dat op onze fiets leek. Het was een tweewieler, gebouwd door de Fransman Pierre Michaux en zijn zoon Ernest. Hun vélocipède had een ijzeren frame, en ijzeren wielen. Aan de voorwielen waren trappers gemonteerd; deze voorloper van onze fiets kende nog geen kettingaandrijving.

Door het ontbreken van een kettingaandrijving was er ook geen overbrengingsverhouding. De snelheid van de fiets kon alleen maar worden opgevoerd door het wiel waarop de trappers waren gemonteerd steeds groter te maken. Zo ontstond rond 1870 de hoge bi, een fiets met een zeer groot voorwiel, en een klein achterwiel. Het balanceren op zo'n hoge fiets was niet gemakkelijk, en bij obstakels op de weg schoot de berijder over zijn voorwiel. De Hoge Bi die gezien wordt als de start van het Hoge Bi tijdperk was de Ariel, gebouwd door James Starley in 1871. Het was een stalen fiets (geen houten wielen) met radiaal geplaatste spaken.

In 1868 werd de eerste fiets met een kettingaandrijving gebouwd. De trappers zaten nu niet meer aan het wiel, maar aan het frame. Aanvankelijk werd deze aandrijving op driewielers toegepast. In 1885 bouwde John Kemp Starley de Rover, een fiets met een kettingaandrijving, en een frame uit stalen buizen. De beide wielen waren vrijwel even groot. Dit type fiets werd safety genoemd, omdat het fietsen erop veel veiliger was dan op de hoge bi.

In 1888 vroeg John Dunlop patent aan op luchtgevulde fietsbanden, die de banden van massief rubber vervingen. Daarmee was de ontwikkeling van de fiets vrijwel voltooid. Het patent moest hij later weer intrekken omdat Thomson hem in 1845 al voor was geweest. Hij behield het patent op het ventiel.

Sindsdien is er aan het ontwerp van de fiets niet zoveel meer veranderd. Wel worden tegenwoordig andere materialen toegepast. De frames worden thans vooral gemaakt van aluminium of staal, maar voor duurdere sportfietsen worden ook wel metalen als magnesium en titanium gebruikt. Ook kunnen (delen van) frames gemaakt worden van glasvezel. Ook voor de wielen worden soms andere materialen gebruikt, en er bestaan fietsen met een cardanas in plaats van kettingsaandrijving. Maar de meeste fietsen lijken nog sterk op de Rover uit 1885. De enige uitzondering daarop zijn de ligfietsen.

Het werelduurrecord fietsen (de afgelegde afstand na 1 uur fietsen) is 84,215 km en is bereikt door de canadees Sam Whittingham op een volledig gestroomlijnde ligfiets.

Wettelijke eisen voor een fiets (Nederland)

koplamp straalt wit of geel licht uit
zijreflectie op beide wielen
goed werkende rem
bel hoorbaar op 25 meter
pedalen voorzien van stroef oppervlak
gele reflectoren op zijkanten van de pedalen
stuur dient goed vast te zitten
handvatten moeten goed vast zitten
(in de nabije toekomst: witte voor-reflector)
rode achter-reflector
de fiets mag niet breder zijn dan 75 centimeter
achterlicht straalt rood licht uit

Externe link: Voertuigreglement (met name Hoofdstuk 5, Afdeling 9: Fietsen)

Onderdelen van een fiets

Versnellingen,
Dynamo en bijhorende lichten,
Licht en reflectoren,
Specifieke terreinbanden.
Fietscomputer
Spatlap en pompje
Fietsbel
Fietsslot en sleutel
Bagagedrager
Voorvork met balhoofd
Stuur
Zadel
Frame
Pedalen, cranks
Ketting met kettingkast
Binnenband en buitenband
Wiel: naaf, velg en spaken
Remmen Hydraulisch/ mechanisch

Verschillende types

Fiets 001.jpg

Fietsvoorzieningen

Boulevard_met_fietsen.jpg Nederland en Vlaanderen, door hun vlakke landschap geschikt om te fietsen, kennen veel verkeersvoorzieningen voor fietsers. Zo zijn op veel plaatsen fietsenstallingen te vinden. Ook worden er veel fietspaden aangelegd. Deze begeleiden soms wegen, maar andere zijn vrijliggend en zijn bedoeld voor het recreatieve fietsverkeer. Fietsknooppunt_kempen.jpg Kempen (België)]] Wanneer de fietspaden op een kruispunt uitkomen met verkeerslichten hebben deze vaak hun eigen verkeerslicht, herkenbaar door een venster in de vorm van een fiets. Een andere voorziening voor fietsers is de fietsstrook: een voor fietsers gereserveerde strook van de rijweg, aangegeven door een onderbroken of ononderbroken lijn en vaak rood van kleur en/of door wegdekmarkering in de vorm van een fiets.

De vrijliggende fietspaden maken vaak deel uit van al of niet bewegwijzerde fietsroutes. Deze worden ontwikkeld ter bevordering van het al dan niet recreatieve fietsverkeer.

Een nieuwe ontwikkeling zijn fietsroutenetwerken. Dit zijn netwerken van aangename fietswegen, voornamelijk langs rustige en autoluwe wegen of jaagpaden. Waar deze wegen kruisen zijn fietsknooppunten die worden aangeduid met nummers op bordjes langs de baan. Meestal is een begeleidende kaart voorzien, waarop de fietsroute aan de hand van de nummers (en na berekening van de tussenliggende kilometers) kan gepland worden. Je hoeft dan enkel nog maar de nummers te volgen.

Vanaf 1 mei 2001 hebben fietsers in Nederland van rechts ook voorrang. In verhouding tot andere West-Europese landen wordt in Nederland veel gefietst. In de infrastructuur wordt hier op allerlei manieren rekening mee gehouden; alleen de voorrangsregeling week af tot 2001. Anders dan in de ons omringende landen was in Nederland de fietser in de wetgeving niet gelijkwaardig aan andere bestuurders. Het harmoniseren van de Europese regelgeving was dan ook een belangrijke reden om de maatregel 'voorrang fietsers van rechts' in te voeren'. Daarnaast beoogt de maatregel de gelijkberechtiging van fietsers te bevorderen om zo indirect het fietsgebruik te stimuleren. Invoering van 'voorrang fietsers van rechts' (VFVR) moet er dus toe leiden dat het verschil in voorrangsregels ten gunste van de fiets wordt verbeterd. Sterker nog, alle bestuurders van rechts krijgen met de invoering van deze regel dezelfde voorrangsrechten, ook bijvoorbeeld ruiters. VFVR is een van de maatregelen die in het convenant Duurzaam Veilig worden genoemd, en waarvan wordt verondersteld dat zij een gunstige bijdrage leveren aan de verkeersveiligheid. Deze afspraken omvatten bijvoorbeeld ook de wegcategorisering, de 30 km/uur-gebieden en bromfiets op de rijbaan.

Organisaties

Er zijn verschillende organisaties die zich richten op het bevorderen van het fietsgebruik en of het verkeer en landschap voor fietsers aangenamer te maken. Voorbeelden hiervan zijn:

Fietsersbond
Stichting Fiets!
Landelijk Fietsplatform
ADFC
Nederlandse ToerFiets Unie (NTFU)
NVHPV Nederlandse Vereniging voor Human Powered Vehicles, een vereniging die zich vooral richt op ligfietsen.

Fietsenfabrieken in Nederland

Er is in Nederland een aantal fietsfabrikanten, waaronder:

Accell Group (Heerenveen) met de merken:
- Batavus (Heerenveen)
- Koga-Miyata (Heerenveen), een Nederlands merk, dat zijn frames betrekt van het Japanse Miyata (soms naar eigen specificaties) en hier afbouwt
- Kronan (Amsterdam) Kronan fietsen worden geïmporteerd uit Zweden
- Loekie (Kesteren) Kinderfietsen die worden geïmporteerd
- Sparta (Apeldoorn)
Azor Bikes (Hoogeveen)
Bikkel Bikes
Concorde
De Fietsfabriek (Amsterdam)
Duell (Hoek van Holland), een kleine fabriek die zich toelegt op hoogwaardige (stalen) raceframes
Flevobike
Gazelle (Dieren)
Giant (Lelystad)
Ilson (Groesbeek)
Jan Janssen, levert naar wens opgebouwde fietsen (Met het merk 'Jan' voor mountainbikes)
Ligtvoet (Eindhoven)
Project-346 (Amsterdam)
RIH/Cové (Amsterdam/Venlo)
Santos, levert naar wens opgebouwde fietsen (Sassenheim)
Sinner
Union

Het materiaal voor de fietsen wordt door de meeste fabrikanten van anderen betrokken en niet zelden geïmporteerd. Tot voor kort werden nog wel de meeste (stalen) frames in eigen huis gelast of gesoldeerd. Het buismateriaal voor de frames werd echter ook vaak door derden geleverd. Inmiddels zijn de meeste frames van aluminium en deze worden in toenemende mate compleet geleverd door fabrikanten uit Azië. Slechts een handvol, vooral kleinere, fabrikanten, blijven de frames zelf lassen of solderen.

Een handvol gespecialiseerde winkels is in staat in eigen beheer hoogwaardige frames onder eigen naam te bouwen, die naar wens van de klant worden afgebouwd. Het gaat hierbij doorgaans om frames die geoptimaliseerd zijn voor wielrennen of fietsvakanties. Hieronder vallen onder andere:

Zie ook

racefiets - ligfiets – bromfiets – snorfiets – witte fiets – Fietsroutes in Vlaanderen – wielersport - Lijst met fietstermen- Fietsroute

Externe links

Nationaal Fietsmuseum