Etymologie

Etymologie is de wetenschap die de herkomst van woorden bestudeert. Bijvoorbeeld bijbel is van het Griekse woord biblia afkomstig, dat boeken betekent (biblion = boek).

De herkomst van het woord etymologie (de etymologie van etymologie) is het Griekse woord étymos ("werkelijk, waar" verwant met eteos en etètymos) - neutrum étymon (oorspronkelijke vorm van een woord) en lógos (zelf. nw.: woord) (later gebruikt voor 'leer', 'kunde', 'wetenschap'). Het woord etymologie werd bekend door de Etymologiae van bisschop Isidorus van Sevilla, een encyclopedisch werk waarin hij informatie over allerlei zaken probeerde te relateren aan de oorspronkelijke betekenis van een woord. Zijn werk werd eeuwenlang veel geraadpleegd. Het is vaak geen gemakkelijke opgave om de juiste etymologie van een woord te vinden. Er is veel kennis van de geschiedenis van de bestudeerde taal en de (mogelijke) brontalen voor nodig. Ook kan men niet altijd afgaan op de huidige betekenis van een woord. Wat op het eerste gezicht de afkomst lijkt te zijn van een woord, is soms een volksetymologie, terwijl de juiste afkomst van het woord heel anders is.

Twee voorbeelden van volksetymologie:

Het Latijnse woord lucus betekent bos. Het woord lucus doet denken aan lux, genitivus lucis, dat licht betekent. Nu is het in een bos meestal donker. Men verklaarde dat volgens de volksetymologie zo: het lucus heet zo omdat het er juist niet licht is (Latijn: lucus a non lucendo). De juiste verklaring is dat lucus oorspronkelijk betekende: open, lichte plek in een bos en later als naam voor het bos zelf werd gebruikt.
Het Nederlandse woord weduwe lijkt samenhang te vertonen met wee de uwen ("als de man overleden is zijn de nabestaanden beklagenswaardig"). In werkelijkheid is het een zeer oud woord uit het Indo-Europees dat b.v. in het Sanskriet voorkomt als vidháva.

Ook valt niet altijd vast te stellen hoever men terug kan gaan. Verwante woorden binnen een taalgroep geven aanleiding om een grondvorm aan te nemen, bijvoorbeeld Oer-Germaans of Indo-Europees. Zolang deze vorm nergens is aangetroffen blijft deze hypothetisch en wordt voorafgegaan door een asterisk (*). Een bekende conventie is tevens dat "is afgeleid van" of "gaat terug op" kort kan worden geschreven als "<".

Etymologen

Een etymoloog is iemand die de etymologie bedrijft. Etymologen werken vaak bij uitgeverijen van woordenboeken en encyclopedieën.

De bekendste Nederlandse etymologen zijn Jan de Vries en Nicoline van der Sijs.

Etymologie Deelgebied van taalkunde | Taal

Gourt Home::Gourt :: Etymologie

Etymologen