Zweden

Related Topics:
Zweden

Zweden (Zweeds: Sverige) is een Scandinavisch koninkrijk in Noord-Europa. Het land wordt omringd door Noorwegen in het westen en noorden, Finland in het noordoosten, het Skagerrak en het Kattegat in het zuidwesten, de Oostzee in het zuidoosten, en de Botnische Golf in het oosten. In de Oostzee liggen de eilanden Öland en Gotland die ook tot Zweden behoren.

Geschiedenis

Na het verval van het tijdperk van de Vikingen vormde Zweden samen met Denemarken en Noorwegen de Unie van Kalmar. (Finland was toentertijd een onderdeel van Zweden.) Zweden verliet de Unie aan het begin van de zestiende eeuw, en verkeerde vele jaren bijna permanent in staat van oorlog met zijn buren. Het nog altijd met Noorwegen verenigde Denemarken kon met name het verlaten van de Unie door Zweden niet accepteren. Denemarken verloor echter aan macht en Zweden veroverde Skåne, Blekinge en Halland.

In de 17e en 18e eeuw kende Zweden zijn Gouden Eeuw en werd het grondgebied met wapengeweld uitgebreid. In die tijd was Zweden twee keer zo groot als nu, en omvatte naast Finland ook grote delen van de Baltische staten en delen van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Naties, zoals grote delen van Pommeren, Wismar en Bremen-Verden. Binnen een eeuw werden deze gebieden weer verloren, en Finland ging over naar de Russische tsaar.

Sinds 1814 is Zweden niet meer in oorlog geweest, door een politiek van strikte neutraliteit. Zo is het geen lid van de NAVO.

In de 19e eeuw was Zweden een van de armste landen in Europa, met veel alcoholmisbruik. In deze tijd emigreerde een aanzienlijk deel van de bevolking naar de Verenigde Staten waar nu nog veel Amerikanen op Zweedse voorouders kunnen wijzen.

Door technische verbeteringen in transport werd het land in staat gesteld om natuurlijke hulpbronnen in verschillende delen van het land goed te gebruiken, met name hout uit de uitgestrekte bossen en ijzererts uit Kiruna. Dit vormde de basis voor de verzorgingsstaat zoals die zich in het begin van de 20e eeuw vormde.

Zweden is sinds 1995 lid van de Europese Unie.

Bestuurlijke indeling

Zweden kent 21 provincies (län): Blekinge, Dalarna, Gävleborg, Gotland, Halland, Jämtland, Jönköping, Kalmar, Kronoberg, Norrbotten, Örebro, Östergötland, Skåne, Södermanland, Stockholm, Uppsala, Värmland, Västerbotten, Västernorrland, Västmanland en Västra Götaland.

Demografie

Bevolking

Taal

De Vikingen spraken een gemeenschappelijke Germaanse taal, Oudnoors of Norrön. Tegenwoordig is er duidelijk onderscheid tussen het Deens, Noors en het Zweeds. Zweden kent geen officiële taal. De facto is dit het Zweeds. Erkende minderheidstalen zijn het Samisch, het Fins en het Roma.

Religie

De overheersende godsdienst en tot het jaar 2000 de staatskerk, is de evangelisch-lutherse Zweedse Kerk. 87% is officieel lid van deze kerk. Andere christenen zijn Rooms-Katholieken, orthodox-christenen en baptisten.

Daarnaast kent Zweden kleine groepen moslims (circa 130.000), Joden en Boeddhisten. Sommige Saami praktiseren nog het animisme.

Sinds de secularisatie kent Zweden een groeiende groep mensen die officieel geen godsdienst aanhangen. 5% van de totale Zweedse bevolking is echter maar een regelmatige kerkbezoeker.

Geografie

Kaart_Zweden.png ]] Map swedish lands.png Zweden is het grootste land van Scandinavië.

Zweden is tegenwoordig verdeeld in drie landsdelen, historisch vier:

Deze landsdelen zijn op hun beurt in zogeheten landschappen onderverdeeld. Het land is voor het grootste deel bedekt met uitgestrekte naaldbossen, met name in het noordelijk deel van het land. Het zuidelijk en oostelijk deel is vlak tot glooiend, waarbij de binnenlanden die aan Noorwegen grenzen, steeds meer reliëf vertonen en in het Scandinavisch Gebergte overgaan. Het hoogste punt van Zweden is de Kebnekaise met 2111 m.

Het land is bezaaid met meren, circa 96.000. De twee grootste liggen in het zuiden: het Vättermeer (Zweeds Vättern) en het Vänermeer (Zweeds Vänern), het grootste meer van Zweden. De langste rivier van Zweden is de Göta älv.

Enkele grote eilanden zijn:

Natuur

In de Zweedse natuur komen grote wilde dieren voor zoals elanden, beren, wolven, veelvraten en lynxen.

Er zijn diverse natuurparken zoals het Padjelanta nationaal park. Zie ook: natuurparken in Zweden.

Bekend natuurgebied is ook Lapland met een deel van Zweden met de natuurverschijnselen de middernachtzon en het noorderlicht. Het noordwesten maakt deel uit van Lapland of Sápmi, het woongebied van de Saami, die de oorspronkelijke bewoners van Noord-Scandinavië zijn.

Belangrijke steden

De inwoners leven vooral in het zuidelijk deel van Zweden; daar bevinden zich de drie grootste steden: de hoofdstad Stockholm aan de oostkust, Göteborg aan de westkust en Malmö in het uiterste zuiden van het land.

Economie

Aan het begin van de eenentwintigste eeuw is het land nog altijd een grote houtproducent. Daarnaast exporteert het ijzererts, staal, elektronica, motorvoertuigen en machines.

De munteenheid is nog steeds de Zweedse kroon (SEK) (meervoud: Zweedse kronen). 1 Zweedse kroon bestaat uit 100 öre. In 2005 is 1 euro 9 Zweedse kronen waard en is 1 Zweedse kroon 11 eurocent waard.

Op 14 september 2003 werd er een referendum gehouden over de invoering van de euro als wettig betaalmiddel. Dit werd door een meerderheid afgewezen.

Bezienswaardigheden

Zie ook:

Monumenten op de Werelderfgoedlijst

Vervoer

Vanuit Denemarken is een brug/tunnel naar Zweden, de Sontbrug. Ook zijn er veerdiensten. Vanuit Duitsland zijn er veerdiensten met Zweden.

Vliegverkeer is mogelijk naar Göteborg en Stockholm.

Het Zweedse spoorwegennet heeft een lengte van 11.481 kilometer.

Het wegennet is 210.760 km lang. In Zweden zijn autosnelwegen waar men 70 km (soms sneller) kan rijden.

Politiek

Zweden is een constitutionele en parlementaire monarchie en democratie. Sinds 19 september 1973 is koning Karel XVI Gustaaf van Zweden staatshoofd. Hij zal worden opgevolgd door prinses Victoria Ingrid Alice Desiree (geboren op 14 juli 1977).

Sinds 21 maart 1996 is premier Göran Persson regeringsleider. Hij is herkozen in 2002. De premier wordt gekozen door het parlement.

De Zweedse politiek wordt gekenmerkt door een sterk liberaal karakter gecombineerd met een sterke nationale drang tot het scheppen van gelijke kansen voor ieder individu. Het land staat meestal zeer hoog gekwoteerd in de UN Human Development Index.

De regering wordt gevormd door de Arbetarepartiet-Socialdemokratiska (SAP).

Het Zweedse parlement, de Rijksdag, bestaat uit één kamer. Deze telt 349 leden. 310 hiervan worden gekozen in 28 districten, waarna er uiteraard een "minder proportionele verdeling" kan optreden. Om dat effect tegen te gaan worden de overgebleven 39 zetels volgens nationale proporties (zoals in Nederland met alle 150 gebeurt) verdeeld. Voor kleine partijen is er echter een drempel: men moet tenminste 4% van de totale stemmen hebben als partij om in aanmerking te komen voor de 39 proportioneel verdeelde zetels. Ook kan men sinds 1998 makkelijker voorkeurstemmen uitbrengen. Men wordt met voorkeurstemmen gekozen als men tenminste 8% van het totale aantal stemmen behaalt dat de partij in totaliteit behaalde. 26% van de Zweden bracht in 2002 een voorkeurstem uit, en uiteindelijk kwamen daardoor 10 van de 349 leden met voorkeurstemmen in de Rijksdag. (Bron: Modern Europe, Gallagher, Laver and Mair). In zweden is de links-rechts opdeling erg belangrijk, als in veel andere Europese landen. In het verleden heeft de arbeidersbeweging zich dan ook georganiseerd en is er een sociaaldemocratische partij ontstaan. Deze partij is vanaf 1930 tot mid jaren zeventig aan de macht geweest, wat overigens niet betekent dat ze altijd een meerderheid hadden. Ze hebben vaak minderheidsregeringen gevormd met bijvoorbeeld de steun van de kleinere linkse partij Vänsterpartiet. Waar zweden in opvalt is het gebrek aan een extreemrechtse politieke partij of een rechtse partij met zo'n "extreem rechts gedeelte". Er zou daar dus theoretisch electoraal nogal wat ruimte liggen. Dat bleek ook het geval toen in 1991 de partij "nieuwe democratie" 7% van de stemmen behaalde. Echter bleek de partij geplaagd door interne conflicten met als gevolg geen zetels in 1994. Toch toonde deze partij aan dat er in Zweden wel degelijk ruimte is aan die kant van het spectrum.

Uitslag laatste parlementsverkiezingen (15 september 2002):

style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|
Partij	Stemmen %	Zetels
Socialdemokratiska Arbetarepartiet (SAP)(Sociaal-democraten)	39,9	144 Zetels
Moderata Samlingspartiet (M)(Liberaal-conservatief)	15,1	55 Zetels
Folkpartiet Liberalerna (FP)(Liberaal)	13,3	48 Zetels
Kristdemokraterna (KD) (Christen-democraten)	9,1	33 Zetels
Vänsterpartiet (Vp) (Socialisten)	8,3	30 Zetels
Centerpartiet (C) (Agrarisch-centralen)	6,2	22 Zetels
Miljöpartiet de Gröna (MP) (Groenen)	4,5	17 Zetels
Overige Partijen	3,6	0 Zetels
Bron: www.parties-and-elections.de

Opkomstpercentage laatste parlementsverkiezingen was 80,1%. De volgende parlementsverkiezingen zullen worden gehouden in 2006.

Sport

In Zweden zijn enkele wintersporten als ijshockey, schaatsen en skiën populair, mede in verband met de lange winters. In de zomer is er veel watersport op de meren. Ook is er voetbal, zie ook: Voetbal in Zweden.

Klimaat

Gematigd zeeklimaat in Zuid-Zweden. In het noorden een landklimaat en in het hoge noorden een poolklimaat met veel sneeuw en regen.

Eten en drinken

Enkele Zweedse gerechten zijn:

Zie ook: Zweedse gerechten

Cultuur

Literatuur

Zie ook: Zweedse literatuur

Beroemde Zweden

ABBA, popgroep
Therese Alshammar, zwemster
Ingmar Bergman, cineast
Ingrid Bergman, actrice
Hans Blix, politicus en voormalig voorzitter van het IAEA
Björn Borg, tennisser
Anders Celsius, astronoom/fysicus
Stig Dagerman, schrijver
Stefan Edberg, tennisser
Per Olov Enquist, schrijver
Marianne Fredrikson, schrijfster
Lars Frölander, zwemmer
Greta Garbo, actrice
Carola Häggkvist, zangeres
Eyvind Johnson, schrijver
Ingvar Kamprad, oprichter IKEA
Carolina Klüft, atlete
Selma Lagerlöf, schrijfster
Carl Larsson, schilder
Zarah Leander, actrice
Astrid Lindgren, schrijfster
Anna Lindh, minister (vermoord)
Carolus Linnaeus, botanicus
Henning Mankell, schrijver
Per Nilsson, schrijver
Alfred Nobel, uitvinder van het dynamiet
Olof Palme, premier (vermoord)
Anja Pärson, alpine skister
Peter Pohl, schrijver
Roxette, popgroep
August Strindberg, schrijver
Cornelis Vreeswijk, Zweeds-Nederlandse zanger
Margot Wallström, vice-voorzitter van de Europese Commissie

Zie ook

Externe links

Zweden | Land | EU-lid

Gourt Home::Gourt :: Zweden