West-Indische Compagnie

De West-Indische Compagnie (officieel Geoctroyeerde West-Indische Compagnie (GWIC) maar vaak afgekort tot WIC) was een organisatie die in de 17e en 18e eeuw van de Nederlandse overheid het monopolie kreeg op de handel met alle koloniën in West-Indië, dat wil zeggen de gebiedsdelen Noord- en Zuid-Amerika en West-Afrika. De WIC had echter ook een politieke doelstelling. De WIC zou de oorlog met Spanje kunnen verplaatsen naar de Spaanse koloniën, waardoor voor de Republiek een relatieve rust zou kunnen ontstaan.

De oprichting van de WIC

Nadat de scheepvaart en handel in het Atlantisch gebied vanaf de vijftiende eeuw lange tijd in handen was geweest van de Spanjaarden en de Portugezen, kwamen er in de zestiende eeuw kapers op de kust. Het lukte de Engelsen en de Fransen in die tijd steeds vaker om het monopolie van de Spanjaarden en Portugezen te breken. De grote afwezige in die tijd was echter Nederland. Dit was een opmerkelijk feit gezien hun vooraanstaande positie in de handel en scheepvaart binnen Europa. Pas aan het einde van de zestiende eeuw begon Nederland deel te nemen aan de handel in het Atlantisch gebied. Eén van de oorzaken hiervan waren de beperkingen die de Spaanse koning Filips II oplegde aan de handel van de Lage Landen binnen Europa. Een andere reden was dat de handel binnen Europa zijn verzadigingspunt had bereikt en dat men verder moest kijken om uitbreiding te realiseren. Daarnaast was een belangrijke impuls in die tijd de immigratie van vele handelaren, geleerden en ambachtslieden uit het door Filips II in 1585 veroverde en geplunderde Antwerpen. Dit zorgde voor een grote toename van kennis en kapitaal nodig voor expedities naar verre oorden in het Atlantisch gebied. Eén van de geleerden die zich in Amsterdam vestigden in die tijd was Petrus Plancius, een Vlaamse predikant die zich tevens bezighield met het maken van kaarten, globes en zeevaartkundige instrumenten.

In 1609 landde Henry Hudson al op de kust rond het latere Nieuw-Nederland in zijn zoektocht naar de Noordwestelijke Doorvaart naar Azië in opdracht van de Verenigde Oostindische Compagnie. Omdat de VOC het monopolie had op de handel met de Oost, duurde het nog tot 1621 voordat de handel in de West met oprichting van de WIC op gang kwam. De handel met de West werd ook vertraagd door de vredespolitiek met Spanje. De Republiek was verwikkeld in de Tachtigjarige oorlog en Spanje bood vrede aan onder voorwaarde dat de Republiek zich zou terugtrekken uit Azië. Raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt bood echter aan om de handel met de West op te schorten in ruil voor een wapenstilstand, het Twaalfjarig Bestand (1609). In 1619 werd van Oldenbarnevelt onthoofd en 2 jaar later liep de wapenstilstand af, zodat niets de oprichting van de WIC meer in de weg stond.

Dat oorlogvoering in de eerste jaren van de WIC een belangrijke activiteit was blijkt uit het volgende citaat uit een commissie van de Heren XIX aan Piet Hein:

"Alsoo ons bij die van de West-Indische Compagnie te kennen gegeven is, dat sij inde laestgehoudene Vergaederinge van de Negenthien, beslooten hadden, omme wederom de Compagnie ten besten, ende tot afbreuck der Spaignaerden, in zee te brengen een groot aental van Schepen, ende die aen verscheiden oorden ende gewesten in haere Limiten te gebruijcken, op onse Commissie onder het beleit van een ervaren Admirael ende Capitein Generael, versien met sodanige macht ende Instructie, dat alle andere Admiralen, Commandeurs, Capiteinen en andere Officieren, het sij te land ofte te water met haere onderhebbende Schepen, besette plaetsen, Boots- en Crijchs-volck ter sijner aencomste sich datelick sullen begeven onder sijn commandement ende gebiet, denzelven obedieren."

De organisatie van de WIC

De WIC werd georganiseerd naar het model van de VOC en bestond uit de kamers Amsterdam, Zeeland, Maze, Stad en Lande en Noorderkwartier. Het bestuur bestond uit de Heren XIX. Anders dan de VOC had de WIC echter niet het recht om militairen in te zetten. Daarvoor was toestemming van de Republiek nodig. Omdat in 1621 het Twaalfjarig Bestand was afgelopen en de Republiek weer in staat van oorlog was met Spanje, was ook de kaapvaart een belangrijke doelstelling van de WIC. De verovering van de Zilvervloot door Piet Hein spreekt tot op de dag van vandaag tot de verbeelding. Toen echter in 1648 de vrede met Spanje werd gesloten, was kaapvaart niet meer mogelijk. De belangrijkste handelsproducten van de WIC waren tabak, suiker, goud en slaven.

De Slavenhandel

De slavenhandel, eerst nog mede om morele overwegingen afgewezen maar in 1635 opgevat, was na 1674 de belangrijkste bron van inkomsten. Vooral vanuit West-Afrika heeft de WIC ettelijke duizenden slaven naar Amerika vervoerd.

De reis begon in één van de vele Nederlandse havens. Van daar voeren de Hollanders langs de Afrikaanse kust en stopten in een van de Nederlandse forten aan de Goudkust. De belangrijksten waren Elmina en Accra. De meeste slaven werden of gevangen genomen in oorlogen of werden als straf als slaaf verkocht.

De slaven aan boord van deze schepen werden echter niet zo verschrikkelijk behandeld als men denkt. Om de slaven gezond te houden werden ze veel gelucht en moesten ze veel bewegen, stramme slaven konden immers niet worden verkocht.

Hier stopte het werk van de WIC. De slaven werden verkocht aan tussenhandelaren en deze brachten ze onder andere naar Suriname, Berbice, Essequibo of Sint Maarten, waar ze aan plantage-eigenaren verkocht werden om het zware werk te doen.

De WIC nam goederen mee terug naar Nederland, waarna ze weer naar West-Afrika gingen. Ze voeren zo in een driehoek en dit werd daarom ook wel de driehoeksvaart genoemd.

Veroverde gebieden

De eerste kolonie die de WIC stichtte, was Nieuw-Nederland in 1624. De kolonie werd in 1664 overgedragen (of eigenlijk gedwongen afgestaan) aan Engeland.
De Nederlandse Antillen en Aruba in de 17e eeuw.
Twee plaatsen op Puerto Rico.
De Amerikaanse en de Britse Maagdeneilanden.
Het Venezolaanse eiland Tortuga.
Het eiland Tobago, later terug veroverd door de Britten.
Het huidige Guyana.
Suriname, tot 1975 deel van het Koninkrijk der Nederlanden.
Cayenne, het huidige Frans-Guyana.
De oostkust van Brazilië.
Arguin in de westelijke Sahara.
Gorée, een eilandje van Senegal.
Ghana, later verloren aan de Britten en Denen.
De eilanden São Tomé, en Annobon.
Het eilandje Corisco.
Verschillende plaatsen in Angola en Namibië.
Het eilandje St. Helena.

De opheffing van de WIC

In 1792 werd de WIC als gevolg van teruglopende inkomsten opgeheven. Rond 1800 werd er zonder succes geprobeerd een Derde WIC op te richten.

Bronnen

De West-Indische Compagnie en haar belangen in Nieuw-Nederland. Een overzicht (1621-1664). Johan van Hartskamp

Zie ook: Vereenigde Oostindische Compagnie