Wapen (heraldiek)

meyers_b16_s0384e.jpg Een wapen (of wapenschild) is een kleurig merkteken dat is verbonden aan een (adellijke) familie of een andere groep bij elkaar horende mensen.

Traditioneel werd het wapen gedragen op het schild, de helm, het dekkleed voor het paard en mogelijk op andere herkenbare plaatsen zodat de herkenbaarheid van de groep in een veldslag gewaarborgd was en eigendommen duidelijk aan de persoon gebonden.

Benevens toepassing binnen (adellijke) familie's wordt het wapenschild tegenwoordig ook vaak gebruikt als een symbool van een land, stad, gemeente, waterschap of provincie, naast een vlag.

Geschiedenis

In de Middeleeuwen werd regelmatig gevochten. Om in de strijd te zien wie vriend en wie vijand was droeg elke ridder zijn eigen teken, het wapenschild.

Omstreeks de 10e en 11e eeuw kwamen wapens voor het eerst voor. De heraldiek, de wapenkunde of heraldische wetenschap, is eigenlijk een puur Europese aangelegenheid. Eigenlijk is de juiste omschrijving: de wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoeken van de geschiedenis van de heraldiek, het op de juiste manier ontwikkelen van nieuwe wapens en het op de juiste manier optekenen van de beschrijvingen van wapens. In Nederland wordt dit gedaan door de Hoge Raad van Adel. Dit instituut is het enige lichaam dat wapenschilden mag toekennen aan personen, families, instellingen en instituten in Nederland. In Vlaanderen is het de Vlaamse Heraldische Raad die de toekenning van wapens en vlaggen aan de Vlaamse provincies en gemeenten begeleidt. Sedert 2000 reikt deze Raad ook wapens uit aan personen en instellingen.

Wapenschilden werden ontworpen door herauten. Deze noteerden ook alle wapens in een apart wapenboek. Tijdens een oorlog moesten de herauten lijsten samenstellen van de ridders die naar het slagveld gingen, waardoor achteraf eenvoudig de omgekomen ridders geïdentificeerd konden worden.

Oorspronkelijk hadden alleen heren en ridders een wapenschild. Dit embleem lieten ze ook vaak afbeelden op vlaggen, zegels en bijvoorbeeld op de buitenkant van hun verblijf. De kinderen erfden de schilden en toonden daarmee aan van goede familie te zijn. Na verloop van tijd mochten ook anderen een wapenschild hebben, zoals steden, gilden en sommige belangrijke burgers.

Beschrijving van een wapen

Nl-arms.gif]]

De juiste beschrijving van een wapen gaat als volgt. Eerst geeft men de verdeling van het schild aan, daarna kloksgewijs de beschrijving van het hoofdteken dan wel de hoofdtekens. Zo is de officiële beschrijving van het kleine wapen van het Koninkrijk der Nederlanden:
''In azuur, bezaaid met blokjes van goud, een leeuw van goud, gekroond met een kroon van drie bladeren en twee parelpunten van hetzelfde, getongd en genageld van keel, in de rechtervoorklauw opgeheven houdende in schuinlinkse stand een zwaard van zilver met gevest van goud en in de linker- een bundel van zeven pijlen van zilver met punten van goud, de pijlen tezamen gebonden met een lint mede van goud. Aan het in het vorige artikel omschreven wapen kunnen de navolgende uitwendige versierselen worden toegevoegd:

a. tot dekking van het schild de Koninklijke kroon gelijk aan die welke tot dusverre door de Koningen der Nederlanden is gevoerd;
b. als schildhouders twee leeuwen van goud, getongd en genageld van keel;
c. het devies 'Je maintiendrai' in Latijnse letters van goud op een lint van azuur.

Het in artikel 1 omschreven wapen, voorzien van zijn uitwendige versierselen, kan worden geplaatst op een mantel van purper, geboord van goud, gevoerd met hermelijn, opgebonden met koorden eindigende in kwasten, beide van goud, en gedekt door een baldakijn van purper, geboord van goud en dragende de Koninklijke kroon.''

Zoals te lezen valt gebruikt men bij de omschrijving van kleuren niet het standaard blauw, rood of geel. De officiële kleurcodes bij de beschrijvingen van wapens luiden:

Keel - rood.
Azuur - blauw.
Sinopel - groen.
Or - goud/geel.
Argent - zilver/wit.
Sabel - zwart.
Purper - paars.
Oranje - oranje.
Bruin - bruin.

Elke kleur kan een symbolische betekenis hebben maar opvattingen verschillen per tijdperk, land of persoon. Een paar betekenissen :

Keel - moed, opoffering
Azuur - wetenschap, waarheid
Sinopel - mildheid, hoop
Goud - wijsheid, rijkdom
Zilver - trouw
Sabel - gevaar, kracht
Purper - waardigheid

Andere kleuren worden vrijwel niet gebruikt, als er personen, dieren of voorwerpen worden weergegeven in het schild, en de kleur ervan is niet een van de kleurcodes, maar de waarheidsgetrouwe kleur, noemt men die "van zijn/haar natuurlijke kleur". Verder heeft men officiële beschrijvingen voor de verdeling van schilden, maar zonder getekend voorbeeld is dit bijna niet uit te leggen. Verder is van belang dat indien er in een beschrijving gesproken wordt over de linker- of rechterzijde van het schild, of dat bijvoorbeeld een dier naar links of rechts kijkt, dit gezien moet wordt alsof men zelf achter het schild staat. De leeuwen van het Nederlandse en Belgische wapen kijken dan ook naar de (heraldisch) rechterkant van het schild.

Afbeeldingen van wapenschilden

Externe link

International Civic Arms - Webpagina betreffende internationale heraldiek
English Heraldry and Blazon - engelse pagina over wapenschilden
Vlaamse Heraldische Raad

Adel | Heraldiek | Symbool

Gourt Home::Gourt :: Wapen (heraldiek)

Geschiedenis

Beschrijving van een wapen

Afbeeldingen van wapenschilden

Externe link