Gourt Home::Gourt :: Wanprestatie
De begrippen Wanprestatie en contractbreuk houden in: het zich niet houden aan een overeenkomst met een of meerdere wederpartijen. Een wanprestatie doet zich slechts voor bij de uitvoering van het contract, niet bij de totstandkoming. In Nederland is dit geregeld in artikel 74 van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek. Sinds de invoering van het nieuw Burgerlijk Wetboek komen de termen wanprestatie of contractbreuk niet meer voor in de wet. In plaas daarvan wordt voornamelijk de term toerekenbare tekortkoming in de nakoming gebruikt. Als de tekortkoming de schuldenaar niet kan worden toegerekend, is er ingevolge art. 6:75-755 geen sprake van, in oude termen, wanprestatie, maar van overmacht.
Voorbeelden
De voorbeelden van wanprestatie zijn legio. Enkele voorbeelden:
- Jan koopt een auto van Piet, maar betaalt niet;
- Idem, maar de auto blijkt later kapot;
- Prince zou zingen in de ArenA, maar komt niet opdagen;
- Een koppel boekt de bruidssuite in een hotel, maar krijgt deze niet omdat de eigenaar deze daarna aan popster Prince had verhuurd;
- Rob eet in een restaurant en loopt voedselvergiftiging op;
- Klaas reist van Amsterdam naar Parijs met zijn treinkaartje, maar de trein is veel te laat in Parijs;
- Ron koopt een oude Spijker van Sjef. Sjef is erg gesteld op de auto, en verkoopt onder de voorwaarde dat Ron niet in de auto mag rijden. Ron doet het toch;
Het bestaan van een overeenkomst
Allereerst zal men moeten onderzoeken of er wel een contract is. In veel gevallen gaat het hier al mis. Een mondelinge overeenkomst is ook een overeenkomst, maar het is lastig te bewijzen. Ook treden er dikwijls wilsgebreken (dwaling, bedrog, bedreiging, misbruik van omstandigheden) op die de geldige totstandkoming ervan verhinderen. Soms is er wel een contract, maar geraakt men het niet eens over de voorwaarden waaronder dit contract is gesloten. Dan zal een rechter moeten onderzoeken onder welke voorwaarden het contract is tot stand gekomen. Mogelijkheden om een contract te bewijzen zijn onderhandse akten (schriftelijke akte), authentieke akten (bij notaris) en het begin van het bewijzen (bijvoorbeeld bankafschriften) die nog moeten aangevuld worden met onderhandse of authentieke akten.
Het verdient dus altijd aanbeveling om contracten zwart op wit op papier te zetten.
Presteren
Een contract geeft over en weer verbintenissen. Dit zijn rechtsbetrekkingen, waar rechten en verplichtingen uit voortvloeien. Voldoen aan zo'n verplichting heet presteren. Een voorbeeld is de koop van een auto:
| Martijn | Contract | Autoverkoper |
| betaling € 20.000 | verbintenis | recht op € 20.000 |
| recht op auto | verbintenis | leveren auto |
Laatste waarschuwing: de ingebrekestelling
Als er eenmaal wanprestatie is, dan zal eerst in de meeste gevallen de wanpresterende wederpartij nog een laatste kans krijgen om alsnog te presteren. Dit is niet noodzakelijk wanneer een ingebrekestelling nutteloos zou zijn (zoals een traiteur op je verjaardag die niet komt) De debiteur zal op de hoogte moeten worden gesteld met een ingebrekestelling. Dit is in feite een ondubbelzinnige waarschuwing waarin staat dat de debiteur had moeten presteren, en dit niet heeft gedaan. In deze waarschuwing zal een fatale termijn moeten staan, bijvoorbeeld 8 dagen of een maand. De debiteur moet wel een kans krijgen om uit te voeren in natura.
Verzuim
Ten slotte treedt, wanneer de termijn verstrijkt en nog niet is gepresteerd, verzuim in. De gevolgen zijn dan:
- De schuldeiser kan alsnog uitvoering in natura vorderen bij de rechter;
- Daarnaast kan de crediteur schadevergoeding vorderen, voor de schade veroorzaakt door het ondeugdelijk presteren; tenzij wanneer de debiteur uitvoering in natura eist;
- Of, wanneer de crediteur het helemaal heeft gehad met de wederpartij, kan hij ontbinding vorderen;
- De crediteur kan zijn verplichtingen opschorten totdat de debiteur voldaan heeft;
- De wettelijke rente begint te lopen (moratoire interesten);
- Eigendomsvoorbehouden, pand- en hypotheekrechten kunnen worden ingeroepen.
De prestatie is nu opeisbaar geworden. Volgens de wet kan de crediteur nu naar de rechter stappen om zijn wederpartij te dwingen te presteren.
Bijzondere regels
Dit is een zeer algemene regel. Ieder soort contract heeft daarnaast ook specifieke regels (zoals het recht van reclame) bij koop, en het ontslagrecht bij arbeidsovereenkomsten). Van een koop van iets kleins kan men vrij simpel af. De rechter zal echter niet zo snel de ontbinding van een huur-, maatschaps- of ziektekostenverzekeringsovereenkomst toestaan. Ontbinding wordt, vooral met belangrijkere rechtshandelingen, als een echte breuk gezien.
Contracten zelf kennen ook clausules die bepalen wat er gebeurt bij verzuim. Dit kan uiteenlopen van ontbinding tot een boetebeding. Als een dergelijk boetebeding te ruim is zal de rechter het matigen, maar er kan soms ook schadevergoeding boven op de boete gevorderd worden. Ook kennen contracten exoneratiebedingen. Deze sluiten aansprakelijkheid uit. De rechter kan deze exoneratiebedingen vernietigen krachtens een wettelijke bepaling, het exonereren van de eigen opzettelijke fout en bij het uithollen van de overeenkomst.
Rechtvaardigingsgronden
Ook wanprestatie kent rechtvaardigingsgronden, waarvan overmacht de belangrijkste is. Het sprekendste voorbeeld is het weer, maar ook aardbevingen, terroristische aanslagen en dergelijke kunnen overmacht opleveren. Ziekte is alleen overmacht als de door ziekte getroffen persoon onmisbaar was voor de uitvoering (bijvoorbeeld een zanger). Als een bedrijf een vervanger kan regelen en dit niet doet, dan is er geen overmacht. Ook noodweer, noodweer-exces, ambtelijk bevel en onbevoegd ambtelijk bevel kunnen een rechtvaardigheidsgrond opleveren. Bij een rechtvaardigheidsgrond is er wel wanprestatie, maar komt die niet voor rekening van de debiteur.
De debiteur kan zich echter wel nog beroepen op bepaalde clausules, andere nevenovereenkomsten (zoals dading), rechtsmisbruik,...
Wanprestatie en onrechtmatige daad
Het begrip wanprestatie moet worden onderscheiden van het begrip onrechtmatige daad. Wanneer er schade is, maar geen overeenkomst (zoals het toevallig beschadigen van iemands auto) spreekt men van 'onrechtmatige daad' of 'buitencontractuele schade'. Een onrechtmatige daad levert een verbintenis krachtens de wet op.
Het is natuurlijk mogelijk dat er zowel sprake is van wanprestatie als van onrechtmatige daad. Men spreekt dan van samenloop van wanprestatie en onrechtmatige daad.
De rechter oordeelt dat er een onrechtmatige daad is geweest in de volgende situaties:
- Er is een schending van een wetsartikel (bijvoorbeeld artikel 418 van het Strafwetboek (België); onvrijwillige slagen en verwondingen);
- Er is een schending van de zorgvuldigheidsnorm.
Als regel zal iemand geen schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kunnen krijgen, indien de schade het gevolg was van wanprestatie. Volgens het Belgische Hof van Cassatie kan er naast contractuele schade (wanprestatie) ook nog buitencontractuele schade (onrechtmatige daad zijn), mits:
- de schade niet te wijten is aan een slechte uitvoering van het contract;
- en er is een schending van de zorgvuldigheidsnorm
Bovendien kan iemand altijd schadevergoeding eisen voor de schade die uit een strafrechtelijk misdrijf is voortgevloeid.
"Wanprestatie"