Diepgaande meningsverschillen tussen de oprichters van de partij, de heren Oud en Dirk Uipko Stikker, zorgden de eerste jaren voor forse interne problemen.
De liberale beweging in Nederland herleefde door steun van onder meer het bedrijfsleven, dat traditioneel liberaal stemde en de democratie in West-Europa wilde versterken.
Jaren '50 en '60
De Nederlandse politiek werd in de jaren '50 beheerst door de Rooms-Rode coalitie, ofwel door de heren Romme en Drees. De VVD speelde, net als de protestantse partijen, de tweede viool. Vanaf 1952 was de partij in de oppositie.
Het keerpunt kwam met de "nacht van Hofstra" in december 1958. De vervroegde verkiezingen van 1959 leidden tot de vorming van het kabinet-De Quay, het eerste naoorlogse kabinet zonder sociaal-democraten. De combinatie van VVD met christelijke partijen zou het land regeren tot 1973, met een korte onderbreking in 1965-67.
Twee liberale partijen
De liberale eenheid was van korte duur. In oktober 1966 werd weer een progressief-liberale partij opgericht: Democraten 66 (D66). Deze groepering kan worden gezien als geestelijk erfgenaam van de Vrijzinnig Democratische Bond, een der pijlers van de VVD.
Beide liberale stromingen richtten hun blik op de Verenigde Staten van Amerika. De VVD wilde het Amerikaanse economische model kopiëren, D66 het staatkundige model.
Recente geschiedenis
Ondanks een forse vermindering van het aantal zetels na de verkiezingen van 15 mei2002 nam de partij als enige van de drie 'paarse' partijen deel aan de regering in het Kabinet-Balkenende I in een coalitie met het CDA en de LPF. De VVD leverde een vice-premier en verkreeg vier ministeries en vier staatssecretariaten.
Bij de verkiezingen van 22 januari2003 behaalde de VVD onder de nieuwe lijsttrekkerGerrit Zalm van de drie coalitiepartijen de grootste overwinning: de partij ging van 24 naar 28 zetels. Daarmee werd het verlies van 2002 echter maar ten dele goedgemaakt. Nadat Geert Wilders op 3 september 2004 de fractie heeft verlaten, resteren er nog 27 zetels.
Binnen de VVD is en was de fractievoorzitter in de Tweede Kamer meestal de politieke leider van de partij. Omdat de liberalen om staatsrechtelijke redenen niet wensen vast te leggen dat hun leider nu juist wél of juist niet in het kabinet zetelt ontstaan over het leiderschap nu en dan problemen.
De VVD behaalde in 2003 bij de laatste Tweede-Kamerverkiezingen 28 zetels. Kamerlid Geert Wilders stapte eind augustus 2004 uit de fractie en vormt nu een eenmansfractie, Groep Wilders.
Op woensdag31mei2006 werd op 19.33 bekend gemaakt dat Mark Rutte de nieuwe lijsttrekker wordt van de VVD. Hiermee heeft hij Rita Verdonk verslagen. Voor Jelleke Veenendaal leek de lijsttrekkersverkiezing een verloren strijd. Rutte wist 51,5% van de stemmen te bemachtigen.
Eerste Kamer
De Eerste-Kamerfractie van de VVD bestaat sinds de verkiezingen van 2003 uit vijftien personen:
De delegatie van de VVD in het Europees Parlement maakt net als D66 deel uit van de fractie Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa. De VVD heeft sinds de verkiezingen van 2004 vier leden in het Europees Parlement:
De prof. mr. B.M. Teldersstichting heeft ten doel om op wetenschappelijk verantwoorde wijze vraagstukken van maatschappelijk belang, in het bijzonder die van staatkundige, sociale, economische of juridische aard, te onderzoeken met de liberale beginselen als uitgangspunt. Zij doet dit o.a. ten behoeve van het liberalisme. De Teldersstichting is tevens uitgever van het tijdschrift 'liberaal reveil'. De stichting is vernoemd naar Benjamin Marius Telders
Opleidingscentrum
De Haya van Somerenstichting verzorgt opleidingen en trainingen voor VVD- en JOVD-leden. Voor iedere groep (aanstaande) politici zijn er specifieke cursussen, zoals politieke oriëntatie, discussietechnieken, presentatietechnieken, oppositievoeren, onderhandelen en crisissimulaties, mediatraining en cursussen gemeenteraad en een kadercursus.
Europa
In het Europees Parlement werkt de VVD samen met D66 met 46 andere liberale partijen in de European Liberal Democrat and Reform Party ofwel ELDR. De ELDR vormt samen met enkele onafhankelijke partijen de ALDE Group, die met 88 leden de derde coalitiegroep zijn in het Europese Parlement.