De Vlaamse Gebarentaal (of VGT) is de moedertaal of de eerste taal van zo'n zesduizend Vlamingen. Daarbovenop beheersen zo'n zevenduizend Vlamingen het als een tweede taal. VGT is een officieel erkende taal in Vlaanderen, met een eigen grammatica en woordenschat. De taal is historisch gegroeid vanuit de dovengemeenschap, maar wordt evengoed gebruikt door horende personen.

Wat is VGT?

De Vlaamse Gebarentaal is een natuurlijke taal met een rijke geschiedenis en ze behoort tot dezelfde taalfamilie als de Nederlandse, de Franse en de Amerikaanse Gebarentaal.

Voor de start van het taalkundige gebarentaalonderzoek rond 1960 werden gebarentalen niet beschouwd als echte, volwaardige talen. Men dacht meestal dat doventaal een soort primitieve, universele, gestuele communicatievorm was. Intussen is voldoende aangetoond dat gebarentalen wel degelijk echte, natuurlijke, zelfstandige, volwaardige talen zijn. Voldoende aangetoond, dat wel, maar nog steeds niet algemeen bekend, zo blijkt. Er zijn nog heel wat mensen die aannemen dat gebarentalen vrij beperkte communicatiemiddelen zijn, die “uitgevonden” werden om aan mensen die zich niet in een gesproken taal kunnen uitdrukken toch de mogelijkheid te geven om een beetje te communiceren. Ook de idee dat gebarentalen een soort gestuele vormen zijn van gesproken talen en dat de Vlaamse Gebarentaal dus (gesproken) Nederlands is maar dan in (of met) gebaren, is nog wijd verspreid.

Voor alle duidelijkheid dus: Vlaamse Gebarentaal, de gebarentaal die gebruikt wordt binnen de Vlaamse Dovengemeenschap, is niet beperkt, is niet universeel, is ook niet een soort '"Nederlands maar dan in gebaren". Vlaamse Gebarentaal (of VGT) is een volwaardige, zelfstandige taal met een eigen lexicon (of gebarenschat) en een eigen grammatica.

Dialecten

Tot voor kort werd wel eens beweerd dat er in Vlaanderen niet één gebarentaal was, maar wel een aantal dialecten en dat een Antwerpse dove een dove persoon uit West-Vlaanderen niet eens zou kunnen verstaan. Dat klopt echter niet. Een studie naar variatie in het lexicon van Vlaamse gebarentaalgebruikers heeft aangetoond dat die variatie inderdaad bestaat: Vlaamse Gebarentaal telt vijf dialecten die elk gebruikt worden in een regio die min of meer samenvalt met een Vlaamse provincie. Tussen de Antwerpse, Limburgse, West-Vlaamse, Oost-Vlaamse en Vlaams-Brabantse varianten zijn er echter veel meer overeenkomsten dan er verschillen zijn. Het gaat dus wel degelijk om vijf varianten van één en dezelfde gebarentaal. Datzelfde onderzoek toont ook aan dat de verschillen in de toekomst enkel maar kleiner zullen worden. Vlaamse Gebarentaal kent momenteel een spontaan standaardiseringsproces waarbij de vijf varianten als het ware in elkaar vloeien.

Verschillende gebarentalen

Erkenning van de Vlaamse Gebarentaal

Op 26 april 2006 werd in de plenaire zitting van het Vlaams Parlement, op unanieme wijze, de Vlaamse Gebarentaal officieel erkend. Dit werd bereikt na een jarenlange strijd van de Vlaamse Dovengemeenschap. Het gelijktijdig zetelen van Helga Stevens in het Vlaams parlement, plus, de succesvolle petitie van het Doof Actie Front, hebben hierbij als dankbare katalysator gewerkt.

Inmiddels blijft de erkenning van gebarentalen in de internationale dovengemeenschap één van de grootste strijdpunten.

Uit de toelichting bij het decreet ^*:

Culturele erkenning houdt dus in dat de Vlaamse overheid de Vlaamse Gebarentaal erkent als de volwaardige taal van de Dovengemeenschap in Vlaanderen. Die 'erkenning' omvat hierbij de drie betekennissen van het woord: (1) de Vlaamse overheid bevestigt de juistheid van het feit dat de Vlaamse Gebarentaal de taal is van de Dovengemeenschap in Vlaanderen, (2) de Vlaamse overheid aanvaardt het bestaan van die taal ook op juridisch vlak en behandelt ze als dusdanig en (3) de Vlaamse overheid uit haar waardering voor deze taal.

Het is echter van belang dat die erkenning niet symbolisch blijft. Culturele erkenning brengt immers een aantal morele plichten met zich mee die enerzijds verankerd moeten worden in decreten van het Vlaams Parlement of die anderzijds acties vragen van de Vlaamse Regering.

Referenties

• Een woordenboek Vlaamse Gebarentaal werd door de universiteiten van Gent, Brussel en Antwerpen ontwikkeld.
• Het Vlaams Gebarentaalcentrum houdt zich vooral bezig met initiatieven die gericht zijn op het onderwijs van en onderzoek naar de Vlaamse Gebarentaal.
• Het Doof Actie Front komt op voor de Vlaamse Gebarentaal en haar gebruikers.

Gebarentaal | Taal in België | Natuurlijke taal

Flemish Sign Language