Het vierkant (of: pionnenvierkant) is in het schaakspel een eenvoudige regel om in een oogopslag te bepalen of de vijandelijke koning kan voorkomen dat een vrijpion promoveert dan wel het gepromoveerde stuk direct kan slaan.

vierkant1.png Staat de zwarte koning (met wit aan zet) binnen het vierkant dan komt hij net op tijd om het gepromoveerde stuk te slaan (bordje 1). Dit blijkt uit de zettenreeks: 1 b5 Ke5 2 b6 Kd6 3 b7 Kc7 4 b8D+ Kxb8.

vierkant2.png Staat de zwarte koning (met wit aan zet) daarentegen buiten het vierkant dan komt hij te laat bij het promotieveld, kan de pion promoveren tot dame of toren en wint wit daarmee de partij (bordje 2): 1 b5 Kf5 2 b6 Ke6 3 b7 Kd7 4 b8D of b8T.

De regel van het vierkant geldt alleen in het eenvoudigste geval van een wedren tussen de vrijpion en een ongehinderde vijandelijke koning. Als de eigen koning de vrijpion kan ondersteunen of de vijandelijke koning de weg kan versperren, of als er nog andere stukken of pionnen op het bord staan dan geeft het vierkant geen uitsluitsel.

Het vierkant is een elementair voorbeeld van patroonherkenning bij het schaken.

schaken