Verdrag

Een verdrag is een schriftelijke overeenkomst tussen twee of meer partijen van bindende aard, in het Nederlands (in tegenstelling tot het Duits) alleen gebruikt als de verdragsluitende partijen staten of volkenrechtelijke instellingen zijn.

Verdragen in het algemeen

Verdragen kunnen worden gesloten tussen staten onderling en tussen andere subjecten van internationaal recht en staten of tussen hen onderling (denk bijvoorbeeld aan internationale organisaties als de Verenigde Naties en de Heilige Stoel.

Het verdrag is het instrument bij uitstek om gedetailleerde afspraken tussen staten vast te leggen. Hoewel strikt formeel verdragen ook mondeling kunnen worden gesloten, gebeurt dit in de praktijk nauwelijks tot niet. Het volkenrecht is een stelsel van zogenaamde "horizontale handhaving": er is, op enkele uitzonderingen na, geen centrale internationale instantie die internationale rechtsregels handhaaft: partijen kiezen, binnen de grenzen van het internationaal recht, zelf de wijze waarop zij handhaven.

Algemene regels voor verdragen zijn te vinden in het in 1969 in Wenen gesloten Verdrag inzake het verdragenrecht.

Strekking van verdragen

Verdragen kunnen in principe elk onderwerp aangaan. Bekende soorten verdragen zijn de vredesverdragen (waarmee gewapende conflicten en oorlogen tot een eind worden gebracht), maar ook handelsverdragen komen vaak voor. En daarnaast zijn nog vele anderssoortige onderwerpen mogelijk -- het verdrag van Kyoto handelt bijvoorbeeld over milieuaangelegenheden, de Berner Conventie over auteursrechten en de Europese Unie bestaat door een verzameling politieke verdragen tussen aangesloten landen.

Vaste bepalingen in verdragen

Naast specifieke tekst aangaande het onderwerp van het verdrag, bevatten veel verdragen ook tekst aangaande een aantal "standaard zaken". Hierbij valt te denken aan specificatie van:

Tijd en datum van ingang van het verdrag (of andere vereisten hiervoor, zoals ratificatie)
Voorwaarden voor opzegging of beëindiging van het verdrag en de gevolgen daarvan
Controle op de naleving
Consequenties voor partijen die in gebreke blijven

Voor multilaterale verdragen (verdragen waaraan vele partijen deelnemen) wordt meestal ook een beheerder van het verdrag aangewezen die bijhoudt welke landen lid zijn van het verdrag, welke landen geratificeerd hebben en die ook aanmeldingen van nieuwe deelnemers regelt.

Ratificatie

Voor veruit de meeste internationale vedragen is ratificatie door de deelnemende landen vereist. Dit staat dan in de tekst van het verdrag. Als dit er niet staat, dan is het verdrag direct van kracht nadat het is ondertekend door de premier of minister van buitenlandse zaken van een deelnemend land. Ratificatie is een proces van goedkeuring door de overheid van een deelnemend land; in democratische landen betekent dit meestal dat het parlement in moet stemmen met het verdrag.

De reden dat zo vaak gebruik wordt gemaakt van een ratificatie-vereiste is dat staten over het algemeen huiverig zijn om te snel en te makkelijk internationale afspraken aan te gaan. Dat heeft alles te maken met het vrij primitieve niveau waarop de internationale samenwerking zich bevindt.

Conflict

Veel verdragen geven aan hoe conflicten over de interpretatie of naleving van het verdrag dienen te worden opgelost. Soms wordt de oplossing van geschillen opgedragen aan het Internationale Gerechtshof in Den Haag.

Zie ook

Lijst van verdragen (tussen staten)
Internationale gemeenschap