Tegenkoppeling is het principe van negatieve terugkoppeling van de uitgangswaarde van een systeem naar de ingang. Tegenkoppeling wordt o.a. gebruikt in elektronische versterkers om een stabiel systeem te verkrijgen. Doordat een deel van de uitgangswaarde de ingang tegenwerkt, wordt i.h.a. voorkomen dat de uitgang naar een maximale of minimale waarde vastloopt.

Tegenkoppeling is echter niet beperkt tot elektronische systemen. Ook mechanische, pneumatische, chemische of andere systemen kunnen tegenkoppeling toepassen. Een voorbeeld van een tegengekoppeld systeem is het verkeer op een snelweg: wanneer het verkeersaanbod op een stuk weg groter is dan de verwerkingscapaciteit van die weg, ontstaat er verstopping en treden er files op. Dit wordt via de verkeersinformatie bekend gemaakt, waardoor mensen de betreffende weg indien mogelijk gaan mijden. Hierdoor neemt het verkeersaanbod weer af, en de files lossen uiteindelijk op. Wanneer er geen tegenkoppeling (de verkeersinformatie) zou zijn, zou er geen afnemend verkeersaanbod zijn en zouden de files blijven bestaan (totdat uiteindelijk het verkeersaanbod om wat voor andere reden dan ook zou afnemen).

Wanneer een systeem - van wat voor aard dan ook - vastloopt als het uit zijn evenwicht wordt gebracht, spreekt men van een instabiel systeem. Veelal kan een dergelijk systeem stabiel gemaakt worden door een zekere vorm van tegenkoppeling te introduceren.

Het tegenovergestelde van tegenkoppeling is meekoppeling. Hierbij wordt een gedeelte van de uitgangswaarde op een positieve manier naar de ingang teruggekoppeld, waardoor de uitgangswaarde juist nog verder versterkt wordt. Meegekoppelde systemen hebben in het algemeen maar twee stabiele toestanden: de uiterste maximale en de uiterste minimale stand. Men spreekt daarom ook wel van een bistabiel systeem. Een evenwichtstoestand zoals bij een tegengekoppeld systeem kan nauwelijks bestaan, omdat de kleinste verstoring aan de ingang een signaal aan de uitgang opwekt, wat weer wordt teruggevoerd naar de ingang, waardoor het uitgangssignaal nog verder afwijkt, etcetera. De enige manier om een bistabiel systeem van toestand te laten veranderen, is het aanbrengen van een ingangssignaal - tegenovergesteld aan de huidige toestand van het systeem - dat sterker is dan de meekoppeling.

Systeemtheorie

Negativ feedback | Negative Rückkopplung | Negative feedback | Отрицательная обратная связь