article Related Topics:
Surinamese :: Suriname
 

Suriname (Republiek Suriname; Surinaams: Sranan) is een republiek aan de noordoostkust van Zuid-Amerika.

Het grenst in het oosten aan Frans-Guyana, in het westen aan Guyana (voormalig Brits Guiana), in het zuiden aan Brazilië en in het noorden aan de Atlantische Oceaan. Suriname heeft zowel met Guyana als met Frans-Guyana een grensgeschil. Het land is 163.820 km² groot en heeft een kustlijn van 386 km.

Geschiedenis

Creoolsen.jpg op de markt van Paramaribo. 19de-eeuwse gravure]] 024debret.jpg]] De eerste kolonisatie vond vanaf 1650 plaats door de Britten. Tijdens de Tweede Engelse Oorlog werd Suriname in 1667 door Abraham Crijnssen veroverd op de Engelsen. Bij de Vrede van Breda zagen de Nederlanders voorlopig af van de teruggave van de door de Britten ingenomen Nederlandse kolonie Nieuw-Nederland (de huidige staat New York); op hun beurt eisten de Engelsen niet meteen dat Suriname ontruimd zou worden. Men spreekt hierom wel van een "ruil" van beide gebieden. Na de Derde Engelse Oorlog werd deze feitelijke toestand in 1674 de officiële door de Vrede van Westminster. De naburige koloniën Berbice en Essequibo, ongeveer het huidige Guyana, werden reeds enkele decennia gekoloniseerd door Nederlanders. Suriname, Berbice en Essequibo vormen het zogenaamde Nederlands Guiana.

Nederlands Guiana werd in 1815 nog eens verdeeld in Suriname, dat in Nederlands bezit bleef, en het huidige Guyana, dat een Britse kolonie werd: Brits Guiana. In 1954 verkreeg Suriname een semi-autonome status binnen Koninkrijksverband. Op 25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk. Gouverneur Ferrier, premier Den Uyl en Koningin Juliana ondertekenden het verdrag. Sindsdien is de officiële benaming Republiek Suriname. zie toescheidingsovereenkomst Van 1980 tot 1989 was Suriname een dictatuur onder legerleider Desi Bouterse. Sindsdien is Suriname gaandeweg gestabiliseerd, al blijven de banden met Nederland enigszins stroef.

In 2006 werd Suriname in het zuiden van het land door zware overstromingen getroffen.

Demografie

Bevolking

De meeste van de 487.024 (2004) inwoners wonen in het noorden van het land, in de districten Paramaribo, Wanica en Nickerie. Het dunstbevolkste district is Sipaliwini, dat het grootste deel van het binnenland omvat.

Samenstelling van de bevolking

De Surinaamse bevolking bestaat uit een mengsel van verschillende etnische groepen:
Typering: overwegend werkzaam in administratie en handel, kleine landbouwers. Godsdienst: overwegend aanhangers van het Hindoeïsme, circa 10 % is moslim.
Typering: overwegend werkzaam in administratieve banen en in de mijnbouw. Hun gezinsstructuur vertoont sterk matriarchale trekken. Godsdienst: overwegend christendom. Woongebieden: voornamelijk de districten Paramaribo en Wanica (stadscreolen).
  • Bosnegers (Businenge) of Marrons, nakomelingen van gevluchte Afrikaanse slaven, worden ook wel met een minder correcte term boslandcreolen genoemd. Aukaners (Ndyuka) ,Saramakaners, Paramakaners, Kwinti en Matawai, bewoonden afgelegen bosgebieden (Brokopondo, Marowijne, Saramacca), maar trokken later door de openlegging van het binnenland ook naar Paramaribo en andere plaatsen.
Typering: landbouwers (kostgrondje), handelaars. Godsdienst: veelal beoefenaars van de winti; geesten- en voorouderverering, Winti geloof valt uitéén in verering van (bos)geesten en engelen, Winti, Halfgoden/natuurgoden (pikin gado) en een allomtegenwoordige god, Gran gado. Ook 'wisi' (hekserij/magie) behoort tot het cultureel erfgoed, verder wordt Fanowdu wroko, volkswijsheid voor genezing, reiniging van lichaam en geest uitgevoerd. Matrilineaire verwantschapsstructuur.
  • Javanen, nakomelingen van de contractarbeiders uit het toenmalige Nederlands-Indië. Het district Commewijne wordt van oudsher overwegend bevolkt door Javanen. Een aantal plaatsen binnen het district hebben zelfs Javaanse namen. Daarnaast wonen velen van hen in Lelydorp en in de districten Paramaribo en Wanica.
Typering: Overwegend kleine landbouwers, handelaars. Sterke onderlinge harmonie, roekoen genoemd. Godsdienst: overwegend moslim, daarnaast beoefenaars van geesten- en voorouderverering.
  • Chinezen, nakomelingen van contractarbeiders uit Hongkong of Nederlands-Indië. Chinezen wonen voornamelijk in de districten Paramaribo en Wanica. Veelal handelaars. Heden ten dage is er een toename van migratie vanuit China naar Suriname. De sterk groeiende behoefte van China naar bijvoorbeeld hout en mineralen maakt Suriname zeer aantrekkelijk voor Chinese ondernemers.
  • Indianen, de oorspronkelijke bewoners van Suriname. Zij wonen vooral in de districten Paramaribo, Wanica, Marowijne en Sipaliwini. Te onderscheiden in:
    Typering: De indianen leven van kleinschalige landbouw, visserij en jacht en op bescheiden niveau van kunstzinnige nijverheid. Veel jongeren trekken naar Paramaribo. Godsdienst: de Trio zijn sinds eind jaren '60 van de 20e eeuw overwegend christen. Ook onder de Akuriyo en sommige andere stammen vindt men christenen. De overigen hangen traditionele natuurgodsdiensten aan, waarbij geesten- en voorouderverering een grote plaats innemen.
    • Blanken en kleurlingen (nakomelingen van de Nederlanders en andere Europeanen, Libanezen, Syriërs en Anglo-Amerikanen). Hun invloed op de samenleving is groter dan hun aantal (ca. 1 %). Zij wonen vooral in de districten Paramaribo en Wanica. Godsdienst: voornamelijk christen, sommigen moslim. De blanken die recentelijk in Suriname zijn komen wonen, of geen gemengd bloed hebben, staan bekend als bakra's. De afstammelingen van de blanke kolonisten die in het midden van de 19e eeuw uit Groningen en Gelderland kwamen, staan bekend als boeroe's.
    • Nakomelingen van Portugese Joden. In hun geschiedenis speelt de Jodensavanne een grote rol. Godsdienst: Overwegend aanhangers van de joodse godsdienst (Joodse Synagoge in Paramaribo).
    • Een nieuwe en groeiende groep inwoners van Suriname zijn de Brazilianen. Aanvankelijk naar Suriname gekomen om goud te zoeken, maar steeds meer nemen ze actief deel in andere branches.

Bij de zevende volkstelling in 2004 waren de verhoudingen tussen de grootste bevolkingsgroepen als volgt:

  • 27,4 % Hindoestanen
  • 17,7 % Creolen
  • 14,7 % Bosnegers of Marrons
  • 14,6 % Javanen
  • 12,5 % Gemengde afkomst
  • 6,5 % Andere groepen
  • 6,6 % Geen gegevens

De bevolkingsgroepen onderling zijn op cultureel, politiek en sociaal niveau weinig geassimileerd. Dit is grotendeels een gevolg van de koloniale arbeidspolitiek, die gericht was op het behoud van het plantagesysteem. Vooral het politiek toneel wordt sinds jaar en dag achter de schermen beheerst door een strijd om de macht tussen de grootste bevolkingsgroepen: de Creolen, de Hindostanen en de Javanen. Religieuze en etnische scheidslijnen lopen vrijwel parallel.

Surinamers in Nederland

In Nederland leven circa 350.000 Surinamers, waarvan velen rond de onafhankelijkheid, na de militaire coup van 1980 of na de Decembermoorden van 1982 uit Suriname vertrokken. De meeste van hen zijn met redelijk succes in de Nederlandse samenleving geïntegreerd. Voor de Surinaamse samenleving betekende deze uittocht evenwel een gevoelige aderlating: onder de emigranten was veel geschoold kader en slechts een handjevol daarvan kwam later terug. Dit had een enorme remmende werking op velerlei gebied (braindrain). Zie ook: Geschiedenis van de Surinamers in Nederland.

Taal

In Suriname worden twintig talen gesproken. De meeste Surinamers zijn meertalig en beheersen behalve meerdere nationale talen ook goed Engels. Qua aantallen sprekers zijn de belangrijkste talen in Suriname achtereenvolgens het Nederlands, het Surinaams (Sranantongo), het Sarnami Hindustani (Surinaams Hindi), het Chinees (Hakka, Mandarijn en Kantonees) en het Javaans. Daar de meeste Surinamers meertalig zijn (bijv. Nederlands- én Surinaamstalig), is het echter niet eenvoudig om mensen in te delen in één bepaalde taalgroep.

Nederlands
De officiële taal is het Nederlands, dat zeker in het kustgebied door bijna iedereen beheerst wordt en in Paramaribo en omgeving de belangrijkste huistaal geworden is. Sinds 2005 is Suriname daarom lid van de Nederlandse Taalunie. Meer dan 500 woorden uit het Surinaams-Nederlands zijn in de nieuwste versie van het Groene Boekje opgenomen. Volgens een taalonderzoek, dat ter gelegenheid van de toetreding in opdracht van de Taalunie werd uitgevoerd, is het Nederlands voor 60% van de Surinamers de moedertaal.

Het Nederlands wordt gebruikt door de overheid, in het onderwijs, in de handel, in de media en in het dagelijks leven ook als schrijftaal.

Negre of Sranan Tongo
De lingua franca is Sranan Tongo, de taal van de Creoolse bevolkingsgroep, die als straattaal door vrijwel elke Surinamer begrepen, maar door de meerderheid niet wordt gewaardeerd. De taal kan dan ook veel worden gehoord, maar ze wordt nauwelijks als schrijftaal gebruikt. Er is wel een groeiende literatuur in Sranan Tongo maar ook in de andere culturelele talen als het Sarnami en het Surinaams Javaans. Door pressiegroepen uit de hoek van het creools etnisch nationalisme wordt de laatste tijd systematisch propaganda gevoerd om het Surinaams equivalent te laten zijn met Afrikan Sarnanman. Alles van deze bevolkingsgroep wordt aangeboden als Surinaams: dus Krioro Kukru is de Surinaamse keuken tegenover de Hindostaanse, Javaanse, Chinese etc. Dus zijn de andere bevolkingsgropen in deze propaganda geen Surinamers. Spanningen als gevolg hiervan blijven niet uit.

Overzicht
Een overzicht van de talen die in Suriname gesproken worden, met het aantal moedertaalsprekers (ruwe schatting, met dubbeltellingen door twee- of meertaligheid):

Zie ook:

Godsdienst

Bij de zevende volkstelling in 2004 was de verhouding tussen de godsdiensten als volgt:

Bestuurlijke indeling

Districten

Suriname is onderverdeeld in tien districten:

Geografie

Rivieren

Belangrijke rivieren zijn de Suriname, de Coppename, de Tapanahoni, de Saramacca en de Corantijn, die de grens met Guyana vormt. Alle rivieren lopen van het zuiden naar het noorden.

In mei 2006 traden te Sipaliwini de rivieren, Suriname, Tapanahoni, Lawa en Marowijne buiten hun oevers door hevige regenval. Dit leidde tot zware overstromingen.

Moeras

De noordelijke strook van 26 tot 100 km breed is moerasgebied (zwamp).

Bosland

Het middengedeelte van Suriname bestaat uit een laag, glooiend bosland, dat door houtkap her en der dreigt te veranderen in savanne.

Gebergten

In de zuidelijke helft van het land liggen drie omvangrijke gebergteketens, het Oranjegebergte, Wilhelminagebergte en het Eilerts de Haangebergte (genoemd naar een Nederlandse ontdekkingsreiziger uit de 19e eeuw). De hoogste top is de Julianatop (1230 meter).

Suriname_map.png

Klimaat

Suriname heeft een tropisch regenwoudklimaat, met een grote- en kleine regentijd.

Natuur

Suriname kent een grote verscheidenheid aan flora en fauna. Nog altijd is het overgrote deel van Suriname met oerwoud bedekt. Het is daarom een geliefd studieoord voor biologen uit de gehele wereld. Op het strand bij Galibi bevinden zich bijzondere populaties zeeschildpadden.

Er zijn bedreigingen voor de natuur, met name door de ontbossing en door verontreiniging als gevolg van kleinschalige mijnbouw (met name goudwinning). Suriname heeft echter een lange historie op het gebied van natuurbescherming en ook op dit moment zijn er verschillende organisaties actief, zoals Stinasu, 's Lands-bosbeheer en wwf-guiana's.

Zie ook:

Steden

De hoofdstad van Suriname is Paramaribo.

De hoofdsteden (bestuur) van de districten van Suriname zijn:

Enkele plaatsen in Suriname zijn:

De plaatsen Nieuw-Nickerie ten westen van Paramaribo, en Albina, dat gelegen is aan de oostelijke grensrivier de Marowijne, zijn dorpen van enige allure, hoewel Albina tijdens de binnenlandse oorlog vrijwel geheel werd verwoest en de opbouw zeer moeizaam verloopt.

Bezienswaardigheden

Zie ook:

Musea

Cultuur

Literatuur

Het merendeel van de teksten uit de Surinaamse literatuur zijn geschreven in het Nederlands of het Sranan, al is er sinds 1977 ook een belangrijke opkomst geweest van literatuur in het Sarnami. Geschreven teksten in de andere talen zijn schaarser, maar in bijna alle talen bestaat er nog een levendige orale literatuur.

Media

  • Radiozenders: 4 AM-zenders, 13 FM-zenders en 1 kortegolfzender (sinds 1998)
  • TV-zenders: 3, plus 7 herhaalstations. Diverse programma's van de Nederlandse publieke omroep worden via een Surinaamse zender uitgezonden
  • Kranten: De Ware Tijd; Dagblad Suriname; De Nieuwe Krant; De West;Times of Suriname
  • Internetlandcode: sr

Film

Door tekort aan bedrijvigheid zijn er geen reguliere bioscopen meer. In top dagen waren het er meerdere, Bellevue, Luxor, Tower, Star, Metro, Empire, De Paarl, Jasodra en meer. Er is een sexbioscoop, en er zijn enkele bioscoopzalen waar enkele malen per jaar een filmfestival wordt gehouden. Ook is er een bioscoop in aanbouw.

Economie

Suriname is zeer rijk aan natuurlijke hulpbronnen en wordt op grond daarvan wel als zeventiende land op de lijst van rijkste landen geplaatst. De natuurlijke hulpbronnen omvatten onder andere hout, bauxiet, goud en porseleinaarde (kaolien). Ook bevinden er zich kleine hoeveelheden nikkel, koper, platina en ijzererts.

De grootste pijler van de Surinaamse economie is de winning van bauxiet door Suralco en Billiton bij het plaatsje Moengo, niet ver van Albina. Van de Surinaamse export komt 70 procent op rekening van het bauxiet. Aanverwante industrie: aluinaardefabriek en aluminiumsmelterij (Billiton en Alcoa). Ten zuiden van Paramaribo is door de aanleg van een stuwdam in de rivier de Suriname het Prof. Dr. Ir. W.J. van Blommesteinmeer ontstaan; een waterkrachtcentrale gevoed door het meer, levert elektriciteit, onder meer voor de productie van aluminium. Bouwonderneming: Alcoa.
Andere takken van de economie zijn landbouw en visserij, houtwinning (Bruynzeel) en handel. Landbouwproducten: rijst, bacoven (bananen), palmpitten, kokosnoten, pinda's, rundvlees, kippen, bosproducten, garnalen. Export: onder meer rijst, garnalen, bacoven en palmolie. Import: Consumptiegoederen, olieproducten, voedingsmiddelen, katoen, productiemiddelen.

Munteenheid: de Surinaamse dollar (=100 cent); code: SRD. Per 1 januari 2004 is de Surinaamse gulden als munteenheid vervangen door de Surinaamse dollar. De koers is met een factor duizend teruggebracht. Duizend Surinaamse guldens is dus 1 Surinaamse dollar geworden. Een eigenaardig bijeffect is dat het oude muntgeld, dat door de devaluatie niet meer werd gebruikt, opeens het duizendvoudige waard is geworden.

Onderwijs

Gratis en verplicht voor kinderen tussen 6 en 12 jaar. 93% van de totale bevolking kan lezen en schrijven. Suriname heeft sinds 1967 een universiteit, de Anton de Kom Universiteit van Suriname. Een probleem is het chronisch tekort aan onderwijzend personeel, geld en middelen. Dit geldt vooral voor scholen in het binnenland.

Gezondheidszorg

Academisch Ziekenhuis Paramaribo. Problemen in de gezondheidszorg zijn grotendeels te wijten aan gebrek aan overheidsgelden; aan de emigratie van artsen en verplegend personeel (braindrain); en aan de gebrekkige transportmogelijkheden.

Transport

  • Luchtvaart:
    1 nationale luchtvaartmaatschappij, de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM)
    2 binnenlandse/regionale luchtvaarmaatschappijen, Bluewing Airlines en Gumair
    1 nationale luchthaven: Johan Adolf Pengel International Airport (Zanderij)
    4 vliegvelden met verharde landingsstrips
    41 vliegvelden met onverharde landingsstrips
  • Treinvervoer:
    Suriname bezit de restanten van de voormalige Lawaspoorweg (enkelvoudig spoor) van Onverwacht naar Brownsberg (oorspronkelijk van Paramaribo naar Dam), die sinds de jaren tachtig niet meer in gebruik is, plus de spoorlijn van Apoera naar het Bakhuisgebergte (100 kilometer 'van niets naar nergens'), aangelegd in 1976. Deze is nooit officieel in gebruik genomen. Vrijwel al het rollend materieel is verroest of doorverkocht.
  • Wegverkeer:
    Verharde wegen: 1178 km (1996)
    Onverharde wegen: 3352 km (1996)
    Men rijdt er links, net zoals in het buurland Guyana, het Verenigd Koninkrijk en Japan. Veel personenauto's worden uit Japan geïmporteerd, met name tweedehands. De vrachtwagens komen dikwijls tweedehands uit Nederland en hebben als gevolg hiervan het stuur aan de verkeerde kant.
  • Vervoer over het water:
    Dit is voor Suriname de belangrijkste transportmogelijkheid.
    In totaal is er 1200 km aan bevaarbare waterwegen.
    Havens: Albina, Moengo, Nieuw-Nickerie, Paramaribo, Paranam en Wageningen.

Overheid en politiek

Staatsvorm

Staatsvorm: constitutionele democratie. De grondwet dateert van 30 september 1987. Normaliter worden eens per vijf jaar landelijke parlementsverkiezingen gehouden. Suriname heeft een éénkamerparlement, De Nationale Assemblee. De Nationale Assemblee kiest met tweederde meerderheid de president. Het ministerskabinet wordt door de president samengesteld. In bijzondere gevallen komt de Volksvergadering bijeen; deze bestaat uit 879 leden van de verschillende volksvertegenwoordigingen. Deze volksvergadering komt o.a. bijeen als de assemblee geen tweederde meerderheid heeft voor een presidentskandidaat.

Rechtssysteem

Het rechtssysteem is gebaseerd op het Nederlands juridisch systeem, zij het dat er duidelijke verschillen zijn op enkele punten. Zo wordt het Hindoestaanse huwelijk ook als rechtsgeldig huwelijk erkend.

Staatshoofd

Staatshoofd (zijnde president) én regeringsleider vanaf mei 2005 is Ronald Venetiaan. Vice-president is Ramdien Sardjoe.

(Voormalige) presidenten en premiers/vice-presidenten: Jopie Pengel, Jules Sedney, Johan Ferrier, Henck Arron, Henk Chin A Sen, Errol Alibux, Wim Udenhout, Pretaap Radhakishun, Ramsewak Shankar, Johan Kraag, Ronald Venetiaan en Jules Wijdenbosch.

Politieke partijen

Politieke partijen die deelnamen aan de verkiezingen in mei 2005 en hun zetelaantal in de Nationale Assemblee (51 zetels):

Defensie

Suriname beschikt over het Nationale Leger, dat tevens een bescheiden marine- en luchtmacht omvat. Oproepbaar en getraind: circa 7000 man. Voor civiele ordehandhaving: de burgerlijke politie.

Internationale conflicten

  • Tussen de rivieren de Litani en de Marowijne ligt een gebied dat wordt betwist door Suriname en Frankrijk (Frans-Guyana).
  • Tussen de rivieren de Boven-Corantijn (door Guyana New River genoemd) en de Coeroeni en de Koetari ligt een gebied dat wordt betwist door Suriname en Guyana. Dit gebied staat in Suriname bekend als het Tigri-gebied, en in Guyana als de New River Triangle. Bovendien beschouwt Suriname de linkeroever van de Corantijn als grens, terwijl Guyana het midden van de rivier als grens beschouwt. (Zie ook: Berbice.) Een derde grensconflict betreft de zeegrens tussen de twee landen voor de monding van de Corantijn. Een oplossing van dit laatste geschil is urgent geworden door olievondsten in dit zeegebied. Het geschil is voorgelegd aan het zeerechttribunaal (ITLOS) in Hamburg.
  • Illegale drugshandel: Suriname wordt beschouwd als doorvoerland van illegale drugs vanuit Zuid-Amerika naar Europa en Brazilië, met name cocaïne uit Colombia.
  • Illegale wapenhandel: Suriname wordt beschouwd als doorvoerland voor wapens-voor-drugs transacties, met name vinden transacties plaats met de Columbiaanse rebellenbeweging FARC.

Zie ook:

Bekende Surinamers in Nederland

=Politiek
=
  • Carry-Ann Tjong-Ayong (1941): klinisch pedagoge. Zij was de eerste zwarte vrouw in de Provinciale Staten. Van 1990 tot 1997 zat zij voor GroenLinks in de Provinciale Staten van Utrecht. Daarna tot 2000 in de gemeenteraad van Utrecht. Na een hersenbloeding werd zij schrijfster en dichter. Zij genoot maatschappelijke bekendheid door haar vele projecten in de Derde Wereld en in Nederland.

  • Kathleen Ferrier (1957): zit voor het CDA voor een tweede termijn in de Tweede Kamer. Zij is bekend in de kerkelijke wereld (SOW-Kerken), en studeerde Spaans en Portugees.

  • Philomena Bijlhout (1957): moest enkele uren na haar beëdiging als staatssecretaris aftreden vanwege onjuiste informatie over haar lidmaatschap van en deelname aan de Surinaamse militie ten tijde van en na de decembermoorden in 1982.

=Theater, muziek, radio en tv
= Kid Dynamite, Max Woiski sr., Denise Jannah, Gerda Havertong, Helen Kamperveen, Johnny Kamperveen, Manoushka Zeegelaar-Breeveld, Howard Komproe, Jörgen Raymann, Quintis Ristie, Humberto Tan, Anne-Marie Hunsel, Graziella Hunsel

=Schrijvers
= Enkele belangrijke schrijvers zijn: Anton de Kom, Albert Helman, Hugo Pos, Astrid Roemer, Edgar Cairo, Clark Accord.

Zie verder de Lijst van Surinaamse schrijvers en de Lijst van Surinaamse kunstenaars.

=Sport
= Ryan Babel, Kevin Bobson, Winston Bogarde, Romeo Castelen, Henk ten Cate, Edgar Davids, Darl Douglas, Ruud Gullit, Jimmy Floyd Hasselbank, Nigel de Jong, Patrick Kluivert, Stanley Menzo, Anthony Nesty, Frank Rijkaard, Michael Reiziger, Aaron Winter, Clarence Seedorf, Kenneth Vermeer.

Zie ook

Externe links

Suriname | Land

Suriname | Surinam | سورينام | Surinam | Суринам | Surinam | Surinam | Surinam | Surinam | Suriname | Suriname | Surinamo | Surinam | Suriname | Surinam | سورینام | Suriname | Suriname | Suranam | Suriname | Surinam - Suriname | סורינאם | Surinam | Suriname | Suriname | Surinam | Súrínam | Suriname | スリナム | Suriname | 수리남 | Surinam | Surinamia | Suriname | Surinamas | Surinama | Суринам | Suriname | Surinam | Surinam | Surinam | Surinam | Surinam | Suriname | Surinam | Суринам | सुरिनाम | Surinami | Surinam | Surinam | Suriname | Surinam | Surinam | Surinami | Суринам | Surinam | Suriname | Surinam | Суринам | Suriname | סורינאם | 蘇利南 | Suriname

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Suriname".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world