Surinaams

Surinaams (vroeger: Negerengels) is de Nederlandstalige benaming voor de in Suriname gesproken taal, Sranantongo (ook wel Sranan Tongo of kortweg Sranan). De naam Surinaams wordt door mensen met een Surinaamse achtergrond als niet correct gezien. Dit omdat er onder de bevolkingsgroepen van Suriname andere talen gesproken worden die beschouwd worden als even belangrijk als het Sranan. Vooral vroeger werd de taal ook wel informeel aangeduid met taki taki of nengre, maar die benamingen worden tegenwoordig als denigrerend ervaren. Het Sranan geldt als de lingua franca van Suriname, een wijdverspreide contacttaal die in het alledaagse leven door bijna alle bevolkingsgroepen wordt gebruikt. Een schatting uit 1997 gaf 300.000 tweede-taalsprekers, ofwel 80% van de bevolking van Suriname.

Ontstaansgeschiedenis

Het Sranan is ontstaan als taal van de uit Afrika aangevoerde slaven op de plantages tijdens de Nederlandse koloniale overheersing. Het draagt de sporen van Nederlands, Engels en Afrikaanse talen. Deze herkomst is te vergelijken met die van andere gecreoliseerde talen in het Caraïbisch gebied, zoals het Papiaments. De taal zelf is echter geheel anders. Met een creolentaal wordt een taal bedoeld die in eerste instantie is ontstaan uit noodzaak omdat verschillende mensen in een bepaalde situatie elkaar niet konden verstaan, maar zich daarna tot moedertaal heeft ontwikkeld.

Gebruik

De taal staat bekend als taal van de straat, maar er bestaat sinds het einde van de achttiende eeuw en vooral in de twintigste eeuw ook een enorm gegroeide geschreven literatuur in het Sranan. Sinds 1986 bestaat er een officieel afgekondigde spelling van de taal (resolutie 4501 van 15 juli 1986). Momenteel is het feitelijk de enige taal die door vrijwel alle bevolkingsgroepen wordt gesproken, op enige afstand gevolgd door de taal van bestuur, onderwijs, handel en media: het Nederlands. Het Sranan staat bekend om zijn dubbelzinnigheid. Een woord kan zeer veel verschillende betekenissen en dubbele bodems hebben: baka (spreek uit bakka): bakken, achterkant, rug (vgl. Engels: back), weer/ opnieuw. Een verklaring hiervoor is wellicht dat het als geheimtaal voor de slaven heeft gediend die niet begrepen mocht worden door de Nederlandse plantage-eigenaars.

Ondanks de ruime verspreiding van het Surinaams onder de bevolking is de taal nooit de status van straattaal ontstegen. In tegenstelling tot het Papiaments wordt de taal nauwelijks als schrijftaal of bij openbare gelegenheden gebruikt.

Beknopte grammatica

lidwoord: a = het, wan = een (vgl. Engels: one)

meervoud wordt aangeduid met lidwoord den (spreek uit: ding). Er is geen verbuiging van het zelfstandig naamwoord.

Er is geen vervoeging van werkwoorden:

mi e wroko (m'e wroko)

ik werk

yu ben e wroko

jij werkte

a wroko (kaba)

hij heeft (al) gewerkt

wi ben wroko

wij hadden gewerkt

unu sa/o wroko

jullie zullen werken

den ben o (b'o) wroko

zij zouden werken

Zie ook de Engelse oorsprong: me e worko: me are working, yu ben e wroko: you have been working)

Over het Sranan

Jan Voorhoeve, Voorstudies tot een beschrijving van het Sranan Tongo (Negerengels van Suriname). Amsterdam: Noord-Hollandsche Uitgevers-Maatschappij, 1953. (Diss.)
Jan Voorhoeve, Sranan syntax. Amsterdam: North-Holland Publishing Company, 1962.
Michiel van Kempen, Spiegel van de Surinaamse poëzie. Amsterdam: Meulenhoff, 1995.
Woordenlijst Wordlist; Sranan-Nederlands, Nederlands-Sranan, English-Sranan. Derde, herziene uitgave. Paramaribo: Stichting Volkslectuur/Vaco, 1995.
René Hart, Sranantongo; Leer-werkboek Surinaamse taal en cultuur. Arnhem: Angerenstein, 1996.
Eithne B. Carlin & Jacques Arends, Atlas of the languages of Suriname. Leiden: KITLV Press, 2002.
Michiel van Kempen, Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur. Breda: De Geus, 2003. (2 dln.)
J.C.M. Blanker & J. Dubbeldam, Prisma woordenboek Sranantongo. Utrecht: Het Spectrum, 2005.

Zie ook

Externe link