Speeksel is een vloeistof die in de mond aangemaakt wordt door de speekselklieren. De vloeistof bestaat uit water, elektrolyten, slijm (mucines), verschillende enzymen, eiwitten en afweerstoffen.

Kenmerken

---

Een veelvoorkomend misverstand is dat speeksel desinfecterend werkt en dat het daarom goed is om de "wonden te likken", alhoewel uit onderzoek wel is gebleken dat het speeksel van sommige zoogdieren een stof bevat waardoor wonden sneller genezen. Menselijk speeksel bevat deze stof niet, maar mogelijk wel enkele antibacteriële stoffen.

Het speeksel heeft een smerende werking, zowel bij het kauwen als bij het spreken. Verder heeft het een bufferende werking waardoor de tanden tegen inwerkende zuren beschermd worden. Het wordt geproduceerd door vele kleine kliertjes in de mond enerzijds, en anderzijds vooral door de drie dubbele (rechtse en linkse) speekselklieren namelijk de bijoorspeekselklieren (glandula parotis), de ondertongspeekselklieren (glandula sublingualis), en de onderkaakspeekselklieren (glandula submandibularis). Deze speekselklieren zijn buiten de mond gelegen en geven het speeksel via een afvoerbuis af aan de mond.

Hoeveelheid

---

De normale gemiddelde dagelijkse speekselproductie bedraagt 1,2 à 1,5 liter per dag. Wanneer er te veel speeksel geproduceerd wordt spreekt men van speekselvloed of sialorrhoe of nog hypersalivatie. Wanneer er te weinig speeksel geproduceerd wordt dan spreekt men van drogemond syndroom of xerostomie, wat heel wat ongemakken kan betekenen voor de mens die hieraan lijdt.

Oorzaken drogemondsyndroom

---

De oorzaken van de drogemondsyndroom zijn de volgende:

• Door speekselsteen (verstopping van de speeksel afvoerbuis)
• Door bepaalde medicamenten (antidepressiva, slaapmiddelen,...)
• Door verouderingsverschijnselen (soms door degeneratieve verschijnselen, maar vooral door de inname van medicamenten)
• Door goedaardige en kwaadaardig gezwellen
• Bij uitdroging
• Door ziektes : Sjögren syndroom of Sicca syndroom (ontsteking van traan- en speekselklieren), suikerziekte, ook bij ziekte van Crohn…
• Na wegnemen van een speekselklier
• Na bestraling van hoofd en halsgebied

Wanneer de oorzaak van droge mond niet kan verholpen worden is de patiënt meestal aangewezen op kunstspeeksel dat via de apotheek te verkrijgen is.

Tandheelkunde

Speichel | Saliva | Saliva | Sylki | Salive | רוק (ביולוגיה) | Salivo | Saliva | 唾液 | Seilės | Ślina | Saliva | Слюна | Saliv | Nước miếng | 唾液 | Chhùi-nōa