Spaans

Spaans (Spaans: español) of Kastiliaans (Spaans: castellano) is een Romaanse taal en derde taal van de wereld. Spaans wordt door meer dan 350 miljoen mensen gesproken. De meesten daarvan leven in Latijns-Amerika.

Geschiedenis

Het Spaans stamt af van het Vulgair Latijn, dat door de Romeinen, die Spanje gedurende 700 jaar bestuurden, werd gesproken. Onder de invloed van het Keltiberisch, Baskisch, Visigotisch en later ook het Arabisch is het Spaans gaan afwijken van het Latijn. Opvallende verschillen tussen het Latijn en het Spaans zijn het vervallen van naamvallen, het verzachten van klinkers (Latijn: Vita, Spaans: Vida) en het diftongeren van korte medeklinkers (Latijn: Terra, Spaans Tierra).

Vanwege de politieke verbrokkeling op het Iberisch schiereiland, ontwikkelden zich talloze dialecten en variëteiten, waaronder het Portugees, het Catalaans en het Galicisch die tot op de dag van vandaag zijn bestaan, en het Mozarabisch, de aan het Spaans verwante taal die werd gesproken door tot de islam bekeerde Spanjaarden. De eerste teksten uit het Spaans dateren uit de 9e eeuw. Het Cantar de Mio Cid, uit de 12e eeuw, is een van de oudste lange teksten in het Spaans.

Het eerste Spaanse woordenboek werd geschreven in 1492. Dat is natuurlijk ook het jaar waarin Christoffel Columbus Amerika ontdekte, wat het begin van de verspreiding van het Spaans als wereldtaal betekende. Het Spaans van Latijns-Amerika en dat van Spanje zijn sindsdien enigszins van elkaar gaan verschillen, vooral in uitspraak. In hetzelfde jaar werden ook nog eens de joden uit Spanje verdreven, zodat het joodse Spaans, beter bekend als Ladino, zich tot een derde variant ontwikkelde.

In de zeventiende eeuw maakte het Spaans een aantal klankverschillen door, die grotendeels aan het Latijns-Amerikaans Spaans en het Ladino voorbij zijn gegaan. Daarom lijkt het Spaans van Latijns-Amerika meer op het Spaans van 1492 dan het huidige Spaans van Spanje. In 1713 werd de Real Academia Española, waarmee binnen Spanje de eenheid van de Spaanse taal bevorderd werd, en de andere variëteiten gaandeweg aan sprekers verloren. Het huidige 'algemeen beschaafd Spaans' is grotendeels gebaseerd op het dialect uit de omgeving van Toledo.

Onder de dictatuur van Francisco Franco werden andere talen dan het Spaans onderdrukt en het spreken ervan verboden. Sinds het herstel van de democratie in 1975 hebben de meeste regionale talen weer aan belang en prestige gewonnen.

Uitspraak

De uitspraak en spelling van het Spaans is, in vergelijking met die van veel andere talen, vrij eenvoudig. Grotendeels is de spelling fonetisch: er is voor het grootste deel een een-op-eenrelatie tussen de geschreven letters en de uitgesproken klanken.

Regels en voorbeelden:

meestal stom aan het eind van een woord zelden nog als lj

Spaans	NL klinkt als	voorbeeld
c	voor e of i: als de Engelse th (s in Latijns-Amerika) overige gevallen: k	cerveza (bier) casa (huis)
ch	als de Engelse ch als in "checkpoint" (tsj)	hecho (gemaakt, gedaan)
d	tussen klinkers als th in 'this' (Engels)	ciudad (stad)
g	als de Engelse of Franse g:"girl", "garçon" voor i of e als g	ganar (winnen; verdienen (geld)) gente (mensen), Girona (Gerona)
gu	voor e of i als de Engelse of Franse g:"girl", "garçon"	guerra (oorlog)
gü	gw (g als in garçon, w als in het Engels "watch")	desagüe (afwatering)
h	wordt niet uitgesproken	hotel, prohibido (verboden),
hu	w (als in Washington)	huevo (ei),
i ie	ie ie-e (1 lettergreep)	ilimitado (onbegrensd) fiebre (koorts),
j	g	trabajo (werk)
ll (LL)	in Noord-Spanje: lj, in Zuid-Spanje en het grootste deel van Latijns-Amerika: j, in Argentinië: zj	calle (straat)
ñ	nj	mañana (morgen)
r	r, met één 'plof', bij de tanden uitgesproken	caro (duur)
rr	rollende er, regionaal in Mexico ook zj	perro (hond)
u	oe	uno (1)
x	gs, in Mexico vaak g of s	México (buiten Mexico ook geschrevan als Méjico), conexión (verbinding)
v	b (midden in een woord zacht, haast als w)	venado (hert), cobarde (lafaard)
z	als de Engelse th (s in Latijns-Amerika)	zapatero (schoenmaker)

De klemtoon ligt op de laatste lettergreep, maar op de voorlaatste als het woord op een klinker, -n of -s eindigt. Als hiervan wordt afgeweken staat er een accent op de beklemtoonde klinker (bijv. fármaco (geneesmiddel), Córdoba).

Wie de basisregels van de Spaanse spelling en uitspraak leert, kan daarom na enige oefening iedere tekst probleemloos lezen. Wel zijn er echter verschillende Spaanse dialecten en streektalen. De uitspraak rond de hoofdstad Madrid klinkt anders dan die in Andalusië, en het Spaans dat in Spanje gesproken wordt klinkt ook anders dan hoe het in Zuid- en Midden-Amerika wordt gesproken. Ook binnen de Latijns-Amerikaanse landen zijn er verschillende regionale varianten.

Geografische spreiding

Spaanskaart.png Spaans is een officiële taal in de volgende landen:

Mexico: 103 miljoen (2003)
Colombia: 40 miljoen (2000)
Spanje: 40 miljoen (2000)
Argentinië: 37,8 miljoen (2000)
Peru: 27,95 miljoen (2000)
Venezuela: 24,29 miljoen (2000)
Chili: 15,32 miljoen (2000)
Ecuador: 13,18 miljoen (2000)
Guatemala: 12,97 miljoen (2000)
Cuba: 11,18 miljoen (2000)
Dominicaanse Republiek: 8,58 miljoen (2000)
Bolivia: 8,3 miljoen (2000)
Honduras: 6,4 miljoen (2000)
El Salvador: 6,23 miljoen (2000)
Paraguay: 5,73 miljoen (2000)
Nicaragua: 4,91 miljoen (2000)
Puerto Rico (afhankelijk gebied van de Verenigde Staten): 3,9 miljoen (2004)
Costa Rica: 3,77 miljoen (2000)
Uruguay: 3,36 miljoen (2000)
Panama: 2,84 miljoen (2000)
Equatoriaal-Guinea: 494.000 (2003)(enige Spaanstalige land in Afrika)

Van bovengenoemde landen zijn de meeste eentalig, met alleen Spaans als officiële taal. Uitzonderingen hierop zijn Bolivia (met Quechua en Aymara die eveneens officieel zijn), Equatoriaal-Guinea (Frans), Paraguay (Guaraní), Peru (Quechua en Aymara) en Spanje zelf (Catalaans, Galicisch, Baskisch, Aragonees, Asturisch en Aranees).

In de Verenigde Staten heeft het Spaans ongeveer 26 miljoen sprekers. Het grootste deel hiervan is immigrant, maar er is ook een deel dat afstamt van de Spaans-Mexicaanse bevolking die in het zuidwesten van de Verenigde Staten leefde toen dit door de Amerikanen werd veroverd. In New Mexico is het Spaans als officiële taal erkend, evenals in Puerto Rico. Verder wordt het Spaans gesproken door aanzienlijke gemeenschappen in Brazilië, Belize, Guyana, de Filipijnen, Marokko de Westelijke Sahara en de Nederlandse Antillen. In geen van die landen en gebieden is het echter officieel. Ook in het aan Spanje grenzende Andorra en Gibraltar is het Spaans niet erkend (dat zijn resp. Catalaans en Engels).

Zie ook

Iberische en Ibero-Amerikaanse namen

Gourt Home::Gourt :: Spaans

Geschiedenis

Uitspraak

Geografische spreiding

Zie ook