Gourt Home::Gourt :: Socialistische Partij
De Socialistische Partij (SP) is een Nederlandse politieke partij van socialistische signatuur, die vanaf mei 1994 als oppositiepartij vertegenwoordigd is in de Tweede Kamer.
Wortels
De SP is opgericht in oktober 1971 onder de naam Kommunistiese Partij Nederland/Marxisties Leninisties (KPN/ML), als afsplitsing uit de Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland (KEN) die op haar beurt een voortzetting was van een, bij de ideologische breuk tussen China en de Sovjet-Unie ontstane, maoïstische afsplitsing van de CPN: het Marxistisch Leninistisch Centrum Nederland. Een belangrijke factor binnen al deze bewegingen was de Rotterdamse pijpfitter en politiek activist Daan Monjé. Bij de oprichting van de KEN werd hij bijgestaan door Nico Schrevel met wie hij echter na verloop van tijd gebrouilleerd raakte. Ook de Binnenlandse Veiligheidsdienst hielp, door middel van een infiltrant, een handje mee bij de oprichting van de KEN. De bedoeling van de inlichtingendienst was om door middel van de KEN(ml), de CPN de wind uit de zeilen te nemen.
Dat scheen al snel te lukken. Anders dan de weifelende CPN ondersteunde de KEN in 1970 zonder voorbehoud een wilde staking van havenarbeiders in Rotterdam. De staking werd een succes en maakte de KEN(ml) populair onder linkse arbeiders. Hoewel hij geen officiële functie binnen de partij bekleedde was Monjé in die tijd de drijvende kracht achter de acties van de KEN.
De reden voor de afsplitsing van de SP was een meningsverschil over de rol van intellectuelen in de communistische strijd. Monjé was, evenals onder andere de afdeling Nijmegen, van mening dat de 'hoofdarbeiders' (intellectuelen) niet 'de voorhoede van het proletariaat' vormden, maar juist de 'achterhoede', zoals in het allereerste nummer van het partijblad Tribune werd uitgelegd; dus zouden de intellectuelen verplicht in de fabriek moeten gaan werken, zoals velen al deden. Schrevel, gesteund door de afdeling Tilburg, zag niets in deze verplichting. Na de afsplitsing bleef zijn groep, tegen de afspraken in, de naam KEN gebruiken.
De leiding van de KPN/ML komt in handen van Monjé, Hans van Hooft sr. en Koos van Zomeren. Na de splitsing bleek Monjé ook het financiële brein van de SP te zijn. SP-vlugschriften werden niet uitgedeeld maar verkocht, hetgeen zowel een vaste kring van lezers als inkomsten voor de partijkas inhield. Nog lang gold binnen de SP het adagium dat "een actie zichzelf moet bedruipen," bijv. door vrijwillige bijdrages van omstanders, een unicum binnen de actiewereld. Welke rol bezoekjes van Monjé aan de Chinese ambassade precies speelden bij de partijfinanciën blijft onduidelijk; dat de eigen drukpers waarover de SP vanaf het begin kon beschikken, bekostigd werd vanuit China staat wél vast.
Gedurende de jaren tachtig nam de invloed van Monjé binnen de partij af. Hij overleed in 1986. Het zwaartepunt van de beweging was inmiddels verschoven naar de industriestad Oss waar de partij sinds 1974 in de gemeenteraad vertegenwoordigd was. De ex-lasser Jan Marijnissen was een van de drijvende krachten achter dat succes geweest. Na het overlijden van Monjé in 1986 nam hij de dagelijkse leiding van de partij over. Anders dan Schrevel en Monjé destijds, was Marijnissen weinig geïnteresseerd in de vraag welke socialistische ideologie nu precies de meest correcte was. Het in de loop der jaren al danig gesleten etiket maoïstisch verdween onder zijn leiding definitief uit beeld.
Naamswijzigingen
De naam KPN/ML werd in 1972 veranderd in Socialistiese Partij, geschreven in de 'fonetiese' spelling die destijds modieus was in linkse kringen. Als reden voor de naamswijziging wordt wel genoemd dat het de partij minder vastpinde op één bepaalde ideologie. Een andere reden is dat een naam met drie '-ismes' erin te moeilijk zou zijn om te begrijpen voor het arbeiderselectoraat van de partij. In maart 1993 werd de naam definitief veranderd in Socialistische Partij.Landelijke opkomst
In 1991 herdefinieerde de partij haar ideologische standpunten door zich definitief af te keren van het marxisme-leninisme. Hiervoor kwamen de kernbegrippen menselijke waardigheid, de gelijkwaardigheid van mensen en de solidariteit tussen mensen in de plaats. In datzelfde jaar democratiseerde de partij zichzelf ook door het toekennen van een volwaardig lidmaatschap aan alle steunleden. De partij werd zo op slag de vijfde in Nederland qua ledenaantal.
Ontwikkelingen in andere partijen zorgden ervoor dat de SP zich kon profileren als de rode partij van Nederland. De PvdA had onder Wim Kok namelijk steeds meer afstand genomen van zijn rode 'ideologische veren' (zie Derde Weg, paars kabinet) en GroenLinks, waarin de grootste concurrent van de SP, de CPN, enkele jaren eerder was opgegaan, profileerde zich vooral als een milieupartij voor hoger opgeleiden.
In 1994 kwam de partij zodoende voor het eerst in de Tweede Kamer, met een fractie van twee leden: Jan Marijnissen en Remi Poppe. De leuze die bij deze verkiezingen gevoerd werd was "stem tegen, stem SP". Na de verkiezingen van 6 mei 1998 werd het aantal kamerzetels vijf. Bij de verkiezingen van 15 mei 2002 haalde de SP negen zetels. Op 22 januari 2003 wist de partij voor het eerst geen zetelwinst te behalen: de partij behield negen zetels. Wel was er een kleine stemmenwinst, en door het verlies van andere partijen (LPF en GroenLinks) werd de SP de op drie na grootste partij in de kamer. De leus bij deze verkiezingen was "stem vóór, stem SP"; dit om het negatieve imago van de SP als "Tegenpartij" af te schudden.
Gerekend naar ledental was de SP al voor 2003 de vierde partij van Nederland (27.291 leden in 2002; 43.000 op 4 december 2003). In 2004 bereikte de SP qua ledenaantal de derde plaats met 44.299 leden (1-1-2005).
Een belangrijk kenmerk van de veranderende SP is dat zij een grote aantrekkingskracht heeft gekregen op grote delen van traditioneel links. Daardoor heeft de SP een heel divers ledenbestand, waaronder feministen, andersglobalisten, vakbondsactivisten, revolutionair-socialisten, krakers, etcetera. Zo is er op congressen dan ook soms ideologische discussie over de koers van de partij.
Sommige radicaal-linkse (veelal trotskistische) groeperingen raden hun leden aan om (actief) lid te worden van de SP, omdat zij menen dat het vormen van een eigen partij (althans op korte termijn) minder praktisch is dan het versterken (en eventueel omvormen) van "de enige Nederlandse arbeiderspartij." Dergelijke groeperingen zijn o.a. Offensief, de Internationale Socialisten en de SAP.
Maatschappijbeeld van de SP
In de statuten van de SP staat het volgende:
Artikel 3: Doel en middelen
1. De vereniging stelt zich ten doel het verwezenlijken van een socialistische maatschappij in Nederland, een maatschappij waarin de menselijke waardigheid, de gelijkwaardigheid van mensen en de solidariteit tussen mensen daadwerkelijk gestalte krijgen.
2. De vereniging tracht het doel te bereiken door:
- het organiseren van activiteiten onder primair de bevolking van Nederland, en secundair de bevolking van andere landen;
- het deelnemen aan verkiezingen
- door alle andere wettige middelen die aan het doel van de vereniging bevorderlijk kunnen zijn, een en ander in de ruimste zin van het woord.
Tevens heeft de SP een kernvisie: Heel de mens. Dit stuk werd in 1999 vastgesteld door het SP-congres. Dit nieuwe beginselprogramma is een breuk met het Handvest 2000, het oude programma dat nog wel traditionele socialistische eisen zoals de nationalisering van de productiemiddelen bevatte. Men zou kunnen zeggen dat de SP hiermee een sociaal-democratische partij is geworden. Op dit moment tracht de partij echter invulling te geven aan het idee van de "democratisering van de economie," die een verregaande zeggenschap van werknemers (en mogelijk ook consumenten) binnen bedrijven, en dus socialisering van de productiemiddelen, mogelijk moet maken. In ieder geval is de SP op bepaalde punten nog wel radicaal in vorm, en staat de partij duidelijk links van PvdA en GroenLinks.
Het grootste schrikbeeld van de partij is de "tweedeling", waarbij alleen de rijken en machtigen de beschikking hebben over voorzieningen waar, volgens de SP, iedereen over zou moeten beschikken. Te denken valt onder meer aan gezondheidszorg en onderwijs.
Werkwijze
De SP is, meer dan andere Nederlandse partijen, sterk buitenparlementair actief, in de vorm van dienstverlening (bijvoorbeeld hulp voor minima en ouderen bij het invullen van belastingformulieren e.d.), demonstraties en soms zelfs kraken. Binnen de SP geldt het adagium geen fractie zonder actie: volksvertegenwoordigers moeten zich ook "op straat" laten zien. Een groot deel van de leden is actief, hetzij in de voorgenoemde bezigheden, hetzij met het bezorgen van het partijblad of het voeren van campagnes.
Volksvertegenwoordigers en bestuurders
De SP kent een afdrachtsregeling, die inhoudt dat partijleden die namens de SP een betaalde functie vervullen (zoals parlementariërs) het salaris dat ze voor die functie ontvangen afdragen aan de partij. Leden die een fulltime bezigheid hebben aan hun politieke taak (zoals Tweede-Kamerleden en wethouders) krijgen daarvoor een modaal salaris van de partij terug. Lidmaatschap van een gemeenteraad, echter, is een part-time functie die vrijwillig verricht wordt.
Tweede Kamer
Marijnissen2006.jpg is fractievoorzitter van de SP in de Tweede Kamer]] De Tweede-Kamerfractie van de SP bestaat uit acht personen:- Jan Marijnissen, fractievoorzitter
- Harry van Bommel
- Arda Gerkens
- Ewout Irrgang
- Agnes Kant
- Krista van Velzen
- Fenna Vergeer-Mudde
- Jan de Wit
De SP haalde bij de verkiezingen in 2003 negen zetels. Op 2 februari 2004 werd Ali Lazrak uit de fractie gezet wegens een conflict met de SP. Hij ging hierna verder als eenmansfractie, waardoor de SP een zetel verloor. Volgens Lazrak gedroeg Marijnissen zich autoritair, volgens de SP hield Lazrak zich niet aan gemaakte afspraken, met name over de afdrachtsregeling.
In september 2005 besloot Piet de Ruiter zijn Tweede-Kamerlidmaatschap te beëindigen. Hij was toen al ruim een jaar afwezig wegens ziekte. De Ruiter werd opgevolgd door Ewout Irrgang, die bij de verkiezingen in 2003 op de twaalfde plaats stond.
Jan Marijnissen fungeerde als lijsttrekker voor de Kamerverkiezingen van 1989, 1994, 1998, 2002 en 2003. Marijnissen is tevens voorzitter en politiek leider van de SP. De titel voorzitter is overigens vooral een eretitel in de SP: de dagelijkse leiding is in handen van de partijsecretaris. Er zijn stemmen binnen de SP die vinden dat het voor Marijnissen tijd is om plaats te maken voor een nieuw gezicht. Er is evenwel geen duidelijke opvolger.
In 2005 koos het SP-congres voormalig XminY-coördinator Hans van Heijningen als nieuwe partijsecretaris.
Eerste Kamer
SPeerstekamer2005.jpg De Eerste-Kamerfractie van de SP bestaat sinds de verkiezingen van 2003 uit vier personen:- M.J.M. (Tiny) Kox, fractievoorzitter
- drs. A.H. (Anja) Meulenbelt
- dr. R.A.A.G.M. (Ronald) van Raak
- drs. T.M. (Tineke) Slagter-Roukema
Europees Parlement
De SP maakt in het Europees Parlement deel uit van de fractie Europees Unitair Links/Noords Groen Links. De SP heeft twee leden in het Europees Parlement:Provincies
Provinciale Staten:- Groningen - 3 van de 55 zetels
- Friesland - 2 van de 55 zetels
- Overijssel - 3 van de 63 zetels
- Flevoland - 2 van de 47 zetels
- Gelderland - 4 van de 75 zetels
- Utrecht - 3 van de 63 zetels
- Noord-Holland - 5 van de 83 zetels
- Zuid-Holland - 4 van de 83 zetels
- Zeeland - 2 van de 47 zetels
- Noord-Brabant - 6 van de 79 zetels
- Limburg - 4 van de 63 zetels
De SP heeft niet deelgenomen aan de laatste provinciale verkiezingen in Drenthe.
Gemeenten
De partij levert 28 wethouders in de volgende gemeenten: Eindhoven, Groningen, Nijmegen, Haarlem, Zaanstad, Leiden, Heerlen, Oss, Hilversum, Schiedam, Doesburg, Rheden, Wijk bij Duurstede, Boxmeer, Boxtel, Valkenburg, Pekela, Menterwolde en Reiderland.Daarnaast beschikt ze over 342 gemeenteraadsleden in 95 gemeenten. Verder wordt de partij in tien Amsterdamse en Rotterdamse stadsdelen vertegenwoordigd met in totaal 32 deelraadsleden.
Nederland kent geen SP-burgemeesters. De partij vindt dat burgemeesters gekozen moeten worden door hun gemeenteraden, en niet benoemd door de regering zoals nu het geval is. Daarom vindt kandidaatstelling van SP'ers voor burgemeestersposten slechts in uitzonderingssituaties plaats, als men de steun voor de kandidaat onder de bevolking groot genoeg acht.
Verkiezingen
De SP heeft sinds 1977 aan alle Tweede-Kamerverkiezingen deelgenomen.
tksp_1977_2003.png SP]]
| Jaar | Stemmen | Percentage | Zetels |
| 1977 | 24420 | 0.2 | 0 |
| 1981 | 30357 | 0.3 | 0 |
| 1982 | 44690 | 0.5 | 0 |
| 1986 | 31983 | 0.3 | 0 |
| 1989 | 38789 | 0.4 | 0 |
| 1994 | 118738 | 1.3 | 2 |
| 1998 | 303703 | 3.5 | 5 |
| 2002 | 560447 | 5.9 | 9 |
| 2003 | 609723 | 6.3 | 9 |
Leden
Ledentallen Socialistische Partij (Nederland), 1992-2005.png
| Jaar | Aantal leden |
| 1992 | 15122 |
| 1993 | 15517 |
| 1994 | 15978 |
| 1995 | 16899 |
| 1996 | 17056 |
| 1997 | 19926 |
| 1998 | 21975 |
| 1999 | 25052 |
| 2000 | 26198 |
| 2001 | 26553 |
| 2002 | 27291 |
| 2003 | 36406 |
| 2004 | 43389 |
| 2005 | 44299 |
| 2006 | 44853 | |}
"Socialistische Partij"
, 1992-2005.png){kind=link}
