Skeletspier

Skeletspieren vormen het actieve bewegingsapparaat. Zij lopen altijd over één of meer gewrichten en zorgen door hun vermogen om samen te trekken (contractie) voor beweging.

Benaming

Skeletspieren hebben een latijnse benaming die vaak gebaseerd is op basis van hun bouw, ligging en/of functie. Musculus biceps femoris is letterlijk vertaald "Tweekoppige (biceps) spier (musculus) van het bovenbeen (femoris)". Musculus adductor magnus betekent "Grote (magnus) aanvoerende (adductor) spier (musculus)".

Algemene bouw

Een skeletspier heeft altijd een origo, een spierbuik en een insertie. Origo en insertie zijn de plaatsen op het skelet waar de spieren door middel van pezen aanhechten. Een algemene stelregel is dat de origo het aanhechtingspunt is aan het (over het algemeen) onbewegelijke bot. De insertie vinden we aan het bewegelijke bot. Bij de m. biceps brachii bijvoorbeeld zit de origo boven de schouder, en de insertie aan de onderarm.

De spierbuik is dat deel van de spier dat bestaat uit dwarsgestreept spierweefsel en kan samentrekken (contraheren).

Vormen van skeletspieren

Skeletspieren zijn er in verschillende vormen:

spoelvormig - de meest eenvoudige vorm waarbij de spier een origo, een insertie, en een spoelvormige spierbuik heeft, voorbeeld: m. sartorius
meerkoppig - waarbij een spier meer origo's en/of inserties heeft, voorbeeld: m. biceps brachii
meerbuikig - waarbij een spier meerdere spierbuiken heeft tussen origo en insertie, voorbeeld: m. rectus abdominis (de rechte buikspier)
waaiervormig - waarbij de origo veel breder is dan de insertie of andersom, voorbeeld: m. pectoralis major (de grote borstspier)
kringspier - waarbij de spiervezels rond lopen, bijvoorbeeld rond de mond of bij de endeldarm

Verder kunnen we, gekeken naar het exacte verloop van de spiervezels tussen origo en insertie, een onderscheid maken tussen:

parallel-vezelige spieren - bij deze spieren komt de gehele contractie van het spierweefsel ten goede aan een verkorting tussen origo en insertie, voorbeeld: m. sartorius
geveerde spieren - hierbij staan de spiervezels tussen origo en insertie onder een bepaalde hoek, voorbeeld: m. rectus femoris

Het voordeel van geveerde spieren ten opzichte van parallel-vezelige spieren is dat er meer spiervezels naast elkaar kunnen samentrekken en dat er dus een grotere kracht kan worden gegenereerd. Met een andere term wordt dan wel gesproken over een grotere fysiologische doorsnede. Het nadeel is dat, omdat de spiervezels onder een hoek staan, niet de volledige contractie uiteindelijk ten goede komt aan een verkleining van de afstand tussen origo en insertie. Geveerde spieren hebben met andere woorden een kleiner bewegingstraject.

Onderscheid naar functie

Gekeken naar het functioneren van een skeletspier kunnen we onderscheid maken tussen:

mono-articulaire spieren - spieren die over één gewricht lopen, de m. gluteus maximus (grote bilspier) loopt alleen over het heupgewricht en trekt het bovenbeen naar achter
bi-articulaire spieren - spieren die over twee gewrichten lopen, de rectus femoris loopt over het heupgewricht en de knie, en buigt het bovenbeen in de heup en strekt het onderbeen in de knie
poly-articulaire spieren - spieren die over meer dan twee gewrichten lopen, bijvoorbeeld de spieren die de vingers buigen of strekken

Verder kan er, uitgaande van een bepaalde beweging, een onderscheid gemaakt worden tussen:

de agonist - de spier die primair verantwoordelijk is voor de beweging, bijvoorbeeld de m. biceps brachii bij buiging van de arm in de elleboog
de antagonist - de spier die verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de tegenovergestelde beweging, in geval van bovenstaand voorbeeld is de m. triceps brachii de antagonist
de synergist - de spier die meewerkt bij het tot stand komen van de beweging, in geval van bovenstaand voorbeeld is de m. brachialis een synergist

Opmerking: de laatst genoemde drie termen zijn relatief, en dus afhankelijk van de situatie. Een correcte uitspraak zou zijn: "De m. biceps brachii en de m. triceps brachii zijn elkaars antagonisten." of ook "De m. biceps brachii en de m. brachialis zijn elkaars synergisten."

Spiergroei

Spieren hebben de eigenschap zich aan te passen aan de omstandigheden. Deze eigenschap vormt het uitgangspunt voor training. Indien er met regelmaat wordt hardgelopen, dan zullen de spieren zich na verloop van tijd zo aanpassen, dat ze beter in staat zijn om zuurstof op te nemen, energie te leveren etcetera.

Bij krachttraining wordt de maximale kracht vergroot doordat de spiervezels groter worden. Dit effect wordt hypertrofie genoemd. Als de omstandigheden er juist voor zorgen dat de spieren minder gebruikt worden, dan zal het omgekeerde effect optreden. De spiervezels worden kleiner en verliezen aan kracht. Dit effect heet atrofie en vindt bijvoorbeeld plaats bij astronauten in een gewichtsloze omgeving, en bij mensen bij wie ledematen na een botbreuk door gips zijn geïmmobiliseerd. Door bijvoorbeeld touwklimmen worden de armspieren vergroot.

De recordhouders

De sterkste spier is (gemeten naar kracht uitgeoefend op een extern object), de m. masseter, oftewel de kaakspier waarmee de onderkaak beweegt. Als zuiver wordt gekeken naar de grootte van de spier en de kracht die op het bot uitgeoefend kan worden dan is de m. gluteus maximus (grote bilspier) de sterkste spier.

De langste spier is de m. sartorius (kleermakerspier) in het bovenbeen.

De grootste spier qua oppervlakte is de m. latissimus dorsi (de grote rugspier).

Zie ook

Spierziekte

Spier