Romeinse cijfers

Romeinse cijfers hebben een numerieke waarde die onafhankelijk van hun positie in het getal is.

De Romeinse cijfers zijn:

I = 1
V = 5
X = 10
L = 50
C = 100

D = 500
M = 1000
V.M = 5000
X.M = 10000
L.M = 50000

De letters V, L en D zijn afgeleid van X, C en M door ze in twee helften door te snijden. De bovenhelft van een X is een V, de onderhelft van een (hoekige) C is een L en de linkerhelft van M is (in gesloten vorm) een D.

De positie van een cijfer speelt voor de getalswaarde een belangrijke rol. Staat een cijfer met een lagere waarde vóór die met een grotere waarde, dan betekent het dat de lagere waarde van de hogere waarde wordt afgetrokken. Daarom is bijvoorbeeld IV dus 4.

Dat heeft tot gevolg dat er voor sommige getallen meer dan een mogelijkheid is. Meestal schrijft men niet een 'te kleine' eenheid direct voor een grote. Bijvoorbeeld voor 1999 zou men MIM (1000 + (1000-1)) kunnen schrijven, maar er geldt een beperking voor subtractieve combinaties. Alleen de combinaties zijn toegestaan: IV, IX, XL, XC, CD en CM en daarom is MCMXCIX (1000 + (1000-100) + (100-10) + (10-1)) gebruikelijker. Toch wordt dit allebei wel gezien. Ook wordt in sommige monumentale inscripties wel eens IIII gebruikt voor IV.

Vanaf 5000 verandert er het een en ander. Inplaats van optellen wordt er vermenigvuldig. zo is V.M vijf duizend (5 x 1000). Daar achter komt een spatie en de rest van het cijfer. Het getal 5555 wordt als volgt weergegeven V.M DLV

De Oude Romeinen vermeden de combinatie IV voor 4 vaak omdat deze de beginletters van de Romeinse oppergod IVPPITER vormen. Dit gebruik is voortgezet tot enkele eeuwen geleden.

Op sommige gebouwen in Nederland, bijvoorbeeld op de hervormde kerk aan de Binnenweg in Bennebroek, wordt het bouwjaar met verwarrende Romeinse cijfers afgebeeld. Voor de D wordt dan een I en een omgedraaide C gebruikt, voor de M een C, een I en een omgedraaide C. 1600 is dan CI}I}C. Romeinse cijfers worden gebruikt in een chronogram.

getalsysteem | Romeinse oudheid | Symbool

Gourt Home::Gourt :: Romeinse cijfers