Psychopathologie

Psychopathologie (uit het Grieks psychè geest en pathos pijn) is de leer van de psychische ziekte (geestelijk en psychologisch) of lijden of van de handelingen en ervaringen die kunnen wijzen op een psychische ziekte of handicap. Psychopathologie is een deelgebied van de psychologie en de psychiatrie. Waar de ziekte vooral de persoon betreft, kan het lijden op de persoon zelf en/of op de omgeving betrekking hebben. De psychopathologie is een wetenschap die aan de basis ligt van behandelingen waarvan de psychotherapie een voorbeeld is. Het is deels ook een beschrijvende of descriptieve wetenschap van psychische ziektebeelden.

Werkveld

Vooral psychiaters en klinisch psychologen zijn geïnteresseerd in het vakgebied van de psychopathologie. Ze zijn professioneel begaan met de klinische behandeling en/of de studie van en het onderzoek naar de oorsprong, ontwikkeling en uitingen van het psychisch lijden. Daarnaast zijn er een hele reeks beroepen in de medische en sociale hulpverlening die van ver of van nabij te maken krijgen met psychopathologie.

Psychiaters zijn vooral geïnteresseerd in de beschrijvende pathologie, die de symptomen en syndromen van psychisch lijden beschrijft. Dit is zowel voor de diagnose van individuele patiënten als voor de opmaak van diagnostische systemen zoals de DSM-code.

De term psychopathologie kan ook gebruikt worden om gedrag te omschrijven dat een indicatie kan zijn voor psychisch lijden, al is er geen sprake van een formele diagnose. De aanwezigheid van een hallucinatie kan beschouwd worden als een psychopathologisch verschijnsel, ook al zijn er niet genoeg symptomen om te spreken van een stoornis die in de DSM-code vermeld staat.

Psychisch lijden

Normaal

Binnen de psychopathologie spreekt men van 'normaal functioneren' wanneer er sprake is van een harmonische relatie tussen de persoon en zichzelf, de persoon en de andere, en de persoon en zijn omgeving.

Wanneer iemand zich goed voelt in zijn vel, binnen de sociale normen kan functioneren, correct reageren naar anderen, en de eisen van de omgeving aankan, spreekt men van een normaal functionerend persoon. Daarin is een bepaalde afwijking mogelijk. Angst, boosheid, woede, verdriet ... kennen we allemaal in meer of mindere mate.

Een rouwperiode van drie maand bijvoorbeeld is normaal, wanneer iemand echter jaren intensief blijft rouwen heeft deze persoon een minder harmonische relatie. Wat normaal is, hangt dus ook af van de gewoonten binnen de omgeving. Vroeger waren weduwen die niet lange tijd in het zwart gekleed bleven abnormaal.

Pathologisch

Abnormaal gedrag is wat storend is in de relatie met zichzelf, de ander en de omgeving. Wordt dit extreem, dan wordt dit pathologisch genoemd.

Wanneer relaties moeilijk verlopen en men zich niet goed voelt in de relatie tot zichzelf, de ander of tot de omgeving, dan is er mogelijks sprake van een neurose. Er is mogelijks sprake van een psychose als de band tussen zichzelf, de ander of tot de omgeving doorgeknipt is.

Beoordeling van de zieke

Het ziektebeeld van de persoon wordt bepaald door zijn gedrag, zijn gemoed en zijn denken.

Er zijn een aantal determinanten voor de beoordeling van een zieke:

Is de ziekte acuut ? Kent men een evolutie ? Is de persoon aan de betere hand bij observatie of hervallen of chronisch ?
Is hetgeen hem het leven moeilijk maakt, van tijdelijke of permanente aard ? Verbetert het misschien wel, maar zal het nooit weg zijn ?
Zit er een oorzaak in het lichaam ? Is er een fysieke stoornis zoals een te lage schildklierwerking, een hersentumor, een hersenbloeding vooraan ?
Zijn er stress-factoren aanwezig ? Is er sprake van sociaal isolement, kansarmoede, multi-problematische context ?
Heeft de eventuele psychische ziekte te maken met het functioneren zelf? (een aanslepende ziekte of een handicap die plots een nieuwe wending heeft gekregen).

Vervolgens wordt de observatie getoetst aan de DSM-code die het mogelijk maakt objectief de weerslag van de psychische belemmering op het dagelijks leven op persoonlijk, relationeel, sociaal en beroepsmatig vlak in kaart te brengen. Op basis daarvan wordt een diagnose gesteld, en een behandeling voorgesteld.

Verwante termen

Verwante termen zijn anti-psychiatrie, biologische psychiatrie, kinderpsychiatrie, lijst van psychiatrische termen, geestelijke gezondheid, psychisch lijden en psychiatrie.