Protisten

De protisten vormen een van de 6 rijken waarin men organismen gewoonlijk indeelt. Het gaat hier om eencelligen met een echte kern: een celkern waarin het erfelijk materiaal, DNA genaamd, zit opgeslagen. Ook de moneren zijn eencelligen, maar die hebben zo'n echte kern niet.

Protisten planten zich voort door splitsing: een individu splitst zich in twee nieuwe individuen, er is dus geen "oud" en "jong" organisme.

De belangrijkste doodsoorzaak ter wereld, malaria, wordt door protisten veroorzaakt.

Virussen zijn een geval apart en kunnen niet zonder meer tot de protisten worden gerekend.

Geschiedenis

Vroeger deelde men de protisten wel eens in bij de planten, schimmels of dieren (waar ze de verdwenen 1e klasse vormden). Hiervan is men echter afgestapt.

Omdat alle levensfuncties van het organisme in één enkele cel zitten, zei men wel eens dat zoiets geen cel kon worden genoemd. Daarom werd vroeger het begrip "niet-celligen" (wat wel erg vreemd overkomt) gehanteerd.

Tegenwoordig worden deze organismen eencelligen of protisten genoemd.

De protisten zijn de verzameling van alle organismen die eukaryotisch zijn en toch niet ondergebracht kunnen worden binnen de Animalia, Fungi of Plantae.

Indeling

De huidige indeling van de protisten verandert nog steeds. In nieuwe indelingen probeert men vaak monofyletische groepen te vormen op basis van moleculaire biologie.

Enkele belangrijke takken in dit rijk zijn:

Een gemeenschappelijke voorouder (een eukaryoot)
- Diplomonadida
- Parabasala
- Euglenozoa
  - Euglenophyta (geselwieren)
  - Kinetoplastida
- Alveolata
  - Dinoflagellata
  - Apicomplexa (sporediertjes)
  - Ciliata (trilhaardiertjes)
- Stramenopila
  - Oomycota
  - Bacillariophyta (Diatomeeën of kiezelwieren)
  - Chrysophyta (Goudwieren)
  - Phaeophyta (Bruinwieren)
- Cercozoa
- Radiolaria
- Amoebozoa
- (Opisthokonta)
  - Uit deze tak zijn waarschijnlijk de Fungi ontstaan
  - Choanoflagellata
  - Uit deze tak zijn waarschijnlijk de Animalia ontstaan
- Rhodophyta (roodwieren)
- (Viridiplantae)
  - Chlorophyta (groenwieren)
  - Uit deze tak zijn waarschijnlijk de Plantae ontstaan

opmerking: Er zijn ook andere indelingen mogelijk.

Diplomonadida en Parabasala

Protisten uit deze twee stammen hebben geen plastiden, en hun mitochondria hebben geen DNA, er vind geen oxydatieve fosforylering plaats en enzymen die nodig zijn voor de citroenzuurcyclus ontbreken. De meeste soorten leven in Anaerobe omstandigheden.

Diplomonada hebben twee gelijkvormige kernen en meerdere flagella. Een onbekend voorbeeld van een diplomonadum is de parasiet Giardia lamblia. De meeste mensen lopen Giardiasis op door het drinken van water dat met ontlasting is vervuild dat deze parasiet bevat. Het drinken van water uit een ogenschijnlijk schoon water uit een beekje kan ernstige diaree veroorzaken en een vakantie ruineren. Het water koken voor het drinken dood de parasiet.

Parabasala bevat ook de soort Trichomonas vaginalis, een bewoner van de vagina van vrouwen. De T. vaginalis kan infecties veroorzaken die seksueel overdraagbaar zijn.

Euglenozoa

De Euglenozoa worden gekenmerkt door een kristallijn staafje in hun flagella. Deze tak is erg gevarieerd. De meest bestudeerde groepen zijn de kinetoplastida en de euglenozoa.

Kinetoplastida hebben een groot mitochondrion dat een grote DNA-structuur bevat dat een kinetoplast wordt genoemd. Deze tak omvat niet alleen protisten die leven van prokaryoten in water, zee en andere vochtige ecosystemen, maar ook soorten die parasieteren op dieren, planten en andere protisten. Kinetoplastiden van het genus Trypanosoma veroorzaken bijvoorbeeld slaapziekte, een ziekte die verspreid wordt door de Afrikaanse tseetseevlieg. De Ziekte van Chagas wordt ook veroorzaakt door protisten uit dit genus.

Euglenozoa hebben een of twee flagella. Wat ook kenmerken is voor deze groep is de aanwezigheid van het glucose polymeer paramylon. Een voorbeeld is het oogdiertje (Euglena). Dit "diertje" kun je vaak zien als je poelwater onder de microscoop bekijkt.

Alveolata

De alveolata zijn te herkennen aan een membraan-omringd zakje net onder het celmembraan: de alveoli. De functie van deze zakjes is nog onbekend.

Dinoflagellata zijn aanwezig in phytoplankton en worden gekenmerkt door hun flagella die zo zijn geplaatst dat de dinoflagellata draaien als ze door het water bewegen.

Apicomplexa zijn allemaal parasieten van dieren, en sommige veroorzaken ernstige ziektes. Ze worden gekenmerkt door een complex dat gespecialiseerde organellen bevat om gastheercellen of weefsels binnen te dringen: de apex. Tot deze groep behoort ook Plasmodium, de parasiet die malaria veroorzaakt.

Ciliata worden zo genoemd om hun gebruik van cilia om te bewegen en te eten. De ciliata hebben 2 kernen: een micronucleus en een macronucleus. Een macronucleus bevat vaak meerdere kopieën van het genoom van de cel. Een bekend voorbeeld is het pantoffeldiertje (Paramecium).

Stramenopila

Deze tak wordt gekenmerkt door de harige flagella (pilos is Latijn voor haar).

Overzicht indelingen van de levende wezens

Biologie Protista