Placebo (middel)

Een placebo (van het Latijn: 'ik zal behagen') is een als geneesmiddel voorgeschreven middel dat geen werkzame bestanddelen bevat.

Hoewel een placebo wel eens bewust wordt gegeven aan iemand die zich alleen door de gedachte een geneesmiddel te krijgen beter voelt, wordt dit in de praktijk maar hoogst zelden gedaan. De reguliere wetenschappelijke geneeskunde gaat er wel van uit dat waargenomen effecten van de meeste 'alternatieve geneeswijzen' op het placebo-effect berusten. Dit kan geconstateerd worden met een dubbelblinde test.

Een veel belangrijker aspect is dat het placebo-effect (d.w.z de effecten van de verwachtingen over het middel van de patiënt op de ziekte) geneeskundig onderzoek naar de effectiviteit van nieuwe geneesmiddelen danig kan verstoren.

Bijvoorbeeld men geeft een placebo aan een nietsvermoedende patiënt die denkt aspirine te krijgen. In veel gevallen wordt geconstateerd dat de (hoofdpijn)klachten dan evenzeer verdwijnen als bij die patiënt die een echte aspirine kreeg. Ook het omgekeerde komt voor: patiënten worden misselijk, of krijgen hoofdpijn van tabletjes die alleen maar uit wat poedersuiker bestaan, louter omdat ze menen dat het een geneesmiddel is.

Bij geneesmiddelonderzoek is het daarom nooit voldoende om een nieuw middel aan een aantal patiënten te geven om te kijken of het helpt; er moet altijd ook een controlegroep zijn die geen werkzaam geneesmiddel krijgt, en de effecten daarvan moeten worden vergeleken met die van het te testen 'effectieve' middel. In de regel worden beide groepen wat beter! Het nieuwe middel wordt echter alleen als effectief beschouwd als het duidelijk beter presteert dan het placebo in de controlegroep.

Nog een cruciaal punt is dat ook de arts die het middel voorschrijft en de arts die het effect beoordeelt niet mogen weten wie wat heeft gehad - hun eigen verwachtingen over het middel zouden ze onbewust aan de patiënt kunnen overdragen, of het zou hun oordeel over de toestand van de patiënt na de behandeling kunnen beïnvloeden. Een dergelijk onderzoek waarbij noch de arts, noch de patiënt weet of er een placebo of een testmedicijn wordt gegeven heet een dubbelblind onderzoek. Het is lang niet altijd mogelijk om een dergelijk onderzoek goed te doen: b.v. de smaak kan het effectieve middel duidelijk verraden of het kan onmiskenbare bijwerkingen hebben.

Uit de tijd dat dergelijke gedegen onderzoeken naar de werkzaamheid nog niet verplicht waren om een nieuw geneesmiddel geregistreerd te krijgen op de Nederlandse en de West-Europese markt is er ook in Nederland en België nog wel een vrij groot aantal geneesmiddelen op de markt waarvan wetenschappelijk sterk aan het nut moet worden getwijfeld.

Wetenschappelijke bevindingen omtrent het placebo-effect

De wetenschap weet nog betrekkelijk weinig van het placebo effect, maar uit het onderzoek dat er naar gedaan is komen een aantal interessante zaken naar voren.

Uit antropologisch onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat het geven van meerdere placebo pillen beter werkt dan het geven van één pil. Ook de kleur blijkt van belang. Rituelen blijken ook te helpen bij het versterken van het placebo effect, zoals o.a. het ritueel omtrent een operatie. Het belangrijkste blijkt echter de inzet en het (zelf)vertrouwen van de behandelaar te zijn. Hoe enthousiaster en zekerder de behandelaar is van zijn zaak, hoe groter het effect.

Uit onderzoek bij Parkinson patiënten in Vancouver, Canada, is gebleken het injecteren van een zoutoplossing (een placebo) zorgde voor een verhoogde productie van dopaminen, hetgeen de symptomen van Parkinson verminderde.

Ook is gebleken dat het placebo effect zich niet beperkt tot medicijnen. Uit onderzoek van Dr. Bruce Moseley uit Houston, Texas (VS), bleek dat een veel toegepaste operatie bij artrose van de knie hetzelfde resultaat had als een nep-operatie, zelfs op lange termijn. Ook van een hartoperatie bij angina pectoris waarbij een slagader werd omgeleid is gebleken dat een nep-operatie evenveel resultaat had als een echte.

Geschiedenis van het woord

Het woord placebo in de onderhavige betekenis komt van het gebruik in psalm 116: "Placebo domino in regione vivorum" (Ik zal de Heer behagen in het land van de levenden). Het gebed voor de doden begint met deze psalm. In de Middeleeuwen zong men deze psalm bij begrafenissen. Daarbij werden monniken of andere mensen ingehuurd om mee te zingen, die werden betiteld als de "placebo's".

Geoffrey Chaucer stelde het gebruik aan de kaak dat monniken de rouwende geld aftroggelden voor dit gezang. Hij gebruikte het woord placebo in 1340 voor het eerst als afzonderlijk woord (eigenlijk als een naam) in de betekenis van "niet echt" of "nep": in zijn verhaal The Merchant's Tale uit The Canterbury Tales is Placebo een slechte raadgever.

Er is ook een Wikipedia-pagina over de rockband Placebo.

Geneeskundig onderzoek | Geneesmiddel

Gourt Home::Gourt :: Placebo (middel)

Wetenschappelijke bevindingen omtrent het placebo-effect

Geschiedenis van het woord