Oekraïne

Oekraïne is een land in Oost-Europa dat in het zuiden grenst aan de Zwarte Zee, in het oosten aan Rusland, in het noorden aan Wit-Rusland en in het westen aan Polen, Slowakije, Hongarije, Roemenië en Moldavië.
Oekraïne is het op één na grootste land van Europa. De hoofdstad is Kiev (Kyiv).

Ten noorden van Kiev ligt Tsjernobyl waar zich in 1986 een nucleaire ramp voltrok. Drie grote rivieren doorkruisen het land, de Dnjepr (Dnipro), de Dnjestr (Dnister) en de Donets.

Geschiedenis

In de 9e-13e eeuw bestond een Grootvorstendom Kiev, opgericht door Vikingen uit Zweden, die handel dreven op Constantinopel. In 988 werd het Byzantijnse christendom geïntroduceerd. Het Rijk van Kiev kwam in 1240 ten val door invallen van Mongolen. In de 13de-14e eeuw wist Litouwen steeds meer voormalige Russische vorstendommen ten westen van de Dnjepr onder zijn gezag te verenigen. In 1362 werd ook Kiev ingenomen. Litouwen fuseerde in 1569 met Polen. De gebieden ten oosten van de Dnjepr werden in 1686 onderdeel van Rusland, en werden geleidelijk gerussificeerd. Die ten westen van de Dnjepr bleven Pools, kwamen in 1795 onder Habsburg, en ondergingen een westerse invloed. In deze periode werden de grondslagen gelegd voor de nu nog bestaande verschillen tussen het westen en het oosten.

Na de Oktoberrevolutie volgden tijdens de Russische Burgeroorlog verschillende staten elkaar op in Oekraïne:

Tsentralna Rada van de Oekraïense Volksrepubliek (17 maart 1917 - 19 april 1918);
Eerste Oekraïense Sovjetregering (25 december 1917 - maart 1918);
Hetmanat van de Oekraïense staat (19 april 1918 - 14 december 1918);
Oekraïens Nationaal Congres van de West-Oekraïense Nationale Republiek (18 oktober 1918 - 22 januari 1919);
Tweede Oekraïense Sovjetregering (20 november 1918 - augustus 1919);
Direktoraat van de Oekraïense Volksrepubliek (14 november 1918 - 1920);
Derde Oekraïense Sovjetregering (21 december 1919 - 1991).

In 1922 werd de Oekraïense SSR onderdeel van de Sovjet-Unie. Tijdens het bewind van Stalin onderging het oostelijke deel van Oekraïne een krachtige industriële ontwikkeling. De gedwongen collectivisering van landbouwbedrijven leidde evenwel tot de holodomor-hongersnood van 1932-33 waardoor een vijfde deel van de boerenbevolking (5 tot 10 miljoen mensen) het leven lieten.

In 1939 kwam ook het westelijk deel van Oekraïne onder Sovjet-bewind. In 1941 vielen de Duitsers de Sovjet-Unie binnen. Zij gingen daarbij over tot grootschalige jodenvervolgingen en het ronselen van ‘Ostarbeiter’. Oekraïne verloor toen 1/6 deel van de bevolking. Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde de Oekraïne zich tot één van de belangrijkste en meest welvarende Socialistische Sovjetrepublieken (SSR's) van de Sovjet-Unie. In 1954, tijdens het bewind van Chroesjtsjov, werd het schiereiland de Krim overgeheveld van Rusland naar Oekraïne.

Na de staatsgreep in Moskou riep het Oekraïense parlement op 24 augustus 1991 de onafhankelijkheid uit. Het land heet sinds de onafhankelijkheid ‘Oekraïne’ zonder het lidwoord ‘de’.

Bestuurlijke indeling

Oekraïne is onderverdeeld in 24 oblasten, een autonome republiek en twee steden met een bijzondere status.

Oblasten:

Geografie

Oekraïne ligt in het zuidwesten van de voormalige Sovjet-Unie. In het westen en zuidwesten grenst het aan Polen (428 kilometer), Slowakije (90 kilometer), Hongarije (103 kilometer) en Roemenië (362 kilometer); in het zuiden aan Moldavië (939 kilometer) en een gedeelte aan Roemenië (169 kilometer); in het noorden aan Wit-Rusland (891 kilometer) en in het oosten en noordoosten aan Rusland (1576 kilometer). De zuidgrens wordt bepaald door de Zwarte Zee en de Zee van Azov. De kustlijn is 2782 kilometer lang. De langste rivier is de Dnipro. De oppervlakte van Oekraïne bedraagt 603.700 vierkante kilometer, 3 procent van de voormalige Sovjet-Unie en ongeveer 14,4 x de oppervlakte van Nederland. Daarmee is het na Kazachstan en Rusland de grootste republiek uit de voormalige Sovjet-Unie.

Het landschap bestaat grotendeels uit vlak terrein met vruchtbare steppen, zoals in de regio's Ternopil en Vinnytsja, en uit plateaus. De belangrijkste daarvan is het Donets (Donbass)-plateau in het uiterste oosten van het land. De enige bergen vindt men in het zuiden op het Krimschiereiland (met toppen tot 1545 meter hoogte) en in het westen (Karpaten: 2061 meter). De kust van de Zwarte Zee bestaat uit vele baaien en riviermondingen, terwijl de kust langs de Krim juist rotsachtig is. De kust aan de Zee van Azov is net als die aan de Zwarte Zee vooral laag, met hier en daar zandplaten.

In Oekraïne heerst een gematigd landklimaat met gemiddelde temperaturen in de winter van -7 à -8 graden Celsius in het noordoosten en 2 tot -4 graden Celsius aan de zuidkust van het Krimschiereiland. In de zomer schommelt de gemiddelde temperatuur rond 18 graden Celsius in het noordwesten en 24 graden Celsius in het zuidoosten (subtropisch). De zomers zijn daarmee in het algemeen warm en de winters niet te koud.

Map of Ukraine political enwiki.png

Steden

67% van de bevolking leeft in steden, de overige 33% op het platteland. De grootste van de 454 steden in Oekraïne zijn:

Kiev (Kyjiv) (2,6 miljoen inwoners);
Charkov (1,6 miljoen inwoners);
Dnjepropetrovsk (1,1 miljoen inwoners);
Odessa (1,1 miljoen);
Donetsk (1,1 miljoen;
Lviv (0,8 miljoen).

Verder nog: Ivano-Frankivsk, Jalta, Loehansk, Lviv, Marioepol, Mykolajiv, Oezjhorod, Sebastopol, Simferopol, Ternopil, Tsjernihiv, Tsjernobyl en Zaporizja.

Cultuur

Taal

De officiële taal van Oekraïne is Oekraïens. Van de bevolking spreekt 78% Oekraïens. Maar veel mensen spreken ook Russisch. Tijdens de overheersing door de Sovjet-Unie werd de kennis van het Oekraïens niet aangemoedigd, maar na de onafhankelijkheid bloeide de taal weer op. Toch is de taal in dit voorheen sterk gerussificeerde land nog steeds een zeer gevoelig punt, met name door de aanwezigheid van de vele etnische minderheden, van wie de 15 miljoen Russen uiteraard de belangrijkste zijn. Veel Oekraïeners spreken ook beter Russisch dan Oekraïens, omdat het Russisch lange tijd als enige taal op school geleerd werd.

Het Oekraïens maakt gebruik van het cyrillische schrift.

Religie

De voornaamste kerk is de orthodoxe Kerk, die al sinds 988 de heersende religie in Oekraïne is. In dat jaar nam vorst Vladimir de Grote het orthodoxe geloof aan. De West-Oekraïense Geünieerde Kerk behoorde tot 1946 tot de rooms-katholieke Kerk, maar ging in dat jaar op last van de Sovjetautoriteiten over tot de Orthodoxe Kerk.

Daarnaast bleef een met Rome geünieerde kerk bestaan, de semi-orthodoxe Grieks-katholieke kerk, die 5,4 miljoen leden heeft, waarvan 4 miljoen in Oekraïne. Buiten Oekraïne heeft deze Kerk ongeveer een miljoen leden, voornamelijk in Noord- en Zuid-Amerika en in West-Europa. Zij erkennen de leer en het gezag van de paus, maar wel uitdrukkelijk volgens de orthodoxe liturgie. In 1991 bezocht paus Johannes Paulus II Oekraïne.

Joden vormen in Oekraïne met 500.000 leden een minderheid, maar die is cultureel en religieus nog zeer actief. De islam maakt al eeuwen deel uit van het religieuze leven in Oekraïne. De meeste moslims zijn Krim-Tataren, die in 1944 door dictator Stalin naar Centraal-Azië gedeporteerd werden. Sinds eind jaren tachtig keerden ze weer uit ballingschap terug naar de Krim, waar ze regelmatig botsen met Oekraïense en Russische christenen.

Politiek

Staatsinrichting

Oekraïne riep op 24 augustus 1991 zijn onafhankelijkheid uit, toen in de Sovjet-Unie een staatsgreep van conservatieve krachten was mislukt. De bevolking sprak zich op 1 december per referendum uit voor onafhankelijkheid. Enkele weken later hield de Sovjet-Unie op te bestaan.

Thans is Oekraïne lid van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (het GOS).

Diverse staatkundige gegevens:

staatshoofd: President Viktor Joesjtsjenko
regeringsleider: Premier Joeri Jechanoerov
parlement: Verchovna Rada. De 450 parlementsleden dienen een termijn van vier jaar.
bestuurlijke indeling: 24 regio's (oblasten), 1 autonome republiek (de Krim) en 2 gemeenten.
Nationaal motto: "Volja, Zlahoda, Dobro", (Oekraïens: Wilskracht, Eendracht, Tevredenheid)