Occultisme

Occultisme is een verzamelbegrip van verschillende praktijken en rituëlen die zijn gebaseerd op esoterische kennis, gericht op de werking en beïnvloeding van transcendente (buitenzinnelijke, bovennatuurlijke) krachten. Het woord occultisme komt van het Latijn occultus, dat verborgen betekent. Hoewel occulte kennis in oude tijden inderdaad verborgen (geheim) werd gehouden, heeft deze verborgenheid tegenwoordig vooral betrekking op de diepe geestelijke werkelijkheid die niet kan worden begrepen met het materialistisch ingestelde verstandelijke denken, dat ten grondslag ligt aan de moderne natuurwetenschappen.

Het woord occultisme wordt vaak in een bredere context gebruikt. In de theosofie en antroposofie wordt onder occultisme de esoterische wijsbegeerte verstaan. In het dagelijks spraakgebruik wordt occultisme ook wel als synoniem van esoterie gebruikt.

Occulte of esoterische groepen en scholen

Occulte kennis treft men onder andere aan in:

alchemie zoals de Rozenkruizers en de vrijmetselaars
gnosticisme zoals de Rozenkruizers, antroposofie, theosofie en de katharen
kabbalistiek
Neo-Heidendom zoals wicca, Asatru en Druïdisme
New Age zoals auralezen en geneeskrachtige edelstenen
spiritisme zoals mediums, geesten en spoken oproepen en bandstemmen
satanisme
Thelema
waarzeggerij zoals tarot, runen en astrologie
parapsychologie als bestuderende wetenschap
ariosofie
soefisme tijdens de opleiding bij het bekend worden met de "staten".

Inhoud

Magie is de toepassing van occulte kennis om de objectieve omstandigheden door middel van het eigen bewustzijn subjectief te manipuleren. In de hoofdstroom van de esoterie wordt het gebruik of misbruik van occulte kennis om magie te beoefenen ten zeerste afgeraden omdat het uiteindelijk negatief terug zou slaan op de beoefenaar.

In de 16e eeuw introduceerden de astroloog John Dee en alchemist Edward Kelly een boek over magie, dat van de bijbelse figuur Henoch zou zijn. Tijdens de 18e eeuw ontstonden er verschillende bewegingen, die open stonden voor het occulte. Het "Boek van Henoch" werd populair en er ontstonden nieuwe legenden, zoals die van de tempeliers. In de 20e en 21e eeuw zijn esoterie en occultisme ook te vinden in de nieuwe syncretistische New Age-beweging.

De wereld van het occulte is niet strikt gescheiden van de wereld van de wereldreligies. Ook wereldreligies kennen occulte leerstellingen. In het christendom zijn bijvoorbeeld de occulte middeleeuwse beoefening van de astrologie en de legende van de Heilige Graal bekend. Occultisme vormt tegenwoordig vanuit het standpunt van het christendom een relevant probleem, voor zover via inculturatie vormen van occultisme geaccepteerd dreigen te raken.

Visie in het christendom

De toepassing van magie wordt in de Bijbel veroordeeld, bijvoorbeeld in Exodus 22:18 en Handelingen 19:19. Over occultisme wordt daarentegen weinig gezegd in de Bijbel. In Lucas 11:52 is sprake van het woord gnosis. In de passage worden de joodse wetsgeleerden gekritiseerd als verbergers van kennis (gnosis). Daarmee beletten zij volgens de auteur mensen de toegang tot kennis, vanwege hun naleving van de wet naar de letter en niet naar de geest. Deze kennis wordt door gnostici, boeddhisten, hindoes, theosofen, soefis, antroposofen, aanhangers van new age en occultisten gelezen als spirituele of subjectieve kennis. Bepaalde groepen, zoals sommige christelijke kerken, gebruiken het woord occultisme om esoterische praktijken als een negatieve of zelfs duivelse categorie te beschrijven, terwijl de beoefenaars zelf deze niet als occult (verborgen) beschouwen.

Visie in het rationalisme

De leringen en praktijken van occultisten zijn niet rationeel te funderen in een bestaand paradigma. Om die reden wordt de alleen op de ratio en logica gefundeerde kritiek als reductionistisch verworpen. Sommige Occultisten wijzen daarbij naar het belang van directe ervaring van bovennatuurlijke fenomenen, of persoonlijke goddelijke wijsheidsopenbaring (Theo-Sophia). Dit betekent echter niet dat de ratio en logica zelf worden afgewezen. Wetenschappers trachten buitenzinnelijke fenomenen te verklaren in termen van illusie en autosuggestie, daarbij het objectief bestaan van occulte verschijnselen afwijzend.

Begrip van natuurwetten

In het occultisme gaat men er van uit dat er zich processen buiten het gezichtsveld van de tot nog toe bekende natuurwetten afspelen. Daarbij wordt de voorkeur gegeven aan het beschouwen van de verschijnselen in een context die momenteel nog ruimer is dan de natuurwetenschappelijke visie.

Citaten

"Sinds de mensen niet meer in God geloven, geloven ze niet niets meer. Maar alles." Gilbert Chesterton

"De neiging tot occultisme is een symptoom van de achteruitgang van het bewustzijn. Het heeft de kracht verloren om het absolute te denken en het geconditioneerde te verdragen. In plaats van beiden, naar eenheid en verscheidenheid, in de werking van het begrip te bepalen, vermengt het bewustzijn beide begrippen zonder onderscheid. Het absolute wordt een ding, het geconditioneerde wordt onmiddellijk wezenlijk" (Theodor W. Adorno, "Minima Moralia")