Minister-president

Een minister-president of premier is de eerste (letterlijk: voorzittende) minister van een land, en daarmee regeringsleider. Meerdere staatsvormen, bijvoorbeeld republieken en monarchieën, kennen het ambt. De mate van politieke invloed en bevoegdheid die een minister-president heeft kan echter sterk verschillen.

Nederland

In Nederland is de minister-president voorzitter van de ministerraad. Hij is tevens minister van Algemene Zaken. De minister-president draagt de ministeriële verantwoordelijkheid voor het optreden van de leden van het Koninklijk Huis. Daarnaast heeft hij een internationale rol.

De plaats van de minister en de minister-president is bepaald bij de grondwetsherziening van 1848. Toen is vastgelegd dat de ministers verantwoordelijk zijn aan de Staten-Generaal (Eerste en Tweede Kamer) en dat de koning onschendbaar was. Vóór deze tijd waren de ministers verantwoording schuldig aan de koning. Vanaf 1848 is Nederland een parlementaire democratie met ministers die verantwoording afleggen in de Staten-Generaal.

Sinds 1945 wordt de voorzitter van de ministerraad in het benoemingsbesluit aangeduid als minister-president. In 1983 is de functie van minister-president opgenomen in de Grondwet. Hoewel er geen formele regels voor bestaan, valt het premierschap meestal toe aan de grootste regeringspartij. In de naoorlogse jaren is hier wel eens van afgeweken, maar sedert 1973 is het niet meer voorgekomen dat de minister-president voortkwam uit een kleinere regeringspartij.

Voorzitter van de ministerraad

De minister-president beschikt volgens het Reglement van orde voor de ministerraad over een aantal bevoegdheden. Hij stelt onder meer de agenda van de ministerraad vast, zit deze voor en ziet toe op de uitvoering van de besluiten. In de ministerraad kan de minister-president vervangen worden door een vice-minister-president. Ministers die deze functie bekleden, doen dat altijd naast hun eigen portefeuille. Gewoonlijk behoren vice-premiers tot de andere coalitiepartijen. Op de wekelijkse persconferentie na afloop van de ministerraadsvergadering geeft de minister-president een toelichting op het kabinetsbeleid en komt de politieke actualiteit aan de orde.

Minister van Algemene Zaken

De minister-president geeft tevens leiding aan het ministerie van Algemene Zaken. In het instellingsbesluit van dit ministerie uit 1947 is aangegeven dat het ministerie zorg draagt voor de "zaken betreffende het algemeen Regeringsbeleid van het Koninkrijk, voor zover deze zorg niet bepaaldelijk wordt behartigd door een der andere departementen van algemeen bestuur". Met deze algemene omschrijving laat de taak van het ministerie zich niet eenvoudig specificeren. De werkplek van de minister-president bevindt zich in het Torentje, een gebouw van het ministerie aan het Binnenhof in Den Haag. De minister-president heeft ook de beschikking over een ambtswoning, het Catshuis.

Koninklijk Huis

De minister-president is de eerstverantwoordelijke bewindspersoon voor het Koninklijk Huis. Hij heeft wekelijks contact met de Koningin over het kabinetsbeleid, onder andere naar aanleiding van de vergaderingen van de ministerraad op vrijdag.

Internationale rol

De minister-president neemt uit hoofde van zijn functie deel aan diverse internationale bijeenkomsten en hij onderhoudt tal van internationale bilaterale contacten. De Europese Raad is een periodieke bijeenkomst van de regeringsleiders van de vijftien landen van de Europese Unie, het Franse en het Finse staatshoofd en de voorzitter van de Europese Commissie. Binnen de Europese Raad worden belangrijke Europese politieke vraagstukken besproken. De minister-president wordt op de Europese Raad altijd vergezeld van de minister en/of de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, die voor het Europees beleid een eigen verantwoordelijkheid dragen. De minister-president legt voor zijn optreden als lid van de Europese Raad verantwoording af in het parlement.

Zie ook

België

In België wordt de term minister-president enkel gebruikt voor de leiders van de gemeenschaps- en gewestregeringen. De term wordt niet gebruikt voor de federale regeringsleider, die premier of eerste minister wordt genoemd.

Aangezien er geen staatshoofd beschikbaar is op het niveau van de gemeenschappen en gewesten, is de gewoonte gegroeid dat de leider van de grootste partij na de verkiezingen het initiatief neemt om een regering te vormen. Wanneer hij erin slaagt een regering te vormen, stelt hij het regeerakkoord voor aan het parlement, dat vervolgens de ministers verkiest. Die ministers leggen vervolgens de eed af in handen van de parlementsvoorzitter.

De ministers duiden vervolgens een minister-president aan. Normaliter is dit de formateur van die regering. Ook hij legt de eed af in het parlement, maar om in functie te zijn moet hij dit ook nog eens doen in handen van de Koning, als erkenning van het staatshoofd van de federatie.

De minister-president bepaalt zelf of hij naast zijn functie van regeringsleider ook een portefeuille zal beheren. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bestaat deze mogelijkheid niet: daar neemt de voorzitter van de regering ook steeds een van de bevoegdheidspakketten op zich.

Voor de actuele namen van de minister-presidenten in België, zie de Lijst van huidige staatshoofden en regeringsleiders.

Voor de lijst van vroegere minister-presidenten van de Vlaamse Gemeenschap (en de facto ook van het Vlaams Gewest): zie Minister-president van Vlaanderen.

Duitsland

In Duitsland wordt de term minister-president enkel gebruikt voor de regeringsleiders van de verschillende deelstaten, echter niet voor de regeringsleiders van de stadsstaten Berlijn, Hamburg en Bremen.

Gourt Home::Gourt :: Minister-president