Lage Landen (staatkunde)

De Lage Landen is een term voor een laaggelegen gebied in West-Europa toen Nederland en België nog niet als aparte staten bestonden. Sommigen rekenen ook Luxemburg bij de Lage Landen.Vlag17prov.png De term wordt gebruikt in de geschiedschrijving, maar ook vandaag de dag nog wordt het gebruikt als aanduiding voor beide landen samen. Voor de Lage Landen wordt ook wel gesproken over "De Nederlanden". Het is dan ook, heel toepasselijk, de titel van een monumentaal geschiedkundig werk geschreven door hoogleraar geschiedenis Ernst Kossmann. Het handelt over de geschiedenis van Nederland en België in onderling verband.

Oorsprong van de naam

De naam 'Lage Landen' duidt erop dat het gebied een laaggelegen vlakte is, ontstaan als delta van een aantal grote rivieren, zoals Rijn, Maas, IJssel en Schelde.

Geschiedenis van de Lage Landen

Voor de 15e eeuw

In de periode voor de 15e eeuw waren de Lage Landen achtereenvolgens een Romeinse provincie (Belgica), een deel van het Frankische en Karolingische rijk, en daarna van het Heilige Roomse Rijk. Friesland behield nog lange tijd zijn zelfstandigheid.

Gedurende de Middeleeuwen waren de hertogen van Brabant en Gelre, en de graven van Holland en Vlaanderen heersers over kleinere gebieden. Door veroveringen en vooral door huwelijkspolitiek vond schaalvergroting plaats. Zo kwam Holland onder de graven van Henegouwen, en zij samen onder het Beierse huis.

In de veertiende eeuw kwamen een aantal delen in handen van de hertogen van Bourgondië (zie Hoekse en Kabeljauwse twisten).

Zie ook Bourgondische tijd en Zeventien Provinciën

Habsburgse invloed

De geschiedenis van de Lage Landen als eenheid begint in de vijftiende eeuw. Met het huwelijk van Maria van Bourgondië met Maximiliaan van Oostenrijk kwamen de Lage Landen onder bestuur van de Habsburgers.

Zie ook: Habsburgse Nederlanden

Spaanse invloed

Na de troonsafstand van Keizer Karel V kwamen de Lage Landen in handen van zijn zoon Filips II van Spanje. De splitsing van de Nederlanden in een noordelijk en zuidelijk deel dateert van de Spaanse bezetting. Filips II wilde de inmiddels calvinistische noordelijke Nederlanden weer naar het Rooms-Katholicisme terugbrengen, hetgeen tot zeer veel verzet leidde (zie Tachtigjarige Oorlog).

Zie ook Spaanse tijd

Van Republiek naar Koninkrijk

Rond 1581 ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, in 1795 opgevolgd door de Bataafse Republiek en tenslotte door het Koninkrijk Holland. Gedurende deze periode was het Zuidelijke deel van de Nederlanden eerst in Spaanse handen, daarna opnieuw in handen van Oostenrijk.

Noord en Zuid verenigd en weer apart

In de periode 1810-1813 waren de beide Nederlanden verenigd, maar onder Franse heerschappij. In 1813 ontstond het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, waarbij in 1815 ook het Zuidelijke deel gevoegd werd. In 1830, bij het ontstaan van België vielen de twee landen weer uit elkaar en werden het twee aparte koninkrijken.

Zie ook: Franse tijd in België, Nederlandse tijd, Belgische Revolutie en België

Lijmpogingen

Na 1830 zijn er verscheidene organisaties geweest die de oude Nederlanden wilden herenigen. In zekere zin werd hiermee grote vorderingen gemaakt met de totstandkoming van de Benelux, die thans echter door de verdere eenwording van Europa overschaduwd raakt. Al dan niet strevend naar een hereniging tussen Nederland, België en Luxemburg (Heel-Nederland) of slechts tussen Nederland en het tegenwoordige Vlaanderen (Groot-Nederland) hebben in de twintigste eeuw het Algemeen Nederlands Verbond, Zannekin en het Verdinaso van Joris van Severen gepoogd de staatkundige en/of toenemende culturele verdeeldheid op te heffen. Van deze organisaties bestaan thans nog het Algemeen Nederlands Verbond en Zannekin, die vooral op cultureel gebied actief zijn.

Zie ook Groot-Nederland, Heel-Nederland en de Groot-Nederlandse gedachte

Geschiedschrijvers

Schrijvers die zich in het bijzonder op de geschiedenis en de toekomst van de Lage Landen hebben toegelegd waren veelal historici:

Frederik Gerretson, (1884-1958), conservatief historicus, ook bekend als dichter onder de naam Geerten Gossaert;
Pieter Geyl, 1887-1966, progressief historicus en schrijver van ettelijke Groot-Nederlandse werken, waaronder het monumentale zes delen tellende werk 'Geschiedenis van de Nederlandse Stam'. Dit werk raakte nooit voltooid en bleef steken in het revolutiejaar 1798. Zijn geschiedkundig inzicht en zijn polemiek met de Britse historicus Arnold Toynbee heeft de Groot-Nederlandse gedachte weer op de geschiedkundige landkaart gezet; hij werd verder bekend om zijn speciale aandacht voor zijn sympathie voor de Vlaamse en Afrikaanse taalstrijd;
Ernst Kossmann, 1922-2003, conservatief historicus, niet alleen in de Lage Landen geïnteresseerd maar evenals Geyl tevens bevorderaar van Anglo-Nederlandse betrekkingen. Schreef 'De Lage Landen', dat Geyls Magnum Opus leek voort te zetten en dat wel voltooid werd (tot 1980).
Dom Arnoldus Smits, geestelijke te Steenbrugge, overleden in april 2005, was actief in het schrijven van deel vijf van zijn werk 'Scheuring in de Nederlanden'. De reeks werd in 1980 begonnen. Na zijn overlijden wordt het werk voortgezet door de Katholieke Universiteit Brussel. Het werk houdt zich op zeer doortastende wijze bezig met de gebeurtenissen, direct voor en tijdens de opstand van 1830, die België van het huidige Nederland en Luxemburg deden scheiden.

De belangstelling veler (en dezer) geschiedkundigen beperkt(e) zich veelal tot de Nederlandstalige gemeenschappen der Nederlanden. De Lage Landen zijn echter voor een groot deel Romaans- en Moezelfrankischtalig; de Waalse en Picardische dialecten in zuidelijk België en het Luxemburgs in Luxemburg en in het Arelerland rond Aarlen zijn immers niet-Nederlands. Ook Gerretson was, net als Geyl, aanvankelijk slechts in de Nederlandstalige gebieden geïnteresseerd, maar hij ontwikkelde zich later tot een Heel-Nederlands denker.

Zie ook

Bronnen

Dr A. Smits O.S.B., Scheuring in de Nederlanden Delen I, II, III en IV, UGA, Kortrijk-Heule, 1983-1999
Prof. Dr P. Geyl, Geschiedenis van de Nederlandse Stam Delen I-VI, Wereldbibliotheek, Amsterdam, 1961
E.H. Kossmann, De Lage Landen 1780-1980 Delen I en II, Uitgeverij De Prom, Baarn, 2002

Externe links

Geschiedenis van België | Geschiedenis van Nederland | Heilige Roomse Rijk

Gourt Home::Gourt :: Lage Landen (staatkunde)