Koninkrijk der Nederlanden

Het Koninkrijk der Nederlanden is een koninkrijk, dat sinds 1954 uit verscheidende landen bestaat en thans bestaat uit drie landen: Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba. Tot 1975 was ook Suriname een land binnen het koninkrijk. Het is een monarchie sui generis met federale kenmerken en met als staatshoofd de Koning der Nederlanden . De verhoudingen zijn vastgelegd in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden van 28 oktober 1954. Verwarrend is, en daarom ook zeer veel voorkomend, het verschil tussen het Koninkrijk der Nederlanden (de drie tezamen) als federale monarchie en het Europese land (Nederland) als gedecentraliseerde eenheidsstaat met dezelfde naamZie de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden.. Beide hebben als regeringsvorm echter wel een constitutionele monarchie.

Geschiedenis

Voor de totstandkoming van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in 1954 waren Suriname en de Kolonie Curaçao en Onderhorigheden slechts koloniënHet Koninkrijk der Nederlanden had ook andere koloniën, die echter niet relevant zijn voor dit artikel. van Nederland, van een bondsstaat was toen geen sprake.

In 1954 werd de koloniale relatie tussen Nederland, Suriname en de Kolonie Curaçao en Onderhorigheden (sindsdien de Nederlandse Antillen) beëindigd door de totstandkoming van het Statuut. Suriname en de Nederlandse Antillen kregen beiden de status van land en daarmee autonomie op het gebied van binnenlands bestuur. Nederland leverde autonomie in aan het Koninkrijk der Nederlanden (onder andere op het gebied van buitenlandse zaken en het Nederlanderschap). Een nieuw (federaal) Koninkrijk der Nederlanden werd in het leven geroepen door het Statuut.

In 1975 trad Suriname uit het Koninkrijk en werd een onafhankelijke republiek en in 1986 kreeg Aruba, tot dan toe onderdeel van de Nederlandse Antillen, de status aparte of status van land en werd dus een zelfstandig land binnen het Koninkrijk. Sindsdien bestaat het Koninkrijk der Nederlanden uit de drie deelstaten of landen; Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba.

Zie ook: Geschiedenis van Nederland.

Staatsinrichting

HdW.PNG Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden is de Grondwet van het Koninkrijk, daarin wordt het Koninkrijk der Nederlanden geconstitueerd. Dat de Nederlandse Grondwet ondergeschikt is aan het Statuut blijkt uit het Harmonisatiewet-arrest HR 14 april 1989, NJ 1989, 459 waarbij de Hoge Raad der Nederlanden dit duidelijk heeft bepaald.

Zoals in elk federatie hebben de deelstaten ieder hun eigen grondwet. Dit wordt ook bepaald in artikel 42 van het Statuut. De staatsinrichting van Nederland wordt geregeld in de Nederlandse Grondwet, die van de Nederlandse Antillen in de Staatsregeling van de Nederlandse Antillen en die van Aruba in de Staatsregeling van Aruba.

De Nederlandse Grondwet en de Antilliaanse en Arubaanse Staatsregelingen zijn hiërarchisch gelijk aan elkaar. Dat de Nederlandse Grondwet op de Nederlandse Antillen en Aruba niet geldt, blijkt onder meer uit het feit dat in de Nederlandse Grondwet geen bepalingen zijn opgenomen met betrekking tot de Antillen en Aruba en in zoverre dat wel het geval is, is dat ten uitvoer van artikel 38 van het Statuut.

Federale monarchie

Het Koninkrijk der Nederlanden is een federale monarchie. In een federale monarchie is het land opgedeeld in gebiedsdelen, in dit geval de drie landen, met ieder een eigen regering en parlement. Deze gebiedsdelen samen vormen een federatie. Aan het hoofd van het land staat een koning of andere monarch.

Op het koninkrijksniveau is bij de samenstelling van de instellingen geen afzonderlijke overheidsorganisatie in het leven geroepen. De instellingen van het Koninkrijk zijn grotendeels Nederlandse instellingen, al dan niet voorzien van een zekere overzeese aanvulling. Hierdoor is ook de Nederlandse Grondwet bepalend voor de samenstelling van deze organisaties; toch geldt de Nederlandse Grondwet strikt juridisch enkel voor Nederland.

Dat gekozen is voor deze eigensoortige federatie, waarin de instellingen van een van de landen een dominante positie op federale niveau innemen, ligt voor de hand, gelet op de grote verschillen tussen Nederland en beide andere landen. Alleen al het verschil in bevolkingsaantallen en economische betekenis maakt dat een Nederlands overwicht verdedigbaar is. Het Statuut gaat dan ook niet uit van gelijkheid maar van gelijkwaardigheid van de drie landen.

Een opmerkelijke uiting van deze eigensoortige federatie is dat Nederland volwaardig lid is van de Europese Unie, terwijl de Caribische delen van het koninkrijk slechts geassocieerd zijn met de EU. Het komt erop neer dat de Nederlandse Antillen en Aruba geen EU-grondgebied is terwijl de burgers wel EU-burgers zijn.

Deze situatie is opmerkelijk maar niet uniek; het Britse "Crown dependency" Isle of Man is bijvoorbeeld ook geen lid van de EU (notabene; het Verenigd Koninkrijk is geen federatie en bovendien maakt de Isle of Man geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk).

Landen

Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat met als regering de Koning en de (Nederlandse) raad van ministers tezamen. Het volk wordt vertegenwoordigd door de Staten-Generaal, die bestaat uit een kamer van vertegenwoordigers en een kamer van senatoren. Het land is onderverdeeld in twaalf provincies: Drenthe, Flevoland, Friesland, Gelderland, Groningen, Limburg, Noord-Brabant, Noord-Holland, Overijssel, Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland. Elke provincie heeft een Commissaris van de KoninginDe Commissaris van de Koningin wordt in Limburg door het volk wel eens gouverneur genoemd ook al bestaat deze benaming in geen enkele vorm in de Nederlandse constitutie. Involge de provinciewet heeft Limburg een Commissaris van de Koningin., een College van Gedeputeerde Staten en een volksvertegenwoordiging in de vorm van de Provinciale Staten. De provincies zijn op hun beurt onderverdeeld in gemeentes, bestaande uit een burgemeester, een college van Burgemeester en Wethouders en een gemeenteraad. Een aparte, veel oudere bestuurslaag vormen de waterschappen of hoogheemraadschappen, met een dijkgraaf of watergraaf aan het hoofd.

De Nederlandse Antillen is een gedecentraliseerde eenheidsstaat met federale trekken met als regering de koning (vertegenwoordigd door de gouverneur) en de (Antilliaanse) raad van ministers tezamen. Het volk wordt vertegenwoordigd door de Staten (niet te verwarren met de Provinciale Staten in Nederland). De Nederlandse Antillen is onderverdeeld in vijf eilandgebieden: Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten. Elk eilandgebied heeft een Gezaghebber, Bestuurscollege en een Eilandsraad. Binnen de Europese Unie hebben de Nederlandse Antillen de status van landen en gebieden overzee (LGO).

Aruba is een gecentraliseerde eenheidsstaat met als regering de Koning (vertegenwoordigd door de gouverneur) en de (Arubaanse) raad van ministers tezamen. Het volk wordt vertegenwoordigd door de Staten van Aruba. Binnen de Europese Unie heeft Aruba de status van landen en gebieden overzee (LGO).

Overheid

Koningin Beatrix.jpg Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden regelt de aangelegenheden van het Koninkrijk en roept organen in het leven die voor de behartiging van die aangelegenheden moet zorgen.

Aangelegenheden

Onverminderd hetgeen elders in het Statuut bepaald, zijn aangelegenheden van het Koninkrijk: de handhaving van de onafhankelijkheid en de verdediging van het Koninkrijk; de buitenlandse betrekkingen; het Nederlanderschap; de regeling van de ridderorden alsmede van de vlag en het wapen van het Koninkrijk; de regeling van de nationaliteit van schepen en het stellen van eisen met betrekking tot de navigatie van zeeschepen, die de vlag van het Koninkrijk voeren, met uitzondering van zeilschepen; het toezicht op de algemene regels betreffende toelating en uitzetting van Nederlanders; het stellen van algemene voorwaarden voor toelating en uitzetting van vreemdelingen; de uitlevering. Daarnaast kunnen andere onderwerpen in gemeen overleg tot aangelegenheden van het Koninkrijk worden verklaard.

Artikel 43 van het Statuut bepaalt verder dat het waarborgen van de fundamentele menselijke rechten en vrijheden, de rechtszekerheid en de deugdelijkheid van bestuur aangelegenheid is van het Koninkrijk.

Rijksregering

Onder de Koninkrijksregering wordt verstaan, de Koning en de Ministerraad van het Koninkrijk.

De Nederlandse Koning is tevens Koning van het gehele Koninkrijk alsmede van de Nederlandse Antillen en van Aruba. Hij wordt aldaar vertegenwoordigd door een Gouverneur. De Koning voert de regering van het Koninkrijk. Hij is soeverein staatshoofd van het Koninkrijk.

De Ministerraad van het Koninkrijk bestaat uit de Nederlandse ministerraad, aangevuld met door de landsregeringen benoemde gevolmachtigde ministers. Een wet die door de rijksministerraad wordt uitgevaardigd wordt rijkswet genoemd. Een voorbeeld van een rijkswet is de Rijkswet op het Nederlanderschap. De gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen of Aruba is gemachtigd in de Tweede Kamer een voorstel voor een rijkswet te doen.

Zie ook: Nederlandse regering.

Rijkswetgever

De wetgever van het Koninkrijk bestaat uit de (Nederlandse) Staten-Generaal en de Koninkrijksregering. Art. 15, 16 en 17 Statuut geven echter enige participatie aan de Staten van de Nederlandse Antillen respectievelijk Aruba.

Rechtspraak

In Nederland worden zaken in eerste aanleg behandeld bij een van de negentien rechtbanken. Men kan hierbij in beroep bij een van de vijf gerechtshoven. De Nederlandse Antillen en Aruba hebben een gemeenschappelijk hof van justitie dat alle geschillen in eerste aanleg en hoger beroep behandeld. Bij uitspraken uit elk van de vijf gerechtshoven en de gemeenschappelijk hof van justitie van de Nederlandse Antillen en Aruba kan men in cassatie gaan bij de Hoge Raad der Nederlanden. Jurisprudentie van de Hoge Raad wordt spontaan een rechtsbron voor alle drie de landen van het Koninkrijk, ongeacht in welk land een zaak zich afspeelt.

Raad van State

Er is een Raad van State van het Koninkrijk, deze bestaat uit de Nederlandse Raad van State met diens verstande dat er voor de Nederlandse Antillen, onderscheidelijk Aruba, een lid door de Koning wordt benoemd in overeenstemming met de regering van het betrokken land.

Samenwerkingsregeling

Op grond van artikel 38 van het Statuut functioneert op het terrein van wetgeving en bestuur tussen de Nederlandse Antillen en Aruba een samenwerkingsregeling. De regeling is per 1 januari 1986 in werking getreden. In dit verband is onder meer een 'ministeriele samenwerkingsraad' uit beide landen ingesteld. Ook hebben de twee landen een Gemeenschappelijk Hof van Justitie en een Kustwacht van de Nederlandse Antillen en Aruba.

Aanverwante onderwerpen

Toelatingsregeling

Zowel de Nederlandse Antillen als Aruba stellen toelatingseisen aan Europese Nederlanders die zich in de overzeese koninkrijksdelen willen vestigen. Nederland stelt echter geen eisen aan Antillianen en Arubanen die zich in Nederland willen vestigen, dit omdat het juridisch niet mogelijk is. Antillianen en Arubanen zijn EU-burgers en hebben vrij toegang tot alle lidstaten van de Europese Unie. De Antillen en Aruba zijn beide geen lid van de EU en hoeven dus andersom geen EU-burgers toe te laten. Minister Rita Verdonk is sinds begin 2005 bezig met een regeling om het mogelijk te maken Antilliaanse en Arubaanse probleemjongeren terug te sturen.

Status aparte

De term status aparte, zoals die in het Koninkrijk gebruikt wordt, staat synoniem met de status van land. Zo beschikt Aruba over de status aparte, maar ook Nederland en de Nederlandse Antillen hebben een dergelijke status. Het verschil zit erin dat Nederland en de Nederlandse Antillen al vanaf de eerste dag van het Koninkrijk, geconstitueerd door het Statuut, de status aparte hebben terwijl Aruba dat pas sinds 1986 heeft. Aruba heeft haar status aparte te danken aan de politicus Betico Croes.

Staatkundige vernieuwing

De afgelopen jaren is gebleken dat de huidige staatkundige stand van zaken binnen het koninkrijk niet bevredigend is. Binnenkort zal daartoe het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden worden herzien. Op alle eilanden in de Antillen zijn volksraadplegingen gehouden. Het eilandgebied Sint-Maarten gaf te kennen een status aparte zoals Aruba te verkiezen. De bevolking van Bonaire stemde voor opheffing van de Antillen en voor directe banden met Nederland. Saba stemde voor dezelfde directe relatie met Nederland. Curaçao stemde voor een status aparte en Sint-Eustatius voor een Antillen 'nieuwe stijl'.

Homohuwelijk

Het burgerlijk wetboek van de Nederlandse Antillen noch dat van Aruba erkent het homohuwelijk. Toen Charlene Obuder en Ester Lamers zich op Aruba wilden inschrijven als echtpaar kregen zij te verstaan dat dit niet mogelijk was op Aruba. De rechter nam in zijn beslissing het Statuut in acht, met name artikel 40 waarin bepaald wordt dat alle "authentieke akten" in het hele Koninkrijk gelden. Ook de Hoge Raad definieert het huwelijk ook als een akte. Men kan hierdoor nagenoeg zeker van zijn dat het homohuwelijk in de toekomst ook op de Nederlandse Antillen en Aruba erkend zal worden, echter zal het daar niet worden voltrokken.

Zie ook

Noten

Externe links

Nederlands staatsbestel | Land

Gourt Home::Gourt :: Koninkrijk der Nederlanden