Kata (Japans voor vorm) is een term uit de zelfverdedigingskunsten en vechtsporten zoals karate, jiujitsu, judo. Een kata is een gedetailleerde reeks vooraf vastgestelde oefeningen in zelfverdediging, meestal tegen denkbeeldige aanvallers, die kan bestaan uit tientallen zeer uiteenlopende bewegingen en technieken. Het voornaamste doel van de kata is om deze technieken uitvoerig te oefenen en hierbij te streven naar perfectie in uitvoering. Verder leert men een goede houding en balans door het uitvoeren van kata. Traditioneel zijn de kata vormen waarmee budo-stijlen hun curriculum vastlegden en bewaarden. Drong me dieper door in een stijl, werd vaak het op het eerste oog dogmatische karakter van een kata verlaten en werd er flexibeler mee om gegaan.

Een kata kan door een individu worden uitgevoerd, maar ook met één of meer partners. Vaak wordt een individuele kata in de dojo door een groep leerlingen uitgevoerd. Verder zijn er zowel kata's die ongewapend als die met wapens worden uitgevoerd.

Bij het uitvoeren van de kata zijn de houding en de passen zeer belangrijk. Net zoals bij dansen de danspassen vaak met voetjes worden afgebeeld, wordt dit ook vaak bij kata gedaan. Verder zijn er ook posters waarop diverse kata's uitgebreid zijn getekend, inclusief de essentie van de belangrijkste bewegingen en technieken.

Bij de meeste vechtsporten zijn kata een verplicht onderdeel bij de examens voor het behalen van een band. De kata zijn dan onderverdeeld in verschillende niveaus en worden bepaald door de betreffende bond (in Nederland is dat voor Judo en Jiu-Jitsu de JBN en de KBN voor Karate).

Niet iedereen is het eens over het nut van het oefenen van kata. De grootste kritiek op het kata is dat het een vechtsportbeoefenaar geconditioneerde reacties leert op aanvallen, terwijl in de omstandigheden van de aanval een andere verdediging beter was geweest. De reactie wordt gestuurd door automatisme, niet door het inschatten van de aanval en de situatie er om heen. In een zelfverdedigingssituatie kan dit verkeerd, zelfs fataal aflopen.

Men kijkt hoe de leraar de bewegingen voordoet en doet deze na. Iemand met voldoende lichaamsbeheersing, maar zonder enige vaardigheid in vechtsporten kan op die manier op een lager niveau toch uitstekende kata laten zien. Op een hoger niveau bestaat het uitvoeren van een kata uit veel meer dan het na doen van een aantal fysieke handelingen. Als oefening voor de lichaamsbeheersing heeft de kata nut, maar het is een illusie, mogelijk zelfs een gevaarlijke, dat een goede beheersing van het kata gelijk staat aan een goede beheersing van de vechtkunst, daar het slechts een van de asecten is die onderdeel uitmaken van een vechtkunst. Andersom zullen beoefenaars die de vechtkunst goed beheersen in het algemeen voldoende training hebben om ook het kata goed te kunnen.

Japanse sport | Zelfverdediging

Kata | Kata | Kata | Kata | Kata | Kata | קאטה | Kata (sport) | Karate Kata | Cata | Kata | Kata (karate) | Ката | Kata