Gourt Home::Gourt :: Jaarverslag
De meeste organisaties publiceren een jaarverslag; een overzicht van wat er in het betreffende jaar is gebeurd, al dan niet met een financiële verantwoording. In de sociale sector geeft een jaarverslag vaak een goed beeld van de werkmethoden, het soort cliënten, de personeelsformatie en de doelstellingen van de organisatie. Stichtingen (Nederland) of (sommige) VZW's (Vlaanderen) zijn verplicht tot het opmaken van een jaarverslag.
Bij een kleine vereniging kan met enkele pagina's volstaan worden; bij grote ondernemingen zijn het lijvige boekwerken.
Volgens de wet (boek 2 van het Burgerlijk Wetboek) wordt er een onderscheid gemaakt tussen de jaarrekening en het jaarverslag. De eerste is het financiële gedeelte, met in elk geval de balans en de winst- en verliesrekening met een toelichting; het tweede is een beschrijving van de gang van zaken in het boekjaar, met andere informatie. Verder is het in bepaalde gevallen verplicht dat een accountantsverklaring met betrekking tot de jaarrekening wordt opgenomen. Bij jaarverslagen van grotere organisaties is meestal een kasstroomoverzicht toegevoegd.
In het spraakgebruik pleegt echter de term "jaarverslag" als aanduiding voor het gehele boekwerk te worden gehanteerd, en wordt het puur financiële deel met "jaarrekening" aangeduid.
Verantwoording
Hoewel het publiceren van een jaarverslag vooral wordt geassocieerd met een privaatrechtelijke rechtspersoon, is het gebruikelijk dat ook (semi-)publiekrechtelijke rechtspersonen een jaarverslag publiceren. In dergelijke verslagen zal vaak meer aandacht besteed worden aan een verantwoording omtrent de wijze waarop die rechtspersoon zich van zijn publieke taak heeft gekweten.
Aan al deze stukken worden op diverse niveaus eisen gesteld. De meest algemene eis is dat ze "moeten kloppen". De wet formuleert dit in termen als:
"De jaarrekening geeft volgens normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd een zodanig inzicht dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd omtrent het vermogen en het resultaat, alsmede voor zover de aard van een jaarrekening dat toelaat, omtrent de solvabiliteit en liquiditeit van de rechtspersoon." - (Art. 2:362 lid 1 BW)
"Het jaarverslag geeft een getrouw beeld omtrent de toestand op de balansdatum en de gang van zaken gedurende het boekjaar van de rechtspersoon *." (Art. 2:391id 1 BW)
Deze passages zijn van toepassing op "zwaardere" rechtspersonen. Dat betekent overigens niet dat het bestuur van een kleine vereniging niet verplicht zou zijn om ervoor te zorgen dat de jaarstukken kloppen. Dit uitgangspunt wordt elders in de wet verder uitgewerkt, evenwel met instandhouding van het uitgangspunt van "duidelijkheid": Art. 2:362 lid 4 zegt (vrij vertaald) dat als het voor dat inzicht nodig is, van de wettelijke voorschriften moet worden afgeweken, uiteraard met vermelding dat, hoe en waarom dat gedaan is. In enkele tientallen bepalingen worden voorschriften gegeven voor de opstelling van de jaarrekening.
De vraag wat verstaan moet worden onder de "normen die in het maatschappelijk verkeer als aanvaardbaar worden beschouwd", wordt meestal beantwoord aan de hand van de "accounting standards". Deze term is te omschrijven als "de geformaliseerde set afspraken volgens welke accountants hebben afgesproken te werk te gaan bij de controle van een jaarrekening". In de praktijk plegen deze regels vrijwel de status van wet te hebben. Een registeraccountant (RA) of accountant-administratieconsulent (AA) (in België : bedrijfsrevisor) voegt aan een jaarrekening een verklaring toe die normaliter inhoudt, enigszins geparafraseerd, dat de jaarrekening, met inachtneming van de van toepassing zijnde maatstaven, correct is opgesteld en dat de cijfers, voorzover hij heeft kunnen vaststellen, getrouw (juist én volledig) zijn. De juistheid geldt in principe voor activa en kosten, volledigheid voor passiva en opbrengsten. Bij twijfel kan hij echter, op een of meer onderdelen, een verklaring van oordeelsonthouding afgeven. In sommige situaties kan hij een afkeurende verklaring omtrent gedeelten van of de gehele (zeldzaam) jaarrekening geven.
Het maatschappelijk belang dat aan de correctheid van jaarverslagen gehecht wordt, is groot. Beleggers, bankiers, leveranciers en andere betrokkenen moeten erop kunnen vertrouwen dat de gepubliceerde cijfers juist en volledig zijn, en een realistisch beeld geven. Hierbij moet evenwel bedacht worden dat de "hardheid" van sommige cijfers toch een element van subjectiviteit kent: bijvoorbeeld een octrooi of het recht op een handelsmerk kan een duidelijke waarde hebben voor een onderneming, maar over de hoogte ervan kan verschillend gedacht worden.
Een andere balanspost die soms voor twijfel vatbaar kan zijn, is de waarde van geactiveerde goodwill. Dit is het bedrag dat bij een overname wordt betaald boven de boekwaarde van de activa van de overgenomen onderneming. Hier kunnen soms aanmerkelijke bedragen mee gemoeid zijn, doch indien die overname geen succes blijkt te zijn, zijn soms forse afwaarderingen noodzakelijk.
Normen en wetgeving
Hoewel verreweg de meeste gepubliceerde jaarverslagen correct zijn, hebben zich in de afgelopen jaren toch een aantal schandalen voorgedaan (Enron, Worldcom, Ahold), waarbij ondernemingen reeds gepubliceerde jaarrekeningen moesten herzien, en waarbij de later gepubliceerde versie uiteraard (duidelijk) ongunstiger was. Dit leidde tot groot ongenoegen onder aandeelhouders, en in enkele gevallen zelfs tot de ondergang van de onderneming. In een reactie hierop is op een aantal punten de wet- en regelgeving voor de verslaglegging aangepast. Sinds 1 januari 2005 moeten de Europese beursgenoteerde bedrijven voldoen aan de IFRS-normen, de International Financial Reporting Standards, voorheen de IAS, de International Accounting Standards. Deze standaard is opgesteld door de International Standards Accounting Board. Doel is meer financiële transparantie, een meer gedetailleerde verslaglegging en uniformering van de Europese regels. Voor de Nederlandse bedrijven is IFRS de opvolger van GAAP (Generally Accepted Accounting Priciples), of beter, van NL-GAAP.
Daarnaast geldt voor de bedrijven die ook actief zijn in de Verenigde Staten, dat deze moeten voldoen aan extra controle-eisen, zoals in de VS vastgelegd in de Sarbanes-Oxley wetgeving (SOX). Met name paragraaf 404 hierin is berucht: daarin wordt geëist dat de financiële verslaglegging extra gecontroleerd wordt. Dus niet alleen de verslaglegging zelf (inclusief accountantscontrole), maar ook de interne controle daarop (óók inclusief accountantscontrole) wordt gereguleerd.
Behalve het hierboven genoemde vooral financiële jaarverslag, is het niet ongebruikelijk dat grotere rechtspersonen tevens een sociaal jaarverslag en/of een milieu-jaarverslag publiceren, waarin nader ingegaan wordt op het sociale beleid en het milieubeleid.
Publiciteit
Het vaststellen van een jaarverslag is, zoals hiervoor aangegeven, sterk gereguleerd. De jaarcijfers worden op basis van IFRS of GAAP vastgesteld en door de accountant gecontroleerd. Het is niet waterdicht, zoals de extra maatregelen aangeven, maar in grote lijnen voldoet het redelijk tot goed.
Echter, bij het rapporteren van de cijfers aan het publiek worden door bedrijven vaak trucs gebruikt om er vooral goed uit te komen. In die rapportage komen vaak florissantere beelden naar voren (zeker in economisch slechtere tijden) dan in de officiële verslaglegging. Het betreft hier wat de Amerikanen de pro-formaresultaten noemen. Dat zijn de officiële resultaten, met buiten beschouwing gelaten eenmalige kosten en opbrengsten. Op zich een redelijke wijziging, die een beeld moet geven van de continue bedrijfsvoering. Echter, de bedrijven zijn dusdanig creatief in hun definities van wat eenmalig is dat zelfs verliezen nog als pro-formawinst gerapporteerd kunnen worden.
De pro-formacijfers worden door veel van de leveranciers van financiële data gebruikt voor het berekenen van de kengetallen voor een bedrijf; door te spelen met de eenmalige kosten kan een bedrijf zich dus beter presenteren dan het er in werkelijkheid voor staat.
Kortom, wanneer men de cijfers van een bedrijf wil beoordelen, dient men zich ervan te vergewissen wèlke cijfers men beoordeelt, voordat er beslissingen genomen worden.
Externe links
Jahresbericht | Financial statements | Bilancio | 財務諸表 | Årsredovisning
"Jaarverslag"