article Related Topics:
Islamic_Law :: Islam :: Islamic :: Islampur :: Islamic_Lands :: Islamabad_Capital_Territory :: Islamic_Domination :: Islamism :: Islamic_Studies :: Islamorada
 

De islam (Arabisch: الإسلام al-islām) is een monotheïstische godsdienst en één van de drie Abrahamitische religies. Het Arabische woord islam betekent letterlijk overgave (aan God) of onderwerpingen wijst op het fundamentele religieuze principe dat een aanhanger van de islam (moslim) zich overgeeft aan Gods (Allahs) wil. Het heilige boek voor moslims is de Koran, waarvan zij geloven dat God de tekst via de aartsengel Gabriël aan de profeet Mohammed doorgaf. Het aantal moslims wordt wereldwijd geschat op zo'n 20 procent van de wereldbevolking oftewel ruim 1,2 miljard mensen.

Niet-moslims beschouwen de profeet Mohammed als de stichter van de islam, en zien hem als eerste moslim. Moslims kunnen het woord moslim echter in een bredere betekenis gebruiken, namelijk - zoals hierboven vermeld - iemand die zich aan God overgeeft. Volgens deze definitie waren bijvoorbeeld Adam en Abraham moslims.

Islamische_Länder.png, geelgroen is sjiitisch)]]

Oorsprong

De islam is ontstaan in de 7e eeuw. Volgens moslims ontving Mohammed via de aartsengel Gabriël openbaringen van God, waarin hij werd opgeroepen het geloof van Adam en Abraham opnieuw te introduceren. Voor moslims is de islam dan ook de oorspronkelijke religie zoals geopenbaard aan Abraham, Mozes, Jezus en andere profeten.

De Koran verwijst veelvuldig naar verhalen over de profeten, Jezus en Maria in de thora en de bijbel. Soms komt de boodschap overeen, maar qua stijl en inhoud zijn er aanzienlijke verschillen. Ook zijn verscheidene voorislamitische (heidense) elementen in de islam geïntegreerd zoals het heiligdom de Ka'aba en de rondgangen die daar omheen gemaakt worden tijdens de oemra en de hadj (tawaaf), elementen die volgens de islamitische traditie op Abraham teruggevoerd moeten worden. Mohammed wordt in de islam beschouwd als de laatste profeet die de geschiedenis van de doorlopende openbaring van Gods wil heeft afgesloten, hij is het zogenaamde "Zegel der Profeten". In totaal worden in de Koran 25 profeten genoemd, waaronder Adam, Abraham, Mozes en Jezus.

De koran stelt dat de term islam afkomstig is van God zelf:

"Heden heb ik uw religie voor u vervolmaakt, en Mijn gunst aan u voltooid, en Ik heb de islam voor u als religie gekozen". (Koran 5:3)

De islam is voor moslims de vervolmaking van de monotheïstische religie van Allah. 'Allah' is Arabisch voor 'de God'. Vanwege het islamitische gebruik van deze Arabische term voor God zijn christenen wel eens in de veronderstelling dat hier een andere god in het geding zou zijn dan de God van de christenen, maar dat is in ieder geval niet uit het woord als zodanig op te maken. Vanuit het perspectief van de moslims is Allah het Arabische woord voor dezelfde God als die van de joden en de christenen. Arabischtalige christenen gebuiken ook Allah om hun god mee aan te duiden.

Het Arabische woord islam betekent "onderwerping" of "overgave" aan de wil van de enige echte God. Iemand die dit doet wordt een 'moslim' genoemd. Het woord moslim betekent 'gehoorzaam aan God'. Door buitenstaanders worden zij ook wel islamieten en soms ook wel mohammedanen genoemd, maar deze laatste benaming suggereert dat zij volgelingen zijn van Mohammed in plaats van God, iets dat iedere moslim zeer beslist zal afwijzen.

Grondslag van de Islam

Moskee.jpg in Aswan, Egypte]]

Koran

De Koran (ook wel Qur'an genoemd) spreekt tevens met respect over de Thora (Tawrat), de Psalmen (Zaboer) en het Bijbelse Evangelie (Indjil), waardoor volgens de islam God in vroeger tijden eveneens tot de mensen heeft gesproken. Maar men gelooft dat de Koran de laatste en beslissende openbaringen van God bevat en dat de andere heilige boeken veranderd en vervalst zijn.

Koran betekent letterlijk 'oplezing', wat erop duidt dat het niet alleen een tekst is die bestudeerd moet worden, maar vooral moet worden gereciteerd. Koranrecitatie wordt dan ook als een bijzondere vorm van kunst gezien. Pas door een kundige recitatie komt de poëtische kwaliteit van de tekst tot uitdrukking. Overigens is het Arabisch een taal die zich bij uitstek leent voor poëzie en de dichtkunst staat in Arabisch sprekende landen op een hoog niveau. Grote dichters worden er als helden vereerd.

Andere namen voor de Koran zijn Foerqaan (openbaring), Kitaab (boek) en Moeshaf (boek, d.w.z. bladzijden in een kaft).

Hadith

Naast de Koran wordt aan de Hadith (dat zijn de overleveringen van Mohammed en zijn volgelingen) veel gezag toegekend. In zes grote verzamelingen overleveringen staat beschreven wat Mohammed (of zijn naaste volgelingen) zei en deed, de soenna ofwel 'de weg' geheten. Men kent ook aan zijn algemene spreken en handelen het gezag van een goddelijke openbaring toe. Islamitische wetgeleerden en theologen hebben de eerste drie eeuwen lang gediscussieerd en gestudeerd over de vraag welke van de overgeleverde tradities, die elkaar op sommige punten tegenspreken, authentiek zijn en welke later verzonnen zijn. Men classificeerde de overleveringen tenslotte als volgt:
  • sahieh 'zeer betrouwbaar'
  • hasan 'goed, maar minder betrouwbaar'
  • da'ief 'twijfelachtig' en
  • mawdoe 'verzonnen'
Een zeer gerespecteerde uitlegger en 'redacteur' van de Hadith uit de negende eeuw was Al-Boechari, een soennitisch geleerde. Samen met Muslim, een andere Hadith-geleerde, legde hij collecties aan van 'zeer betrouwbare' Hadith. Zij hebben daarmee grote invloed gehad op de ontwikkeling van de islamitische wetgeving. De Koran en de Hadith vormen met elkaar de basis voor het leven en de leer van de moslims.

Uit de Koran en de Hadith werden de islamitische wetten samengesteld, de sharia. In de meeste islamitische landen geldt de sharia als basis van een deel van het recht. De meeste landen hebben overigens een gemengd rechtssysteem.

De inhoud van de Koran werd in het Arabisch geopenbaard en die taal is voor de islam dan ook de taal van de hemel (lughat al-sama). Men gelooft dat het Arabisch van God komt en dat deze hemelse taal niet goed genoeg in een aardse taal kan worden omgezet. Vertalingen van de Koran worden dan ook gezien als minderwaardig en onbetrouwbaar. Een probleem is dat tegenwoordig verreweg de meeste moslims geen Arabieren zijn en niet het Arabisch als moedertaal hebben, al is het wel zo dat ook veel niet-Arabische moslims Arabisch leren. Daarom wordt in de praktijk toch vaak een vertaling van de Koran gebruikt.

Een wetenschappelijke discipline zoals een 'schriftkritiek van de koran', in het Arabisch kalam genoemd, komt heden ten dage in de islam minder voor in vergelijking met het christendom. In sommige islamitisch orthodoxe landen is dit verboden en de sharia kan zo geïnterpreteerd worden dat het met de dood bestraft kan worden. Voor meer liberale moslims is schriftkritiek overigens bespreekbaar. In diverse islamitische landen waar een wat gematigder religieus klimaat heerst, zoals Egypte, wordt aan universiteiten (door enkelingen) schriftkritiek geleverd. Door het zeer reële gevaar om in eigen land vermoord te worden door extremisten zijn sommige moderne islamitische geleerden zoals Tariq Ramadan, Nasr Abu Zayd en Mohammed Arkoun naar het Westen uitgeweken.

De leer

Allah.png God wordt door moslims aanbeden als schepper van alle dingen. Hij is (ver boven de mens) verheven, soeverein, barmhartig, almachtig en alwetend. De islam kent aan God negenennegentig eigenschappen toe. Volgens moslims openbaart God niet zichzelf; Zijn tekenen van bestaan zijn wel terug te herkennen in de pracht van de schepping. Niets van God is door de mens te kennen, behalve zijn wil die via Mohammed aan de mens geopenbaard is. Moslims spreken de grootheid van Allah vaak uit door middel van de uitdrukking Allahoe Akbar (God is groter/de grootste - het Arabisch kent geen overtreffende trap). Centraal staat ook het begrip tawhid, dat letterlijk 'een maken' betekent. Het staat voor het principe dat God de enige is die er werkelijk toe doet.

Moslims geloven evenals veel christenen en joden in het bestaan van door God geschapen engelen, dienaren van God. De islam kent vier aartsengelen en miljoenen beschermengelen. Ook geloven moslims traditioneel dat naast elk mens twee engelen zitten: één aan de rechterkant die zijn goede daden en woorden noteert, de ander aan de linkerkant om zijn zonden op te schrijven. Verder kent de islam mannelijke en vrouwelijke geesten of geestelijke wezens, de djinn. Deze wezens spelen een grote rol in het dagelijks leven van aanhangers van de z.g. 'volksislam'. De Koran leert ook dat de duivel, Iblis of Sjaytaan, een djinn is, in tegenstelling tot de christenen die in de duivel een gevallen engel zien. Hoewel djinns andere wezens zijn dan mensen zitten ze volgens de islam in dezelfde positie als de mensen. Ze hebben de keus om God al of niet te volgen. Onder hen bestaan daarom dus ook moslims en niet-moslims. Net als in het christendom en jodendom geleerd wordt zijn de geestelijke wezens die God niet willen volgen bekend als kwade geesten of demonen.

Islamitische eschatologie

De islam leert dat alle levende wezens op aarde op de Laatste Dag door God geoordeeld zullen worden en wel op basis van hun daden. In tegenstelling tot het christendom leert de islam geen erfzonde, maar wel de neiging van ieder mens om van het goede pad af te dwalen. Adam wordt in de Koran net zo goed als Eva (die niet bij naam wordt genoemd) verantwoordelijk gesteld voor de zondeval. Hij had zijn partner immers moeten afhouden van het overtreden van Gods gebod. 'Zonde' is voor de moslim het begaan van fouten door slechte invloed van buitenaf of van de eigen ziel. Gedragsproblemen komen gedeeltelijk van binnenuit (nafs) en gedeeltelijk van buitenaf (invloed vriendenkring, mensen met een slechte invloed, beïnvloeding door de consumptiemaatschappij, invloed van Satan). Slechte daden kunnen gedeeltelijk worden gecompenseerd door het vervullen van religieuze plichten, onderwerping aan de wil van Allah en het doen van goede daden. Ieders goede en slechte daden zullen tegen elkaar afgewogen worden op de 'dag van de opstanding', ook wel 'het uur' of 'de dag van het oordeel' genoemd. Door de vergevingsgezindheid van Allah (Rahim) kunnen mensen de hemel bereiken. Soms kan een tijdelijke straf in de hel volgen. Een positieve balans resulteert altijd in rechtstreekse toelating tot het paradijs. Eeuwige straf krijgen ook degenen die Gods bestaan hebben ontkend en daarmee getornd hebben aan de inhoud van de geloofsbelijdenis.

Algemeen aanvaard is het geloof in de komst van een messiaanse figuur, al Mahdi ('de door God geleide'), die de wereld gerechtigheid zal brengen en terug zal voeren naar de ware islam. Maar omdat de Koran daarover zwijgt, en sommige van Mohammeds uitspraken daarover zoals opgetekend in de Hadith onbetrouwbaar worden gevonden, blijft de identiteit van deze figuur onderwerp van discussie binnen de islam. Op dit punt hebben de sjiieten en soennieten heel afwijkende opvattingen.

Het paradijs (djenna) wordt in de Koran beschreven als een plaats waar geen moeite, verdriet of vermoeidheid is en waar de rechtvaardigen het aangezicht van de Godheid mogen zien. De paradijsbewoners mogen liggen op zijden rustbanken aan de oevers van stromende rivieren, terwijl zij genieten van hemelse spijzen en dranken, die hen door jongelingen worden aangereikt. Donkerogige maagden (hoerris) staan voortdurend tot hun beschikking. Veel gelovigen vatten deze beschrijving letterlijk op. Moslimgeleerden benadrukken echter het allegorische karakter ervan. Zo zouden de bomen de goede daden symboliseren en de rivieren het geloof van de rechtvaardigen. Omdat de goede vrouwen van de rechtvaardigen ook in het paradijs komen moeten de hoerris, net als de spijzen en dranken, symbool staan voor geestelijke zegeningen. Overigens komt het begrip hoerris slechts tweemaal voor in verzen die in de vroegere periode (in Mekka) zijn geopenbaard. Veel vaker komt het neutrale zawjd voor, dat met partner vertaald kan worden. Vooral voor een feministische uitleg van de Koran is dit van belang.

Andere elementen uit de leer

Een ongelovige wordt in de Koran een kafir (het Nederlandse woord "kaffer" is hier via het Afrikaans aan verwant) genoemd. "Kufr" betekent in het Arabisch ontkennen; een kafir verwijst naar iemand die het bestaan van God ontkent. Ook een christen die in de drie-eenheid gelooft is volgens de leer van de Koran een kafir, omdat deze andere wezens aan God gelijk zou stellen. Jezus Christus (Isa) wordt door de islam wel als belangrijke profeet erkend, maar niet als zoon van God.

Veel moslims kennen een sterke afhankelijkheid van het lot zoals God dat beschikt (insh'allah, zoals God het wil), zowel goed als kwaad. De islam leert hen echter alles te doen wat in hun vermogen ligt om het kwade af te wenden, en daarna pas op God te vertrouwen. Het gebruik van medicijnen ten tijde van ziekte is voor een moslim dan ook verplicht en hij moet niet op het lot vertrouwen zonder verder iets te ondernemen.

Moslims zien 'heil' en 'redding' als een zaak van de hele gemeenschap, de universele islam. Velen zeggen dan ook te streven naar het realiseren van één wereldomvattende islamitische staat. Leven in één moslimgemeenschap, de oemma, geleid door moslims die kennis hebben van Gods wil, zou mensen helpen de wil van Allah op te volgen.

De praktijk

Prokudin-Gorskii-17.jpg]] De praktijk van het islamitisch geloof steunt op een stelsel van riten en plichten, de fiqh, waarvan de 'Vijf zuilen van de islam' de belangrijkste zijn, namelijk de geloofsbelijdenis (de shahada), het verrichten van de vijfmaal daagse verplichte gebeden (de salat), het geven van aalmoezen (de zakat), het overdag vasten in de maand Ramadan en het maken van een bedevaart naar Mekka (de hadj). Elke moslim is traditioneel verplicht zich, indien maar enigszins mogelijk, aan deze vijf verrichtingen te houden. Hiermee worden de persoonlijke discipline van elke gelovige zowel als de onderlinge gemeenschap en de gehoorzame dienst aan God uitgedrukt.

De Koran geeft ook voorschriften omtrent het gebruik van voedsel. Voedsel kan halal (toegestaan) of haram (niet toegestaan) zijn. Veel van deze voorschriften komen overeen met de Torah, de boeken van Mozes. Zo is het eten van vlees afkomstig van tweehoevige dieren (bijvoorbeeld varkensvlees) verboden, maar in de Koran wordt ook het drinken van alcoholische dranken verboden.

Moslims houden hun gezamenlijke erediensten meestal in de moskee, maar op zich kan op iedere reine plek het verplichte gebed worden verricht. Bidden kan alleen geschieden in staat van rituele reinheid (wudu) en bestaat uit een serie buigingen en teraardewerpingen, waarbij onder meer uit de Koran wordt gereciteerd. Het gebed wordt afgesloten met een korte buiging van het hoofd naar rechts en naar links onder het uitspreken van as salaamoe `alaykoem wa rahmatullah (vrede zij met u en de genade van Allah), mogelijk om de engelen te groeten die de goede en slechte daden van de gelovige bijhouden of om het contact met de wereld om je heen te herstellen. Tijdens het gebed richt men zich naar de Ka'aba in Mekka. In het begin van Mohammeds profeetschap verrichtten de moslims hun gebeden in de richting van Jeruzalem, maar dit werd later tijdens zijn profeetschap veranderd naar Mekka.
Het hoogtepunt van de week ligt voor moslims op vrijdagmiddag, vergelijkbaar met de sjabbat voor joden en de zondag voor de christenen. Er wordt dan een preek (choetba) gehouden, gevolgd door het gezamenlijke gebed, dat dan twee gebedscycli omvat in plaats van vier.

De islam kent geen priesterschap, maar wel geestelijke zowel als politieke leiders, theologen en rechtsgeleerden. Bij soennitische moslims wordt geestelijk en politiek leiderschap niet gecombineerd, bij sjiieten wel. Een voorganger in de moskee (voor soennitische moslims) wordt imam (van het Arabische 'amma' = vooraan lopen) genoemd, bij sjiieten wordt de term ook gebruikt voor een belangrijk geestelijk leider. Andere religieuze titels zijn: sjeich (Soefileider), Alim (meervoud Ulama) (jurist/theoloog), ayatollah (sjiisme), moefti (juridisch adviseur) en kalief (hoofd van het kalifaat). Verder wordt een vernieuwer van het geloof een mujaddid genoemd en een strijder voor het geloof een mujahed. Een qadi tenslotte is een islamitisch rechter.

Stromingen binnen de islam

Binnen de islam gelden verschillende stromingen. Een kleine dertig jaar na de dood van Mohammed leidde een opvolgingsconflict tot het ontstaan van twee stromingen: het sjiisme en het soennisme. Tot ongenoegen van enkele moslims werd na de dood van Mohammed diens vriend Aboe Bakr als opvolger aanvaard en niet Ali, een neef (en schoonzoon) van Mohammed. Ali werd uiteindelijk de vierde kalief, maar hij werd in 661 vermoord. Zijn zoon Hoessein volgde hem op, maar deze werd in 680 eveneens gedood door het leger van de Oemajjaden.

Het soennisme en het sjiisme verschillen niet zozeer op het gebied van elementaire geloofsleer en religieuze verplichtingen, maar wel op het gebied van niet-verplichte feesten, tradities en praktijken. Er worden verschillende versies van de Hadith gehanteerd. De twee stromingen zijn ontstaan ten gevolge van een conflict over de opvolging van Mohammed.

Naast soennisme en sjiisme bestaat er binnen beide stromingen een mystieke substroom, het soefisme.

Soennisme

De naam voor deze stroming is afgeleid van het Arabische woord sunnah, gewoonte. Zij vormen de grootste groep binnen de islam. Kenmerk: soennieten geloven dat de moslim de profeet Mohammed zo getrouw mogelijk moet navolgen in onder meer eet- en leefgewoonten en ethisch gedrag. Dit maakt voor soennieten de betrouwbare hadith, die de leefgewoonten van Mohammed beschrijven, erg belangrijk. Het leiderschap van de gemeenschap werd overgenomen door kaliefen, waarvan er vier door soennitische moslims als rechtgeleid worden beschouwd. De overgrote meerderheid (ca. 91%) van de moslims is soenniet. Het Soennisme kent vier rechtsscholen (richtingen) ook wel maddhab (مذّهب) genoemd:

Substromingen:

  • Salafisme - puriteinse stroming binnen het soennisme gebaseerd op de Hanbali maddhab, die terug wenst te keren naar een 'originele' islam. Salafisten streven ernaar om as-Salaf as-Saalihien (de vrome voorgangers, namelijk de profeet Mohammed, zijn metgezellen en de generatie daarna) na te volgen.
  • Wahabisme - puriteinse stroming binnen het soennisme gebaseerd op de Hanbali maddhab, vergelijkbaar met het salafisme; staatsgodsdienst in Saoedi-Arabië.

Sji'isme

Sjiieten stellen dat het leiderschap over de gelovigen na de dood van de profeet Mohammed overgenomen moest worden door een lid van zijn familie, zijn schoonzoon Ali. Sjiieten zijn er vooral in Iran en Zuid-Irak (waar ze de meerderheid vormen), en in Koeweit. Ze vormen een minderheid in Pakistan, India, Libanon en enkele Golfstaten. Kenmerkend voor sjiieten is het gezag dat zij aan de imam toekennen. Zo zijn er twaalf Imams geweest in de geschiedenis van de sji'itische islam die allen een belangrijk stempel op de geloofsleer hebben gedrukt. Op de wederkomst van de twaalfde imam (de Mahdi) wordt gewacht. Ook het sjiisme heeft verschillende rechtsscholen, zoals de Jafari. Substromingen:
  • Alevieten - een liberale stroming binnen het sjiisme. Ook veel aanhangers van meer mystieke en humanistische stromingen noemen zich Aleviet.
  • Isma'ilisme of Zeveners - mystieke stroming binnen het sjiisme, die in de terugkeer van de zevende Imam gelooft.
  • Ithna ashri of Twaalvers - belangrijkste stroming binnen het sjiisme, die in de terugkeer van de twaalfde Imam gelooft.

Khawarij

De Khawarij is een oorspronkelijk zeer radicale, later toleranter geworden stroming die zich onderscheidt van zowel soennisme als sji'isme. Belangrijke kenmerken in de leer zijn de nadruk op daden in plaats van dogma's, en het hebben van een goede inborst als geloofsrechtvaardiging. Zij verwerpen ritualisme en corrupt leiderschap, wat in het verre verleden leidde tot meerdere opstanden tegen het heersende gezag.

Substromingen:

  • Mu'tazilieten - een vrijwel uitgestorven, liberale, rationalistische stroming binnen de islam. De meeste vooraanstaande islamitische natuurgeleerden waren hetzij mutaziliet, hetzij seculier.
  • Ibadieten - de staatsgodsdienst van Oman. De meest tolerante vorm van islam op het Arabisch schiereiland. Ook groepen Kabylen in Algerije zijn aanhangers van deze stroming.

Soefisme

Een mystieke, spirituele beweging binnen zowel soennisme als sjiisme. Het wordt ook wel 'tasawwuf' genoemd. Soefisme is het innerlijke, mystieke of het psycho-spirituele dimensie van Islam. Het doel van soefisme is het voeren van een innerlijke strijd en discipline met je zelf. Jezelf zuiveren van alles wat slecht is. Soefisme is het kerndoel van islam, het bewustwording van het bestaan en het doel daarvan. De meningen van islamitische geleerden, over het ontstaan van het woord soefisme, is verdeeld. Sommigen zijn van mening dat het van de Griekse woord 'sophia' komt en anderen zeggen dat het van een groep arme moslims die naar Medina zijn geemigreerd. Ze hadden een sobere leefstijl en droegen wollen kleren. Het woord soefi betekent volgens velen dan ook 'wol'.

Andere stromingen

Zie ook: Stromingen in de islam, Lijst van religies

Islam in de moderne wereld

Shah alam moschee.jpg]]

De westerse invloed die tegen het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw de islamitische wereld heeft bereikt (als gevolg van het kolonialisme), heeft ook de beleving van de islam in veel landen veranderd.

Westerse seculiere waarden als democratie, de scheiding van kerk en staat, maar ook westers economisch imperialisme, racisme en later zionisme hebben een grote invloed op de bevolking. Eerst werd vooral een westers opgeleide elite beïnvloed door de westerse denkbeelden. De opkomst van deze denkbeelden en de slechte positie van de moslimbevolking leidde tot verwarring bij veel moslims.

Er waren zowel voor- als tegenstanders van deze westerse waarden. In eerste instantie probeerden de meesten de islam te verzoenen met de westerse waarden en argumenteerden bijvoorbeeld dat de islam altijd een sterk democratisch karakter had gehad. Anderen waren teleurgesteld over het feit dat sommige islamitische landen door westerse mogendheden overheerst werden. De westerse idealen bleken helemaal niet zo vanzelfsprekend omdat achterstelling van moslims in het bestuur van de landen toen nog algemeen voorkwam.

In hoofdlijnen kan de manier van reageren door moslims op de moderne, seculiere wereld, verdeeld worden in een fundamentalistische dan wel een meer liberale reactie.

Moslimfundamentalisme

Verschillende islamitische denkers als Djamaal al-Din al-Afghani, Mohammed Abdoe, Hassan al-Banna en later Sayyid Qutb keerden zich in de twintigste eeuw af van de westerse waarden en richtten zich op een terugkeer naar de waarden en normen van de vroege islamitische gemeenschap.

Het moslimfundamentalisme wordt door analisten als Karen Armstrong als een in wezen moderne stroming beschouwd. Zij stelt dat dit fundamentalisme, net als het fundamentalisme binnen het christendom, gezien moet worden als een tegenreactie op het dwingende karakter van de secularisatie. De gelovigen die zich tot het fundamentalisme keren, zijn vaak teleurgesteld in het moderne experiment. Ook zijn zij bang dat de secularisatie er toe zal leiden dat zij niet meer hun geloof uit mogen oefenen. In het Midden-Oosten waren in de jaren 60 en 70 diverse seculiere leiders aan de macht (waaronder Nasser in Egypte, de Sjah in Iran, enz.), die het radicale geloof (soms) hardhandig onderdrukten. Daarnaast drong ook de seculiere westerse cultuur steeds verder door.

De Franse islamkenner Olivier Roy stelt dat de in westerse landen wonende moslimextremisten, vaak immigranten van de tweede generatie, zichzelf een identiteit aanmeten met een fundamentalistische vorm van de islam. Roy spreekt in dit geval wel van born again moslims.

De terroristische organisatie Al Qaida, verantwoordelijk voor de terroristische aanslagen van 11 september 2001, komt voort uit het wahabisme, de dominante stroming in Saoedi-Arabië aangevuld met denkbeelden van de hierboven genoemde Sayyid Qutb.

Liberale stromingen binnen de islam

Er zijn diverse liberale bewegingen binnen de islam en deze bewegingen zoeken naar manieren om de islam te verzoenen met de moderne wereld. Het karakter van de vroege sharia was volgens hen flexibeler dan de tegenwoordige, en sommige hedendaagse moslims vinden dat de huidige regels ook flexibeler moeten worden toegepast. Daarvoor moet een nieuwe fikh (islamitische jurisprudentie) worden opgesteld, toepasbaar in de moderne wereld. Deze stromingen betwisten niet de fundamenten van de islam, maar men wil de vroegere status van de islamitische wereld als een centrum van vrijheid en reflectie (vooral in de eerste eeuwen van de islam, van ca. 700 tot ca. 1100) weer terugbrengen. Dit willen zij onder meer door de "poorten van de ijtihad (weer) te openen".

De stelling dat alleen liberalisering van de sharia zal leiden tot een onderscheid tussen de traditionele vorm en de 'echte' islam wordt door vele moslims weerlegd door te zeggen dat het fundamentalisme culturele interventie verwerpt. Fundamentalisten stellen bijvoorbeeld dat mannen en vrouwen door God gegeven rechten en plichten hebben die geen mens mag overtreden of betwisten. Discussie over de fundamenten is in deze visie dan weer uit den boze.

De afgelopen vijftig jaar vonden er interessante ontwikkelingen plaats op het gebied van herinterpretatie van de koran en vernieuwing van islamitische theologie, deels door klassiek geschoolde 'dissidente' islamgeleerden in de islamitische wereld, maar ook door islamitische geleerden die aan westerse universiteiten verbonden zijn. De belangrijkste vernieuwers van het islamitisch denken op dit moment zijn:

Mohammed Arkoun (Frankrijk), Reza Aslan (Iran/VS), Asef Bayat (Iran/Nederland), Asghar Ali Engineer (India), Farid Esack (Zuid-Arika), Khaled Abou el-Fadl (VS), Nurcholis Madjid (Indonesië), Ebrahim E.I. Moosa (Zuid-Afrika), Abdullahi Ahmed An-Na'im (Sudan/VS), Fazlur Rahman (Pakistan/VS), Tariq Ramadan, Ziauddin Sardar (Pakistan/Engeland), Abdulkarim Soroush (Iran), Nasr Hamid Abu Zayd (Egypte/Nederland)

Moslimfeminisme

Een aparte tak van vernieuwing in het islamitisch denken is het moslimfeminisme. Vooral in het westerse feminisme bestaat de opvatting dat emancipatie van de vrouw slechts mogelijk is door religie aan de kant te schuiven. Voor veel moslimvrouwen is dit geen optie. Aan het eind van de negentiende eeuw ontstond er in Egypte een emancipatiebeweging die op basis van koranteksten over vrouwen gelijke rechten voor vrouwen claimde.

Verschillende geleerden, zowel mannen als vrouwen, hebben deze stellingen op diverse manieren verder uitgewerkt en kwamen tot de conclusie dat de islam in wezen bijdraagt aan de gelijkwaardigheid van man en vrouw. Voorwaarde daarbij is, dat het emancipatoire karakter van de openbaring herkend wordt, en dat de koraninterpretatie ontdaan wordt van patriarchale denkbeelden, die veelal te maken hebben met voorislamitische traditionele opvattingen, die soms op de korantekst geprojecteerd worden. Verschillende vrouwen hebben een poging gewaagd om tot een herinterpretatie van de koran te komen die meer recht doet aan de gelijkwaardigheid van man en vrouw.

Literatuur

Zie ook

Islam | Religie

Islam | Islam | إسلام | Islam | İslam | Ислам | Іслам | Ислям | Sìlàmɛya | ইসলাম | Islam | Islam | Islam | Islám | Ислам | Islam | Islam | Islam | Ισλάμ | Islam | Islamo | Islam | Islam | Islam | اسلام | Islam | Islam | Islam | Ioslam | Ioslam | Islam | Hoʻomana Mohameka | אסלאם | इस्लाम धर्म | Islam | Iszlám | Islam | Islam | Islam | Islamo | Íslam | Islam | イスラム教 | musyjda | Islam | 이슬람교 | Îslam | Islam | Religio Islamica | Islam | Islamu | Islamas | Islāms | Ислам | Islam | Islam | Islam | Islam | اسلام | Islão | Islam | Ислам | Islam | Islam | Islam | Islam | Ислам | Islam | Islam | Uislamu | இஸ்லாம் | ศาสนาอิสลาม | Islam | İslam | Íslam | Іслам | اسلام | Hồi giáo | Islam | איסלאם | 伊斯兰教

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Islam".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world