De Islamitische Republiek Iran (Perzisch: جمهوری اسلامی ایران) (Getranslitereerd: Djoemhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān) of Iran (ایران) is een land in het Midden-Oosten. Iran werd ook wel vroeger Perzië, Persicus of Parsa/Fars (فارس) genoemd tot en met 1935. Een inwoner van Iran is een Iraniër of in het Perzisch; Irani (ایرانی).
In 1979 werd onder leiding van de AyatollahRuhollah Khomeini de Islamitische Revolutie tot stand gebracht en maakte van Iran een Islamitische republiek. Volgens het principe van Welayat-é Faqih of de 'Leiderschap (Welayat) van de jurist (Faqih)' werd het land daarna geregeerd. Hierdoor is het land een constitutionele republiek waarbij de president de beslissingen maakt die goedgekeurd moeten worden door de Rahbar en de 12 experts op Islamitische wet ook wel de Raad van Hoeders genoemd. De officiële staatsreligie in Iran is de Islam met het Sjiisme(Jafari) als de ideologische stroming. De religieuze hoofdstad voor Islamitische theologie is gelegen in Qom. De huidige president van Iran is Mahmoud AhmadiNejad overzien door de religieus leider (Rahbar) Ayatollah Ali Khamanei.
Geschiedenis
Iran (of Perzië) heeft een bijzonder lange geschiedenis en kan met recht één van de bakermatten van de beschaving genoemd worden. De geschiedenis van 'Iran' als land gaat terug tot de 6e eeuw v. Chr., toen Cyrus de Grote van de Achaemeniden-dynastie verschillende volkeren verenigde. In de eeuwen hierna bereikte Perzië een enorme macht en besloeg het een gebied tot aan de Middellandse Zee. Met het oude Griekenland voerde het regelmatig oorlog, de zogenoemde Perzische Oorlogen van de 5e eeuw v. Chr.
In de zevende eeuw werd het veroverd door de islamitische Arabieren. Hierbij werd het Iraanse volk met veel geweld gedwongen de Islam aan te nemen als godsdienst. Het Arabische Rijk van de kaliefen overheerste Iran tot de 9e eeuw en vanaf toen verloor het centrale gezag zijn autoriteit en waren er in Iran diverse rijken en rijkjes.
In 1979 dwong een brede opstand van geestelijken, intellectuelen, middenstanders en vele maatschappelijke organisaties de sjah ten val. Uiteindelijk koos de machtigste politieke partij, die van de geestelijkheid, ervoor om de macht in handen van één persoon te geven: ayatollahRuhollah Khomeini. Hierna werd het land volgens een door hem opgestelde conservatieve islamitische wetgeving geregeerd.
Staatskunde en politiek van Iran
Iran is sinds de Iraanse Revolutie een Islamitische Republiek. Het heeft een unieke staatsstructuur, die in geen enkel ander land voorkomt. De interpretatie van het twaalversjiisme (de staatsgodsdienst van Iran) door ayatollahRuhollah Khomeini. Het land wordt (onder andere) door vier entiteiten bestuurd:
Imamkhomeini.jpg op een schoolmuur.]]
Het Parlement van Iran of Majles (Perzisch: مجلس شورای اسلامی) bestaande uit 290 zetels. Vijf zetels zijn gereserveerd voor religieuze minderheden. Van de leden van het huidige parlement zijn twaalf vrouw.
Veel politieke beslissingen worden door de president of het parlement genomen, maar de geestelijken, zowel de religieuze leider als de Raad van Hoeders, hebben de autoriteit alles wat tegen de Sharia is te verwerpen, omdat zij over deze beslissingen een veto hebben.
Geografie, demografie, provincies
De hoofdstad van Iran is Teheran. Andere belangrijke steden zijn Masjjhad, Tabriz, Sjiraz, Abadan, Kerman, Zahedan, Karaj, Rashjt, Jazd, Hamadan, Chorramsjahr, Ahvaz, Urmiye, Arak, de religieuze stad Qom en de oude hoofdstad Isfahan.
Iran heeft een bijzonder rijke cultuur, zowel uit het verleden als een moderne cultuur. Naast diverse archeologische plaatsen, zoals de oude hoofdstad Persepolis en de stad Pasargadae, heeft het ook recentere culturele hoogtepunten zoals de stad Isfahan.
De Shahnama of het boek der koningen is het nationale epos van Iran.
Tegenwoordig zijn nog steeds veel schrijvers en filmmakers actief in Iran.
Bekend over de hele wereld zijn de Perzische tapijten. De windmolen en de domesticatie van de tulp komen waarschijnlijk uit het oude Perzië.
Talen van Iran
Iran kent een grote verscheidenheid aan talen. De officiële landstaal van Iran is het Indo-Europesenieuw-Perzisch ('Farsi'), de moedertaal van ongeveer de helft van de bevolking. De andere helft kent het Perzisch niet als moedertaal maar het Perzisch wordt door de gehele bevolking gesproken. De belangrijkste andere taalfamilies zijn de Altaïsche talen, verscheidene kleinere Indo-Europees Iraanse talen en de semitische talen.
Veel gesproken talen zijn het Azeri (Turks met grote Perzische invloed) en Koerdisch.
Een kleine minderheid beheerst naast het Perzisch ook Arabisch en Armeens
Fysische geografie, geologie, delfstoffen en aardbevingen
Het landschap van Iran is droog, bergachtig gebied. Het Hoogland van Iran vormt het grootste en centrale gedeelte van het land. De belangrijkste bergketens zijn het Zagrosgebergte en de Elboers. In de Elboers is ook Irans hoogste punt, de Damavand op 5607 m.
Het westen van het land is het dichtst bevolkt, terwijl in het oosten grote vrijwel onbewoonde woestijngebieden zijn zoals de Dasht-e Kavir of Grote Zoutwoestijn, en enkele zoutmeren.
Geologie
Iran ligt op het zuidelijke deel van de Euro-Aziatische plaat dat het Iraans Plateau heet. Het Hoogland van Iran is dat deel van de aardkorst dat ingeklemd ligt tussen de Anatolische plaat in het westen, de Arabische plaat in het zuiden, de Indiase plaat in het oosten en de rest van de Euro-Aziatische plaat in het noorden. Door de langzame bewegingen van deze delen van de aardkorst ten opzichte van elkaar worden er langs de breuken in Iran spanningen opgebouwd die zich ontladen in de vorm van sterke aardbevingen.
In Iran vinden we voornamelijk afzettingsgesteente, dat vaak rijk aan delfstoffen is.
In februari 2003 werd in Iran uranium aangetroffen, op 200 kilometer afstand van de stad Yazd. Er werd meteen een fabriek gebouwd om het uranium te winnen.
31 maart 2006: in de westelijke provincie Lorestan met een kracht van 6,0.
26 december 2003 om 02:56 Nederlandse tijd (05:27 Iraanse tijd). De magnitude is 6,7 op de schaal van Richter. De haarddiepte wordt geschat op 33 km. De aardbeving vond plaats nabij de historische stad Bam, waarvan een groot deel is verwoest. Begin februari 2004 werd het aantal slachtoffers geschat op rond de 35.000 doden en vele gewonden.
22 juni 2002, 02:58 UTC, magnitude 6,5. Locatie ongeveer 250 km ten westen van Teheran.
14 maart 1998 19:40:27 UTC 30.05 N 57.64 E (EMSC), 's nachts om 00:10 lokale tijd vond een krachtige beving met magnitude 6,9 plaats in centraal Iran nabij de Kuhbananbreuk. Het hypocentrum is gelokaliseerd in de korst op een diepte tussen de 10 en 33 km.
10 mei 1997, 07:57 UTC, in het noordoosten van Iran, magnitude 7,1. Er vielen meer dan 2400 doden.
20 juni 1990 werd Rasht getroffen door een zware aardbeving met een kracht van 7,7 op de schaal van Richter. Er vielen 50.000 doden, 400.000 mensen raakten dakloos.
Related Topics:
"Iran"
