Een interpretatie is een beredeneerd oordeel over de betekenis van een waarneming.

Bij het oordelen is het lastig om neutraal te zijn; elke waarneming lijkt te zijn gestoeld op de in het verleden opgedane ervaring met een opkomende associatie met de huidige gebeurtenis. Bij die waarnemingen maken we niet alleen gebruik van onze 5 zintuigen, zijnde horen, zien, proeven, voelen en ruiken. Ook ons zogenaamde 6e zintuig, laten we zeggen ons gevoel, speelt een rol.

Bovendien is de door de mens gevormde overtuiging, een opeenstapeling van overgeleverde wijsheden en aangeleerde vaardigheden, maar ook van de eigen intuïtie. De waarneming wordt al bij de oude Grieken beschreven en staat centraal in veel filosofische denkmodellen.

Naast de waarnemingen met de zintuigen zijn er door de eeuwen heen veel meetinstrumenten en modellen ontworpen, die de waarneming gestaafd, dan wel beïnvloed hebben. Vooral de concrete, wetenschappelijke waarnemingen werden daardoor alsmaar betrouwbaarder. Zo kunnen we tegenwoordig met grote zekerheid in of op onze vervoermiddelen stappen, omdat wetenschappelijke waarnemingen en systemen grote zekerheid hebben verschaft omtrent het vervoer. Waarnemingen wat betreft het minder-meetbare, zoals de interpretatie van iemands gemoedsgestel blijven lastiger. De inschattingen die daar het gevolg van zijn, kunnen evenzogoed missers als treffers zijn. Het is dan ook een vurige wens van velen om de waarneming aan te scherpen. Maar of dit lukt is maar de vraag.

Interpretatie in de kunst

---

In de kunst en de letterkunde bedoelt men met interpretatie een oordeel over de "betekenis" van een kunstwerk, d.i. de bedoeling die de kunstenaar met het werk heeft.

Interpretatie in de natuurkunde

---

In de natuurkunde is er sprake van interpretatie van fysische theorieën. Men bedoelt daarmee eigenlijk: interpretatie van het mathematische formalisme van een fysische theorie. Immers, de taal van de natuurkunde is in hoofdzaak de wiskunde. Maar wiskunde (bijvoorbeeld, het symbool x) heeft als zodanig geen fysische betekenis. Het krijgt zo'n betekenis pas als men aangeeft naar welk element van de fysische werkelijkheid het symbool verwijst.

Dit is niet altijd eenduidig bepaald. Met name het mathematische formalisme van de quantummechanica kent een overvloed aan interpretaties. Een belangrijk element bij het ontstaan van deze theorie was Heisenberg's inzicht dat de theorie niet verwijst naar de atomen zelf, maar naar waarneembare verschijnselen (zoals hoorbare klikjes in detectoren of zichtbare flitsjes op een scintillatiescherm), door hem observabelen genoemd. Dit is een empiristische interpretatie van (het mathematische formalisme van) de quantummechanica.

Daartegenover staan de realistische interpretaties, die de quantummechanica zien als een beschrijving van de atomaire wereld zelf. Een aanhanger van zo'n realistische interpretatie kan bijvoorbeeld aan een elektron denken als aan een rondvliegende golffunctie of golfpakket (merk op dat er ook andere vormen van realistische interpretatie mogelijk zijn). Men onderscheidt objectivistisch-realistische en contextualistisch-realistische interpretaties. In de eerste interpretatie wordt de beschreven werkelijkheid geacht onafhankelijk te zijn van de waarnemer inclusief diens meetapparaten, in de tweede is er sprake van afhankelijkheid.

Daarnaast bestaat ook nog de instrumentalistische interpretatie, die geen keuze wenst te maken tussen realisme of empirie, maar het wiskundig formalisme beschouwt als (mathematisch) instrument voor het doen van voorspellingen van meetresultaten. Deze laatste interpretatie is erg populair onder pragmatici, omdat men zich dan niet van te voren hoeft vast te leggen op een bepaalde betekenis: wat bijvoorbeeld een quantummechanisch meetresultaat is kan men zo nodig naar behoefte in realistische dan wel empiristische zin invullen.

Informatica

---

In de informatica wordt het woord interpretatie soms gebruikt ter aanduiding van de werking van een interpreter.

Zie ook

---

• Objectiviteit

Filosofische terminologie | Onderzoek

Interpretation | Interpretation | Interpretado | Interprétation (homonymie) | Interpretação