Ierland (land)

Kaart_Ierland.png Ierland relief.jpg Ierland.jpg Ireland benbulbin.jpg]]

Ierland (Éire in het Iers en Ireland in het Engels) is een Europees land dat ongeveer 5/6 van het eiland Ierland beslaat.

Om het land van dat eiland te onderscheiden wordt het vaak aangeduid als de Republiek Ierland (Poblacht na hÉireann in het Iers en Republic of Ireland in het Engels). Deze aanduiding heeft sinds 1949 de status van officiële beschrijving van het land. De officiële naam is, sinds 1937, kortweg Ierland.

Ierland is sinds 1973 lid van de Europese Unie, maar is geen lid van de NAVO.

Kerngegevens

Lengte grenzen: 360 km (met het Verenigd Koninkrijk)
Hoofdstad: Dublin (Iers: Baile Átha Cliath uitgesproken: baai ah-ha kliea)
Langste rivier: Shannon
Hoogste punt: Carrantuohill, 1050 m
President: Mary McAleese, sinds 11 november 1997 (sinds 2004 bezig aan haar tweede termijn van 7 jaar)
Regeringsleider: Taoiseach Bertie Ahern, sinds juni 1997 (hergekozen bij Dáil Éireann verkiezingen van mei 2002)
Parlement: Oireachtas; 2 afdelingen: Dáil Éireann (Huis van Afgevaardigden) en Seanad Éireann (Senaat)
Politieke partijen: Fianna Fáil (conservatief-democratisch); Fine Gael (centrum-democratisch); Irish Labour Party (sociaal-democratisch); Sinn Féin (nationalistisch); Progressive Democrats (neo-liberalen), Irish Green Party (groenen).
Bestuurlijke indeling: Historisch was Ierland verdeeld in 4 provincies (Ulster, Munster, Leinster, Connacht). Deze hebben geen betekenis voor het bestuur. De historische graafschappen (counties) hebben nog wel een betekenis. Het oorspronkelijke graafschap Dublin is tegenwoordig onderverdeeld in vier aparte graafschappen.
Munteenheid voor 2002: Ierse pond of punt (EIP). Na 2002: Euro.
Sinds 2005 wordt in de republiek snelheden in kilometers per uur aangegeven, nadat het al jaren kilometers gebruikt om afstanden aan te geven. De hoogte van bergen daarentegen, wordt vaak in feet gedaan.

Geschiedenis

Na de onderdrukking van de Paasopstand (april 1916) begonnen Ierse vrijwilligers gegroepeerd in de IRA (Irish Republican Army) een guerrillastrijd tegen de Britten. De Britse premier David Lloyd George meende via de instelling van twee parlementen (één voor Noord-Ierland en één voor Zuid-Ierland), het geweld te doen ophouden. In het protestantse Noord-Ierland (Ulster) kwam inderdaad een parlement bijeen. De katholieke Zuid-Ieren weigerden echter iedere concessie aan de Engelsen. Premier Lloyd George wist echter via onderhandelingen met de Ierse patriotten een vrede te bewerkstelligen. Zuid-Ierland verkreeg praktisch onafhankelijkheid als Ierse Vrijstaat middels het Anglo-Iers verdrag op 6 december 1921 . Noord-Ierland bleef Brits. Dit was niet enkel zo omdat hier meer protestanten woonden. Hier lagen en liggen nog steeds de belangrijkste havens van het eiland, Noord-Ierland was ook economisch het sterkte deel van het land. De Engelsen behielden dus het grootste deel van de 'rijkdommen' van het eiland.

De extremistische vleugel van de IRA o.l.v. Eamon de Valera weigerde echter akkoord te gaan met de 'deling' van Ierland in een Vrijstaat en een Brits Ulster. Het gevolg was een burgeroorlog van voor- en tegenstanders van de Vrijstaat. Uiteindelijk schikte Eamon de Valera in en legde zich neer bij de deling. Besprekingen tussen de Vrijstaat en Noord-Ierland over een herziening van de landgrens liepen op niets uit (1925).

De Valera's Fianna Fáil partij trad in 1927 toe tot de regering van premier William Cosgrave. In 1932 werd de Valera zelf premier en nam een aantal anti-Britse (economische) maatregelen. In 1937 verklaarde hij Ierland onafhankelijk, maar riep niet de republiek uit. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef Ierland neutraal. In 1948 werd de Valera tijdens verkiezingen verslagen en in 1949 werd de Republiek Ierland uitgeroepen. In 1951 werd de Valera opnieuw minister-president en in 1959 president der republiek. In 1972 werd de bijzondere rol van de Rooms-Katholieke Kerk per referendum afgeschaft. Op 30 mei 1973 werd de protestant Erskine Childers president, gevolgd door Cearbhall Ó Dálaigh (1974-1976) en Patrick Hillary (1976-1990).

Met steun van de sociaal-democraten werd mevr. Mary Robinson - een onafhankelijke kandidaat - in 1990 tot president gekozen. In 1997 werd mevr. Mary McAleese president, en in 2004 werd haar ambtstermijn met 7 jaar verlengd. Er hadden zich voor de verkiezingen geen tegenkandidaten gemeld.

Bestuur

Ierland is een parlementaire democratie. Het parlement bestaat uit de Dáil en de Seanad. De Dail, vergelijkbaar met de Tweede Kamer in Nederland, wordt rechtstreeks gekozen door alle inwoners van de Republiek die de Ierse of de Britse nationaliteit bezitten. (Het Verenigd Koninkrijk en Ierland hebben een akkoord waarmee burgers in beide landen mogen stemmen.)

Ierland kent een kiessysteem waarbij het land verdeeld is in meervoudige kiesdistricten. In ieder district worden dus meerdere kandidaten gekozen. De kiezers kunnen bij het uitbrengen van hun stem aangeven welke kandidaat hun eerste voorkeur heeft, welke hun tweede, enzovoort, tot bij alle kandidaten een voorkeur is aangegeven. De kiezer heeft een enkelvoudige overdraagbare stem

De Seanad wordt niet rechtstreeks gekozen. Een aantal leden wordt benoemd door de Taoiseach, de overige leden worden gekozen door personen die zijn afgestudeerd aan een van de Universiteiten in Ierland.

De President wordt rechtstreeks gekozen. Anders dan bij de verkiezingen voor de Dail kunnen alleen inwoners van de Republiek die de Ierse nationaliteit hebben deelnemen aan die verkiezing.

Ierland is traditioneel verdeeld in vier provincies die samen 32 graafschappen (counties) omvatten. De provincies hebben geen bestuurlijke rol. De 26 graafschappen die in de republiek liggen hebben een eigen bestuur. Daarbij zijn Dublin en Tipperary onderverdeeld in drie respectievelijk twee bestuurlijke counties.

De steden Dublin, Cork, Limerick, Galway en Waterford hebben een eigen bestuur, los van het bestuur van het graafschap waarin de steden liggen. Andere plaatsen hebben slechts op een aantal onderwerpen een eigen bestuur.

Economie

Lange tijd was Ierland het armste land van West-Europa, waarvan de emigratie waar Ierland om bekend stond een symbool was; maar in de jaren '90 van de twintigste eeuw maakte Ierland een periode van hoge economische groei door (in de periode 1995-2000 werd een gemiddelde jaarlijkse economische groei van 9,9% gerealiseerd), waardoor Ierland anno 2006 het op één na rijkste land van de EU is (na Luxemburg) en het op drie na rijkste land ter wereld (na Luxemburg, Noorwegen en de Verenigde Staten). Ierland stond in de jaren '90 bekend als de Keltische Tijger, een term die verwijst naar de Aziatische Tijgers, die eerder een soortgelijke spectaculaire groei meemaakten.

De Ierse economie is in de jaren '90 veranderd van een economie die georiënteerd was op landbouw in een dynamische exporteconomie die georiënteerd is op de export van hightech producten en diensten. Vooral computers zijn een belangrijk exportproduct en veel Amerikaanse bedrijven, waaronder Dell en Intel, hebben hun Europese vestigingen in Ierland gevestigd. Deze bedrijven stonden aan de basis van de hoge economische groei die in de jaren '90 begon. Ook in 2005 groeide de economie hard, met een groei van 5%. Diensten vormen 49% van het bruto binnenlands product, de industrie 46% en de landbouw 5%.

Het geheim van de economische opleving zijn naast de lage belastingen voor buitenlandse ondernemingen (zo is er bijvoorbeeld geen belasting op royalty’s), de zogenaamde "pay-pacts", en de toegankelijkheid van het Ierse onderwijs. Overeenkomsten tussen overheid, vakbonden en het bedrijfsleven over de arbeidsomstandigheden, waaronder gereglementeerde loonontwikkeling voor drie jaar. Dit doet sterk denken aan het Nederlandse poldermodel van de kabinetten Kok en is een voortzetting van het corporatistisch gedachtegoed dat rond de Tweede Wereldoorlog opgang deed. Ook de afschaffing van collegegeld in begin jaren '80 zorgte dat Ierland relatief veel hoog opgeleide werknemers had. De arme positie van Ierland in de jaren 80 zorgde er ook voor dat het gemiddelde loon vergeleken met andere Europese landen zeer laag was. Ierland was dus aantrekkelijk voor Amerikaanse bedrijven omdat het een Engelstalig land binnen de Europese economische ruimte was, die hoog opgeleide en goedkope arbeidskrachten kende, met ook nog de nodige belastingsvoordelen.

Ondanks al deze welvaart leeft 10% van de bevolking onder de armoedegrens (en is de armoede onder kinderen de op zes na hoogste van de westerse wereld.([http://www.nationmaster.com/graph-T/eco_chi_pov). Kortom: De welvaart is niet gelijk verdeeld.

Beroemde Ieren

Keith McDonnagh Zanger/Gitarist
Samuel Beckett, schrijver
Francis Beaufort, uitvinder van de schaal van Beaufort, cartograaf
Robert Boyle, natuurkundige
Pierce Brosnan, acteur
Sean O'Casey, schrijver
Adam Clayton, bassist
Michael Collins, politicus
Sinead O'Connor, zangeres
The Corrs, popgroep
William Cosgrave, politicus
Damien Duff, voetballer
Enya, zangeres
David Howell Evans, (The Edge), gitarist
Colin Farrell, acteur
Bob Geldof, zanger
William Rowan Hamilton, Wiskundige, natuurkundige, astronoom
Seamus Heaney, schrijver
Paul David Hewson, (Bono), zanger
James Joyce, schrijver
Neil Jordan, filmregisseur
Robbie Keane, voetballer
Roy Keane, voetballer
Sean Kelly, wielrenner
Kathleen Lonsdale,
Mary McAleese, politica
Seán MacBride, politicus en jurist
Larry Mullen Jr., drummer
William Parsons, astronoom
Osbourne Reynolds, natuurkundige, ingenieur
Mary Robinson, politica
Stephen Roche, wielrenner
Michael O'Shaughnessy, civiele ingenieur
Jonathan Swift, schrijver
Peter O'Toole, acteur
John Tyndall, filosoof
U2, popgroep
Eamon de Valera, politicus
Ernest Walton, natuurkundige
Westlife, popgroep
Thin Lizzy, rockgroep
Dubliners, folkgroep
Van Morrison, zanger
Oscar Wilde, schrijver
William Butler Yeats, schrijver, poëet, politicus, politiek onafhankelijkheidsstrijder
Darren O'Shaugnessy, schrijver

Bekende Ierse producten en bedrijven

Zie ook

EU-lid | Land Ierland