article

Martini3.jpg Groningen is de hoofdstad van de provincie Groningen in Nederland. De stad geldt als de metropool van het Noorden. De stad heeft 181.000 inwoners (2006). Het is een stad met veel gevarieerde handel en industrie. Groningen is ook een studentenstad. De Rijksuniversiteit Groningen en de Hanzehogeschool Groningen hebben samen ruim 40.000 studenten. Groningen is dan ook een 'jonge' stad. De stad is als woonplek in trek bij studenten en jonge, kinderrijke gezinnen.

Tot ver in de omtrek wordt Groningen "Stad" genoemd. In de bus laat je je strippenkaart zien en zegt: "Stad" en de chauffeur stempelt af tot Groningen. Of zoals de stad-Groningers zeggen: "D'r is mor ain stad en dat is Stad". Zelf noemen ze zich "Stadjer" of "Stadjeder".

Stadjers noemen Groningen ook wel liefkozend: "Groot Loug", dat wil zeggen "Groot Dorp".

Zelf hebben de stad-Groningers als bijnaam: mollebonen.

Geschiedenis

Groningen Vesting.jpg

Groningen ontstond op de noordelijkste uitloper van de Hondsrug. De oudst bekende schriftelijk vermelding dateert uit 1040, maar vaststaat dat de huidige stad al ver voor dat jaar een bewoonde plaats was. Het aanvankelijke Drentse esdorp werd in de middeleeuwen een belangrijke handelsplaats. Om haar gezag te tonen bouwden de stadjers in de dertiende eeuw op eigen gezag een omwalling. De stad trad in die periode ook toe tot de Hanze. De invloed van de stad op de Ommelanden was dusdanig groot dat daar de omgangstaal van Fries veranderde in Gronings.

De invloed van de stad op de provincie uitte zich op vele manieren. In sommige gevallen, bijvoorbeeld in Westerwolde, functioneerde de stad rechtstreeks als landsheer, in andere gevallen was de stad aanwezig als grondbezitter, in weer andere gevallen als vervener, bijvoorbeeld door het aanleggen van het Stadskanaal of als inpolderaar bijvoorbeeld in de Stadspolder. Groningen was tot ver in de twintigste eeuw na het rijk de grootste grondbezitter in Nederland, zie ook het artikel Stadsbezittingen.

Het hoogtepunt van de macht van de stad ligt aan het einde van de vijftiende eeuw. De invloed reikte toen tot ver in de huidige provincie Friesland. Aan de relatieve zelfstandigheid kwam een einde in de zestiende eeuw. De stad koos uit eigen belang na het uitbreken van de opstand voor Spanje, maar sloot zich in 1594, de reductie van Groningen, alsnog aan bij de Republiek.

Groningen kreeg in 1614 haar universiteit, primair voor de opleiding van predikanten. Eveneens in de zeventiende eeuw werd de stad fors uitgebreid en kreeg zij een nieuwe omwalling, ontworpen door vestingbouwer Menno van Coehoorn. Die nieuwe vesting werd in het rampjaar 1672 vruchteloos belegerd door de bisschop van Münster, Bernhard von Galen. Ieder jaar op 28 augustus viert de stad de overwinning op Bommen Berend (zie Gronings Ontzet).

De bijzondere positie van de stad, als Heer van grote delen van de provincie, eindigde in de Franse tijd.

Bestuurlijke indeling

De stad wordt veelal vereenzelvigd met de gemeente, maar dat is niet correct. De gemeente omvat naast de stad ook een aantal dorpen en gehuchten. Voor een overzicht van die dorpen wordt verwezen naar de betreffende pagina.

De stad is onderverdeeld in een groot aantal wijken. Bestuurlijk hebben de wijken overigens geen aparte status.

Groningen 6.56E 53.21N.jpg

Bezienswaardigheden

Groningen Der Aa-kerk april04.jpg Groningen heeft het zwaar te verduren gehad tijdens de Tweede wereldoorlog. Met name de Grote Markt werd tijdens de bevrijding in april 1945 zwaar beschadigd. Het symbool van de stad, de Martinitoren (door de "stadjers" d'Olle Grieze genoemd) en de bijbehorende kerk bleven gespaard, evenals het Goudkantoor en het stadhuis.

Ten oosten van de Grote Markt ligt het Martinikerkhof met het provinciehuis en het Prinsenhof. Achter dat pand ligt de fraaie Prinsentuin.

Aan de westkant van de Grote Markt ligt de Vismarkt. Met name de zuidkant van dit plein bevat een aantal fraaie panden. Het plein wordt aan de westkant begrensd door de Korenbeurs, een verwijzing naar de rijkdom van de provincie in de negentiende eeuw die gebaseerd was op de graanteelt op de vruchtbare zeeklei

Achter de Korenbeurs verheft zich de Der Aa-kerk, na de Martinikerk de tweede parochiekerk van de historische stad. Iets verder naar het westen, langs het water, of op zijn Gronings het diep, staan langs de Hoge der A een aantal fraaie pakhuizen en woonhuizen. Een bijzonder aspect van Groningen zijn de vele hofjes, in Groningen gasthuizen genoemd. De bekendste zijn het Pelstergasthuis en het Pepergasthuis. Het hoofdstation uit 1896, direct buiten de zogenaamde diepenring is een van de fraaiste stations in Nederland.

Kunst, Cultuur en Uitgaansleven

Groningen is de grootste, Groningers zouden zeggen enige, stad in het noorden van Nederland. De stad vervult daardoor een centrumfunctie, die nog versterkt wordt door de aanwezigheid van de Universiteit en het grote aantal jonge inwoners die dat meebrengt. Dat uit zich in een zeer gevarieerd cultureel aanbod.

Musea

Het belangrijkste museum is zonder meer het Groninger Museum. Oorspronkelijk was dit een vrij traditioneel provinciaal streekmuseum, maar sinds de nieuwbouw, op een kunstmatig eiland in het Verbindingskanaal is dit een van de meest vernieuwende musea in Nederland.

In het oude gebouw is tegenwoordig het natuurmuseum gevestigd. Daarnaast is het Nederlands Stripmuseum, aan de Westerhaven in Groningen gevestigd. Voor verstokte rokers heeft de stad een rokersmuseum. De geschiedenis van Groningen, stad en provincie, op zeevaartgebied is het thema van het Noordelijk Scheepvaartmuseum in de Brugstraat.

Theater- en concertpodia

Groningen heeft een uitbundig cultureel leven. Naast gevestigde instellingen zoals de Stadsschouwburg aan de Turfsingel, cultuurcentrum de Oosterpoort aan de Trompsingel, Vera aan de Oosterstraat, Grand Theatre aan de Grote Markt en Simplon aan het Boterdiep, is er een levendig circuit van kroegen waar tenminste een keer in de week live muziek wordt gebracht. Groningen heeft als een van de weinige grote steden ook een echte undergroundscene. Voor grote producties is er sinds enige jaren een nieuwe zaal in Martiniplaza.

Uitgaansleven

Het uitgaansleven telt vele café's, voornamelijk rond de Grote Markt, Vismarkt, de Poelestraat en de Peperstraat. Groningen heeft ook twee hoerenbuurten, zie Groningse hoerenbuurt.

Economie en werkgelegenheid

Groningen is steeds een belangrijke handelsstad gebleven en is tegenwoordig ook een centrum voor de voedingsmiddelenindustrie (suiker, tabak, koffie). De laatste jaren wordt er vanuit de gemeente veel nadruk gelegd op de zakelijke dienstverlening (voornamelijk in de ICT-sector) en de zogenoemde "Life Sciences". In 2004 telde Groningen rond de 125.000 arbeidsplaatsen, hieruit blijkt de economische regiofunctie van de stad. Het gemiddelde aantal arbeidsplaatsen per inwoner is veel hoger dan dat van Nederland als geheel (696 per 1000 tegen 464 per 1000).

Industrie

De industrie neemt een steeds kleiner deel van de totale werkgelegenheid in de stad voor zijn rekening. Was in 1999 nog ca. 15% werkzaam in de industrie, in 2004 was dit afgenomen tot ongeveer 12%. Een onderdeel van de industrie waar Groningen wijd en zijd om bekend staat is de suikerindustrie. Groningen is de grootste 'suikerstad' in Europa en vervult traditioneel een belangrijke rol in de Nederlandse bietsuikerindustrie. De stad kent twee grote suikerverwerkende fabrieken. Naast de fabriek van de Suikerunie in de stad ligt er nog een suikerfabriek binnen de gemeentegrenzen: CSM Vierverlaten in Hoogkerk. De eerste produceert jaarlijks 235.000 ton suiker met 283 werknemers, de tweede 250.000 ton met 250 werknemers. Andere bekende Groninger bedrijven zijn Hooghoudt (alcoholische dranken, waaronder jenever) en Niemeyer (tabaksproducten, waaronder Samson-shag).

Handel en horeca

Grote_markt_zuidzijde.jpg De handel en horeca vormen de op twee na grootste sector binnen de Stadgroninger werkgelegenheid. In totaal waren er in 2004 rond de 20.000 arbeidsplaatsen, een aantal dat nauwelijks is veranderd in de afgelopen 5 jaar.

Zakelijke dienstverlening

De zakelijke dienstverlening levert ongeveer 30% van de totale arbeidsplaatsen (in 2004 rond de 36.000) in Groningen. Hiermee is het de op één na grootste sector. Binnen de sector zijn er in gemeentelijk beleid een aantal subsectoren aangegeven die kansrijk worden genoemd. Dit zijn de ICT-sector, de Life Sciences, Toerisme en Energie & Milieu. Van deze subsectoren presteren vooral de eerste drie sectoren erg goed, met gemiddelde groeicijfers van rond de 5% per jaar van 1999 tot 2004.

Het belangrijkste bedrijf in deze sector is de Gasunie. In 2005 is het bedrijf gesplitst in een handelspoot en een bedrijf dat het beheer heeft over het buizennet. Beide zijn in Groningen gevestigd.

Niet-zakelijke dienstverlening

De aanwezigheid van de Rijksuniversiteit Groningen, de Hanzehogeschool, het Universitair Medisch Centrum Groningen en Groningens status als provinciehoofdstad en regionaal centrum maakt dat de stad een groot deel van zijn werkgelegenheid (meer dan 40% in 2004) te danken heeft aan deze sector.

Verkeer en Vervoer

Station Groningen vanaf Groninger Museum 2005 Fruggo.jpg

Spoor

Vanaf het Hoofdstation Groningen, net ten zuiden van de binnenstad, rijden rechtstreekse treinen in de richtingen:

Behalve het hoofdstation heeft de stad nog een treinstation, Groningen Noord, ook wel Noorderstation genoemd. Dit station wordt aangedaan door de treinen van en naar Delfzijl en Roodeschool.

Langs de spoorlijn richting Assen, nabij het nieuwe stadion de Euroborg, wordt (op zijn vroegst) in december 2006 een nieuw station geopend, Groningen Europapark.

Weg

De autosnelweg A28 biedt een directe verbinding naar het zuiden richting Zwolle, Amersfoort en Utrecht. Op het knooppunt Julianaplein sluit de A28 aan op de ringweg van Groningen. Vanaf daar biedt de snelweg A7 verbindingen naar zowel het westen (Drachten, Leeuwarden, Amsterdam) als het oosten (Winschoten en de Duitse A31). Belangrijke verkeersaders naar de rest van de provincie zijn de N46 richting Bedum, de N360 richting Delfzijl en de N355 richting Zuidhorn.

De binnenstad van Groningen is voor autoverkeer opgedeeld in vier sectoren, die onderling niet per auto bereikbaar zijn. Om van de ene naar de andere sector te komen moet men via de diepenring rijden.

Het NS-station in Groningen is een knooppunt voor een groot aantal stadsbus- en streekbuslijnen, waaronder snelle Q-liner-bussen naar onder andere Emmen (lijn 300), Veendam (301), Stadskanaal (302), Drachten (314) en Lelystad (315).

Lucht

Vlak bij het dorp Eelde, zo'n 10 kilometer ten zuiden van de stad, ligt het vliegveld Groningen Airport Eelde.

Water

Groningen is een belangrijk knooppunt van vaarwegen. De vaarwegen naar Amsterdam, via Lemmer (het Van Starkenborghkanaal), naar Delfzijl (het Eemskanaal) en Assen (het Noord-Willemskanaal) worden door het Verbindingskanaal midden in de stad met elkaar verbonden.

Sport

Groningen heeft een rijke sporttraditie. De eerste Nederlandse wereldkampioen schaatsen Jaap Eden was een Groninger. In 1905 werd Coen de Koning in Groningen de tweede Nederlander die de wereldtitel behaalde. Mede vanwege die schaatstraditie heeft de stad een kunstijsbaan: Kardinge.

De plaatselijke voetbaltrots is tegenwoordig FC Groningen. Historisch gezien is Be Quick de belangrijkste club, de enige landstitel staat op haar conto. Velocitas wist als enige de beker te winnen.

Naast voetbal is basketbal in Groningen een grote sport. MPC Capitals, vroeger Donar trekt al jarenlang de meeste toeschouwers in de Eredivisie en was twee keer landskampioen. In de schaduw van MPC spelen de vrouwen van MPC Celeritudo ook op het hoogste niveau. Lycurgus speelt volleybal op het hoogste niveau, evenzo horen Nic. (korfbal) en Gijs Grizzlies (ijshockey) in hun sport tot de nationale top.

Stadion

Het stadion van FC Groningen is sinds januari 2006 de Euroborg, met een capaciteit van 20.000 zitplaatsen. Het stadion staat in het zuidoosten van Groningen, waar de nieuwe stadswijk Europapark wordt gerealiseerd, met als trekpleister de Euroborg. Het complex zal ook een casino, bioscoop, winkels, fitnesschool, Noorderpoort college, Alfa college, woontorens, NS station, woonwijken en kantorenparken gaan bevatten. Voor de Euroborg gebouwd was speelde de plaatselijke FC in het Oosterpark Stadion dat een capaciteit van 12.500 zitplaatsen had.

MPC Capitals speelt haar wedstrijden in de sporthal van het Martiniplaza.

Onderwijs

Groningen is een echte studentenstad. Naast de universiteit, na Leiden de oudste van Nederland, trekt ook de Hanzehogeschool veel studenten naar de stad. Maar ook voor middelbare scholieren vervult de stad een centrumfunctie. De oudste middelbare school is het Praedinius Gymnasium, gesticht in de veertiende eeuw.

Gezondheidszorg

Zie: Universitair Medisch Centrum Groningen

Geboren

Zie ook

Externe links

Hanzestad | Nederlandse provinciehoofdstad | Nederlandse vestingstad | Plaats in Groningen | Stad Groningen

Groningen | Groningen | Groningen | Γκρόνινγκεν | Groningen (city) | Groningen (urbo) | Groninga (ciudad) | Groningen | Groningue (ville) | Grins (stêd) | Groningen | Groninga | フローニンゲン市 | Groninga (urbs) | Greuninge (stad) | Grunneng | Grunnen (stad) | Groningen | Groninga (cidade) | Groningen (oraş) | Groningen (stad)

 

This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the "Groningen (stad)".

Home Page • arts • business • computers • games • health • hospitals • home • kids & teens • news • physicians • recreation• reference • regional • science • shopping • society • sports • world